Trái phiếu đô thị qua Trung tâm tài chính quốc tế: kênh vốn mới cho hạ tầng Sài Gòn
Phát hành trái phiếu đô thị và trái phiếu công trình của TP.HCM qua Trung tâm tài chính quốc tế là cơ chế chính quyền địa phương huy động vốn trung và dài hạn trên thị trường trong nước và quốc tế, nhằm tài trợ trực tiếp cho các dự án hạ tầng đô thị Sài Gòn, đồng thời tạo ra sản phẩm tài chính nền tảng để thu hút nhà đầu tư tổ chức lẫn cá nhân trong và ngoài nước.
Điểm mấu chốt là: nếu không mở kênh vốn quốc tế hạ tầng, TP.HCM khó thoát khỏi vòng luẩn quẩn thiếu vốn – chậm dự án – tắc nghẽn đô thị. Ngân sách dự kiến chỉ cân đối được khoảng 975 nghìn tỷ đồng cho hạ tầng giai đoạn 2026-2030, tức khoảng 31% so với nhu cầu hơn 3,17 triệu tỷ đồng. Khoảng trống tài chính này không thể lấp đầy bằng hỗ trợ lãi vay hay tín dụng ngân hàng truyền thống. Phát hành trái phiếu TPHCM qua Trung tâm tài chính quốc tế vì thế không phải lựa chọn “thêm cho đa dạng”, mà là điều kiện để thành phố duy trì tốc độ đầu tư hạ tầng tối thiểu.
Vì sao TP.HCM phải xoay trục sang trái phiếu đô thị và trái phiếu công trình?
Áp lực lên hạ tầng đô thị Sài Gòn đã vượt xa khả năng tự cân đối của ngân sách. Thành phố cùng lúc phải mở rộng giao thông công cộng, tăng kết nối vùng, giảm ùn tắc, xử lý ngập nước và nâng cấp hệ thống nước thải, trong khi nhu cầu vốn cho giao thông, chỉnh trang đô thị, môi trường, chống ngập, chuyển đổi số, năng lượng, logistics và hạ tầng xã hội ngày càng lớn.
Trong bối cảnh đó, Cơ quan điều hành Trung tâm Tài chính Quốc tế tại TP.HCM (VIFC-HCMC) đã phối hợp với IFC tổ chức cuộc họp tham vấn về phát hành trái phiếu quốc tế ngày 07/10, hướng tới hình thành kênh vốn dài hạn cho các dự án trọng điểm và sản phẩm tài chính nền tảng tại Trung tâm. Đây không chỉ là câu chuyện kỹ thuật tài chính. Khi trái phiếu công trình và trái phiếu đô thị được định hướng trở thành sản phẩm nền tảng đầu tiên của Trung tâm, TP.HCM đang đặt cược vào việc xây dựng một “cầu nối vốn quốc tế hạ tầng” gắn với chính thương hiệu Trung tâm tài chính quốc tế của mình.
Cơ chế phát hành: linh hoạt hơn ngân sách, kỷ luật hơn vay truyền thống
Dự thảo nghị quyết về phát hành trái phiếu đô thị, trái phiếu công trình tại Trung tâm tài chính quốc tế đặt ra một khung chơi mới cho phát hành trái phiếu TPHCM. Đây là trái phiếu chính quyền địa phương, có thể phát hành bằng đồng Việt Nam hoặc ngoại tệ tự do chuyển đổi, theo nhiều phương thức như bảo lãnh phát hành, đấu thầu, bán trực tiếp hoặc qua đại lý phân phối. Quan trọng hơn, nguồn vốn chỉ được dùng cho các chương trình, dự án đã hoàn tất thủ tục đầu tư và môi trường, nằm trong hạn mức vay, dư nợ, bội chi và kế hoạch vay – trả nợ của thành phố.
