Thanh toán không dùng tiền mặt: từ khái niệm tới tham vọng của Tây Ninh
Thanh toán không dùng tiền mặt là cách người dân và doanh nghiệp thực hiện mọi giao dịch mua bán, đóng phí, nhận chi trả thông qua tài khoản ngân hàng, ví điện tử hoặc các nền tảng số hợp pháp, thay cho tiền mặt, giúp dòng tiền minh bạch hơn, an toàn hơn và dễ tích hợp vào hệ sinh thái dịch vụ công số, y tế, giáo dục và sản xuất nông nghiệp. Tây Ninh không chỉ nhắc lại khái niệm mà đặt ra một tham vọng rất cụ thể: tỉnh phấn đấu 95% người từ 15 tuổi trở lên có tài khoản giao dịch ngân hàng hoặc tại các tổ chức hợp pháp nhằm tăng tỉ lệ thanh toán không dùng tiền mặt trên địa bàn. Đây không phải kế hoạch mang tính khẩu hiệu; nó là tuyên bố rằng thanh toán số Tây Ninh sẽ trở thành nền tảng vận hành đời sống kinh tế – xã hội, đặc biệt ở khu vực nông thôn lâu nay gắn chặt với tiền mặt.
Vì sao là 5 xã, phường và vì sao là lúc này?
Quyết định chọn 5 xã, phường làm nơi thí điểm – gồm phường Tân Ninh, phường Bình Minh, xã Cần Giuộc, xã Hậu Nghĩa và xã Rạch Kiến – không phải ngẫu nhiên. Ngày 19-9, UBND tỉnh Tây Ninh công bố đã thống nhất chủ trương triển khai mô hình “xã/phường thúc đẩy thanh toán không dùng tiền mặt” tại các địa bàn này, nối tiếp kế hoạch thúc đẩy thanh toán không dùng tiền mặt năm 2026 với mục tiêu biến thói quen tiền mặt thành thói quen số an toàn, thuận tiện. Tỉnh đặt ra những con số rất mạnh: hơn 90% người dân trên 15 tuổi có tài khoản giao dịch, giá trị thanh toán không dùng tiền mặt đạt 15 lần GRDP, tăng tỉ lệ thanh toán không dùng tiền mặt trong tất cả các dịch vụ công. Những chỉ tiêu đó cho thấy thời điểm hiện nay được xem là “cửa sổ cơ hội” để chuyển đổi số tài chính ở cấp xã, trước khi mở rộng toàn tỉnh.
Nông nghiệp vào kỷ nguyên giao dịch nông sản điện tử
Điểm đáng chú ý nhất trong mô hình là tham vọng số hóa toàn bộ giao dịch nông sản điện tử ở cấp cơ sở. UBND tỉnh yêu cầu các xã, phường thí điểm khuyến khích 100% doanh nghiệp, hợp tác xã thực hiện giao dịch thu mua nông sản của người dân qua tài khoản. Điều này nếu làm đến nơi đến chốn sẽ thay đổi căn bản cách nông dân bán hàng: từ giao dịch tiền mặt tại ruộng, tại chợ, sang chuyển khoản, quét mã QR, ghi nhận đầy đủ lịch sử thanh toán. Các hợp tác xã được giao nhiệm vụ vận động xã viên mua, bán nông sản và thanh toán qua tài khoản. Về bản chất, tỉnh đang buộc chuỗi giá trị nông nghiệp phải bước vào hệ sinh thái thanh toán số Tây Ninh, để nông dân có lịch sử giao dịch rõ ràng, dễ tiếp cận tín dụng, bảo hiểm và các dịch vụ tài chính khác thay vì mãi ở ngoài “tầm nhìn” của hệ thống ngân hàng.
Dịch vụ công số, y tế, giáo dục: bài kiểm tra thói quen người dân
Thanh toán không dùng tiền mặt sẽ khó trở thành thói quen nếu chỉ tập trung vào sản xuất; nó phải đi cùng mọi khâu của đời sống. Chính vì vậy, mô hình thí điểm yêu cầu các cơ sở giáo dục, y tế, lưu trú, du lịch, chợ truyền thống, siêu thị cùng doanh nghiệp điện, nước, viễn thông mở tài khoản, lắp đặt mã QR và tăng cường tuyên truyền, vận động người dân sử dụng phương thức thanh toán không dùng tiền mặt khi cung ứng dịch vụ, thu phí, lệ phí. Nói cách khác, dịch vụ công số không thể chỉ là cổng trực tuyến; nó phải gắn với dòng tiền số. Các tổ chức tín dụng được giao nhiệm vụ vận động, hướng dẫn người dân, hộ kinh doanh, doanh nghiệp mở và sử dụng tài khoản, cài đặt ứng dụng ngân hàng số, tích hợp với Etax Mobile, VNeID và lắp đặt mã QR phục vụ thanh toán. Nếu người dân bắt đầu quét mã khi đóng học phí, viện phí, tiền điện nước, thì thói quen tiền mặt sẽ bị thách thức hàng ngày.
Lộ trình đến 30-11-2027: cần quyết tâm hơn cả hạ tầng
Mô hình thí điểm không dừng ở viễn cảnh; nó có deadline rõ ràng. 5 xã, phường phải rà soát, hoàn thiện nội dung đề án thúc đẩy thanh toán không dùng tiền mặt phù hợp và chủ động xây dựng lộ trình thực hiện, bảo đảm hoàn thành trước ngày 30-11-2027. Kết quả sẽ được đánh giá cùng với kết quả thanh toán không dùng tiền mặt năm 2027 để làm cơ sở nhân rộng toàn tỉnh. Ngân hàng Nhà nước chi nhánh Khu vực 13 là đầu mối theo dõi, hướng dẫn đánh giá các tiêu chí, thẩm định kết quả và tham mưu phương án nhân rộng. Vấn đề không chỉ là hạ tầng internet, viễn thông – đã được doanh nghiệp viễn thông cam kết đảm bảo – mà còn là quyết tâm thay đổi thói quen của chính chính quyền cơ sở và người dân. Nếu 5 xã, phường này chứng minh rằng nông thôn có thể sống với thanh toán số, đó sẽ là tín hiệu mạnh mẽ để Tây Ninh đặt nền móng tài chính số cho toàn bộ nền kinh tế địa phương.
