Thêm một kênh vốn, không phải lời giải trọn vẹn
Trái phiếu đô thị và trái phiếu công trình là các công cụ nợ do chính quyền thành phố phát hành để huy động vốn trung, dài hạn cho những dự án công được xác định, qua đó kết nối nhu cầu đầu tư với nhà đầu tư trong nước và quốc tế. Tại kỳ họp thứ sáu, HĐND TP.HCM khóa XI đã thông qua nghị quyết quy định phát hành các loại trái phiếu này tại Trung tâm Tài chính quốc tế Việt Nam ở TP.HCM. Đây là bước mở cửa quan trọng, nhưng cần nhìn đúng quy mô: trái phiếu tạo thêm lựa chọn huy động vốn, chứ không tự làm biến mất rủi ro tài chính hay thay thế yêu cầu lựa chọn dự án có hiệu quả. Giá trị của cơ chế mới sẽ được quyết định bởi việc thành phố huy động được vốn với điều kiện phù hợp và chuyển vốn thành hạ tầng phục vụ người dân.
Khoảng trống ngân sách là lý do cấp bách
Con số cho thấy sức ép không thể giải quyết chỉ bằng nguồn thu thường niên: giai đoạn 2026–2030, nhu cầu đầu tư công của thành phố ước khoảng 3,1 triệu tỷ đồng, trong khi ngân sách dự kiến đáp ứng khoảng 31%. Phần còn lại đặt ra bài toán huy động và sắp xếp vốn ở quy mô lớn, nhất là khi TP.HCM có gần 100 công trình, dự án giao thông và hạ tầng kỹ thuật trọng điểm với tổng mức đầu tư sơ bộ khoảng 1,5 triệu tỷ đồng. Dân số tăng và đô thị hóa nhanh khiến giao thông, hạ tầng kỹ thuật thiết yếu phải đi trước nhu cầu. Vì vậy, mở kênh vốn trung, dài hạn là bước đi có cơ sở; song tỷ lệ ngân sách 31% cũng nhắc rằng trái phiếu chỉ là một phần của lời giải, không thể thay cho kỷ luật đầu tư và các hình thức huy động khác.
Cơ chế mới cần đi cùng trách nhiệm trả nợ
Theo nghị quyết, UBND TP.HCM là chủ thể phát hành trái phiếu đô thị và trái phiếu công trình tại Trung tâm Tài chính quốc tế để huy động vốn cho các dự án trọng điểm. Nghị quyết đặt ra những nội dung cốt lõi về mục đích sử dụng vốn, nguyên tắc phát hành và trách nhiệm thanh toán; dự án phải đáp ứng điều kiện, thủ tục đầu tư, môi trường và pháp lý. Nguồn vốn được ưu tiên cho hạ tầng đô thị, công trình kết cấu hạ tầng và dự án trọng điểm gắn với tiêu chuẩn xanh, xã hội, bền vững, bảo vệ môi trường. Điểm đáng chú ý là trách nhiệm tài chính không dừng ở lúc phát hành: thành phố phải bảo đảm trả đầy đủ, đúng hạn gốc, lãi và chi phí hợp pháp. Đây là điều kiện để nhà đầu tư cân nhắc rủi ro, đồng thời buộc thành phố công khai, minh bạch việc sử dụng vốn.
Từ nghị quyết đến dự án có ích cho người dân
Kênh phát hành tại Trung tâm Tài chính quốc tế được kỳ vọng kết nối nhu cầu vốn của thành phố với dòng tiền trong nước và quốc tế, đồng thời góp phần phát triển thị trường trái phiếu. Nhưng thước đo thành công không phải là khối lượng trái phiếu phát hành; đó phải là dự án được triển khai đúng tiến độ, đúng mục đích và cải thiện chất lượng đi lại, dịch vụ hạ tầng cho cư dân. Theo kế hoạch triển khai, thành phố dự kiến chọn một số dự án tiên phong để phát hành trái phiếu trong giai đoạn đầu. VIFC-HCMC cũng đang phối hợp với các sở, ngành rà soát, xây dựng danh mục dự án phù hợp tiêu chí huy động vốn. Khâu lựa chọn này cần ưu tiên tính cần thiết và khả năng thực hiện, thay vì xem cơ chế mới như một tấm séc trắng. Trái phiếu có thể mở rộng nguồn lực; hiệu quả cuối cùng phụ thuộc vào quản trị và trách nhiệm giải trình.
