Trái phiếu đô thị TP.HCM: bước ngoặt huy động vốn hạ tầng
Trái phiếu đô thị TP.HCM và trái phiếu công trình là công cụ vay nợ trung và dài hạn do chính quyền thành phố phát hành thông qua Trung tâm tài chính quốc tế Việt Nam, nhằm huy động nguồn vốn trong nước và quốc tế cho các dự án hạ tầng trọng điểm, trên cơ sở tuân thủ Luật Phát triển đô thị, các giới hạn an toàn nợ công và cơ chế quản trị rủi ro minh bạch. Điểm đáng nói ở đây không phải là việc TP.HCM phát hành thêm một loại trái phiếu, mà là cách thành phố chủ động xây dựng một kênh tài chính mới gắn với Trung tâm tài chính quốc tế để tiếp cận dòng vốn toàn cầu. UBND TP.HCM đang lấy ý kiến dự thảo Nghị quyết của HĐND về phát hành trái phiếu đô thị, trái phiếu công trình tại VIFC, đặt mục tiêu biến đây thành sản phẩm nền tảng đầu tiên của trung tâm này. Theo báo cáo của Sở Xây dựng, nhu cầu vốn cho đầu tư kết cấu hạ tầng giai đoạn 2026-2030 khoảng hơn 3,17 triệu tỷ đồng, trong khi ngân sách dự kiến cân đối chỉ khoảng 975.000 tỷ đồng, tương đương 31% nhu cầu. Khoảng trống gần 70% không thể lấp đầy bằng tư duy ngân sách truyền thống; trái phiếu đô thị và trái phiếu công trình là lựa chọn mang tính chủ động để TP.HCM tự thiết kế “đường cao tốc vốn” cho mình.
Vì sao TP.HCM phải dựa vào trái phiếu đô thị và trái phiếu công trình?
Nếu tiếp tục trông chờ vào ngân sách và vốn đầu tư công truyền thống, TP.HCM khó có thể đáp ứng yêu cầu về quy mô, kỳ hạn và tiến độ của các dự án hạ tầng đang đặt lên vai thành phố. Nhu cầu vốn đầu tư toàn xã hội giai đoạn 2026-2030 được UBND TP.HCM ước tính trên 3,2 triệu tỷ đồng, trong khi ngân sách thành phố chỉ đáp ứng khoảng 1,2 triệu tỷ đồng. Khoảng cách này cho thấy mô hình tài trợ cũ đã chạm trần. Trái phiếu đô thị và trái phiếu công trình, với tư cách là trái phiếu chính quyền địa phương do UBND TP.HCM phát hành, cho phép thành phố tiếp cận nguồn vốn trung và dài hạn, kể cả bằng ngoại tệ tự do chuyển đổi. Việc gắn sản phẩm trái phiếu với Trung tâm tài chính quốc tế không chỉ là câu chuyện kỹ thuật phát hành, mà là chiến lược đặt TP.HCM vào bản đồ thị trường vốn quốc tế, nơi các nhà đầu tư đánh giá rủi ro và chi phí vốn dựa trên xếp hạng tín nhiệm, năng lực tài chính và chất lượng quản trị. Theo Sở Xây dựng, nhu cầu vốn đầu tư hạ tầng đang tạo áp lực lớn đối với TP.HCM. Trong bối cảnh thành phố đặt mục tiêu tăng trưởng GRDP bình quân 10-11%/năm và tổng vốn đầu tư xã hội đạt 35-40% GRDP, không có lựa chọn nào khác ngoài việc mở thêm kênh huy động vốn hạ tầng mang tính thị trường, thay vì chỉ dựa vào phân bổ ngân sách.
Trung tâm tài chính quốc tế: “sàn diễn” mới cho trái phiếu đô thị TP.HCM
Việc phát hành trái phiếu đô thị và trái phiếu công trình thông qua Trung tâm tài chính quốc tế Việt Nam tại TP.HCM không chỉ là giải pháp huy động vốn, mà còn là bước thử sức của thành phố trong vai trò trung tâm tài chính khu vực. Trên cơ sở Nghị quyết số 222/2025/QH15 của Quốc hội và các văn bản hướng dẫn, kênh phát hành tại trung tâm này được kỳ vọng sẽ kéo theo cả hệ sinh thái dịch vụ tài chính chuyên sâu như tư vấn, thu xếp phát hành, xếp hạng tín nhiệm, quản trị rủi ro và giao dịch thứ cấp. Theo dự thảo, trái phiếu có thể được phát hành bằng đồng Việt Nam hoặc ngoại tệ tự do chuyển đổi, với nhiều phương thức như bảo lãnh phát hành, đấu thầu, bán trực tiếp, đại lý phân phối. Đây là cấu trúc linh hoạt, phù hợp với chuẩn mực thị trường vốn quốc tế, nơi nhà đầu tư quan tâm đến tính thanh khoản, minh bạch thông tin và khả năng giao dịch thứ cấp. Đáng chú ý, đợt phát hành đầu tiên được lãnh đạo TP.HCM nhìn nhận như nhịp cầu đặt nền móng cho uy tín của thành phố trên thị trường vốn quốc tế; từ nền tảng đó, các đợt phát hành tiếp theo có thể mở rộng sang trái phiếu xanh cho các dự án hạ tầng bền vững và thậm chí niêm yết tại các thị trường lớn. Đây là cách TP.HCM dùng một sản phẩm tài chính cụ thể để kiểm nghiệm tham vọng trở thành trung tâm tài chính chứ không chỉ dừng ở khẩu hiệu.