Một điểm tiến bộ là đề xuất xây dựng chương trình phát hành trung hạn, thực hiện nhiều đợt và cập nhật hằng năm, cho phép UBND Thành phố chủ động quyết định thời điểm, quy mô, đồng tiền, kỳ hạn và thị trường mục tiêu của từng đợt phát hành trong phạm vi đề án được HĐND phê duyệt. Cách tiếp cận này giúp bám sát tiến độ công trình, tránh vay quá sớm và tránh dồn nghĩa vụ trả nợ vào cùng một thời điểm. Nói cách khác, trái phiếu đô thị và trái phiếu công trình tạo ra một kênh vốn mới, linh hoạt hơn hỗ trợ lãi vay truyền thống nhưng vẫn buộc chính quyền giữ kỷ luật tài khóa chặt chẽ.
Nhà đầu tư cần gì để xuống tiền cho hạ tầng đô thị Sài Gòn?
Nếu TP.HCM muốn hút được vốn quốc tế hạ tầng, câu hỏi không phải là “lãi suất bao nhiêu?” mà là “năng lực trả nợ ra sao?”. Theo các chuyên gia, việc đánh giá năng lực vay nợ của chính quyền địa phương với nhu cầu phát hành trái phiếu cho hạ tầng đô thị cần dựa trên mô hình tài chính cho toàn bộ kỳ hạn vay, có tính đến các kịch bản bất lợi. Nhà đầu tư sẽ soi nền tảng kinh tế, cơ cấu thu – chi, thanh khoản, nghĩa vụ nợ và chất lượng quản trị tài chính, chứ không chỉ nhìn vào cam kết chính trị.
Ở cấp dự án, ưu tiên sẽ thuộc về những dự án đã hoàn thành nghiên cứu khả thi, có mặt bằng, giấy phép và hồ sơ hợp đồng cần thiết, có thể giải ngân và sớm tạo ra kết quả. Nếu vốn huy động mà chưa đưa vào công trình, chi phí lãi phát sinh sẽ làm giảm hiệu quả tài chính của đợt phát hành. Vì vậy, TP.HCM buộc phải thay đổi tư duy: không thể phát hành trước rồi mới “chạy” dự án, mà phải chuẩn bị dự án đủ chín, đủ minh bạch để nhà đầu tư nhìn thấy rõ nguồn trả nợ.
Từ cơ chế đến thực thi: điều kiện để trái phiếu đô thị không trở thành gánh nặng
Phát hành trái phiếu đô thị và trái phiếu công trình chỉ là bước đầu; thành công hay thất bại nằm ở cách TP.HCM quản trị rủi ro sau khi đã vay. Dự thảo đã mở đường cho các giao dịch phòng ngừa rủi ro tỷ giá, lãi suất đối với trái phiếu bằng ngoại tệ, đồng thời yêu cầu công khai thông tin, báo cáo về phát hành, sử dụng vốn, thanh toán, nghĩa vụ vay – trả nợ và quản trị rủi ro. Đây là các điều kiện tối thiểu để tiếp cận thị trường trái phiếu quốc tế một cách nghiêm túc và bền vững.
Theo kế hoạch, căn cứ nhu cầu vốn, khả năng cân đối ngân sách và điều kiện thị trường, UBND TP.HCM sẽ xây dựng đề án phát hành, trình HĐND phê duyệt; chương trình tham vấn hiện tại dự kiến được tổng kết vào ngày 08/10/2026 để thống nhất lộ trình triển khai các bước tiếp theo. Nếu thành phố biến được cơ chế thành các đợt phát hành gắn với dự án cụ thể, có mô hình tài chính rõ ràng và hệ sinh thái tư vấn, xếp hạng tín nhiệm, thu xếp vốn tại Trung tâm tài chính quốc tế vận hành trơn tru, trái phiếu đô thị có thể trở thành “xương sống” của chiến lược vốn hạ tầng, thay vì một khoản nợ mới đầy rủi ro.