Luật Phát triển đô thị và bài toán niềm tin của nhà đầu tư quốc tế
Cơ chế trái phiếu đô thị và trái phiếu công trình được xây dựng để triển khai điểm a khoản 1 Điều 24 Luật Phát triển đô thị năm 2026, tạo cơ sở pháp lý cho TP.HCM huy động nguồn vốn trung và dài hạn thông qua Trung tâm tài chính quốc tế Việt Nam. Luật là điều kiện cần, nhưng điều kiện đủ để dòng vốn quốc tế chảy về vẫn là niềm tin vào năng lực trả nợ và chất lượng thông tin của thành phố. Các chuyên gia tài chính nhấn mạnh rằng năng lực vay nợ phụ thuộc vào nền tảng kinh tế, cơ cấu thu – chi, thanh khoản, nghĩa vụ nợ và chất lượng quản trị tài chính, được đánh giá trên mô hình tài chính cho toàn bộ kỳ hạn vay, kể cả các kịch bản bất lợi. Đó là lý do xếp hạng tín nhiệm quốc tế được xem là nền tảng bắt buộc nếu TP.HCM muốn phát hành trái phiếu bằng USD hoặc các đồng tiền nước ngoài, bởi nhà đầu tư cần dữ liệu rõ ràng về tổng mức đầu tư, dòng tiền dự kiến và nguồn thu hoàn trả. Theo một chuyên gia tại VIFC-HCMC, quyết định đầu tư phụ thuộc trước hết vào khả năng trả nợ và độ tin cậy của thông tin; nhà đầu tư sẽ xem xét nguồn thu ngân sách thành phố thực sự được hưởng, phần có thể bố trí trả nợ, cơ cấu dư nợ và lịch thanh toán. Nói cách khác, trái phiếu đô thị TP.HCM chỉ có thể trở thành sản phẩm hấp dẫn khi thành phố chứng minh được mình là con nợ đáng tin cậy, chứ không phải chỉ là người đi vay khát vốn.
Lộ trình phát hành và thông điệp chính sách: TP.HCM dám nghĩ lớn?
Một số chuyên gia cho rằng việc phát hành trái phiếu đô thị cần được thực hiện theo lộ trình: thí điểm phát hành trong nước cho những dự án có mức độ tín nhiệm cao, thiết lập lịch sử tín dụng và kiểm nghiệm cơ chế phát hành; tiếp đó mở rộng sang trái phiếu xanh cho các dự án hạ tầng bền vững, nghiên cứu quỹ hạ tầng hợp vốn hỗ trợ dự án quy mô nhỏ, rồi mới tiến tới phát hành trái phiếu quốc tế bằng ngoại tệ và niêm yết tại các thị trường lớn. Đây là cách tiếp cận thận trọng nhưng hợp lý, tránh biến tham vọng huy động vốn quốc tế thành rủi ro tài chính. Theo UBND TP.HCM, nguồn vốn huy động từ trái phiếu sẽ được quản lý tập trung, sử dụng đúng mục đích cho các chương trình, dự án, công trình đã được cấp có thẩm quyền quyết định và hoàn thành thủ tục đầu tư, môi trường liên quan; đồng thời phải nằm trong hạn mức vay, dư nợ vay, bội chi, kế hoạch vay – trả nợ và các chỉ tiêu an toàn nợ công. Đây là cam kết chính sách quan trọng gửi tới nhà đầu tư. Thông điệp lớn nhất từ kế hoạch phát hành trái phiếu đô thị và trái phiếu công trình tại Trung tâm tài chính quốc tế là: TP.HCM chấp nhận bước vào sân chơi vốn toàn cầu với luật lệ thị trường, chứ không chỉ dựa vào phân bổ ngân sách. Nếu thành phố xây dựng được uy tín tín dụng và cơ chế quản trị minh bạch như đã đặt ra, kênh trái phiếu đô thị có thể trở thành trụ cột tài chính cho chiến lược đầu tư cơ sở hạ tầng trị giá hơn 3,17 triệu tỷ đồng, mở ra một chu kỳ tăng trưởng mới cho đô thị lớn nhất cả nước.
