Sách giáo khoa khan hiếm: khi số liệu “đủ” nhưng phụ huynh vẫn thiếu
Sách giáo khoa khan hiếm trước khai giảng là tình trạng phụ huynh khó mua đủ sách cho con dù tổng lượng cung ứng toàn thị trường tăng mạnh, nhưng phân bổ theo thời điểm, địa phương và kênh bán lẻ lại mất cân đối, dẫn tới những đợt thiếu cục bộ ở nhiều cửa hàng. Những ngày cận khai giảng, nhiều phụ huynh tất bật tìm mua đủ sách giáo khoa cho con, trong khi tại một số điểm bán lại xuất hiện tình trạng thiếu cục bộ. Theo NXB Giáo dục Việt Nam, tính đến 15/8 đã có 220 triệu bản sách giáo khoa cùng 76 triệu bản bài tập, tham khảo được đưa ra thị trường. Dù vậy, cảnh xếp hàng dài, chạy nhiều nơi vẫn diễn ra – một nghịch lý cho thấy vấn đề không nằm ở tổng sản lượng, mà ở cách dự báo và tổ chức cung ứng sách giáo khoa.
Vì sao sách giáo khoa khan hiếm cục bộ dù sản lượng tăng 148%?
Điểm đáng chú ý là NXB Giáo dục Việt Nam khẳng định sản lượng sách giáo khoa cung ứng đến 15/8 đạt 148% so với cùng kỳ năm 2025, còn sách bài tập và tham khảo đạt 119%. Một câu nói có thể trích dẫn là: "Tính đến ngày 15/8, NXB Giáo dục Việt Nam cùng hệ thống phát hành đã cung ứng 220 triệu bản sách giáo khoa ra thị trường". Thế nhưng tại nhiều nhà sách, phụ huynh vẫn không mua được trọn bộ cho con. Lý do đầu tiên là nhu cầu mua sách khai giảng tăng đột biến trong thời gian ngắn: phụ huynh tranh thủ mua sớm, thậm chí mua thêm bộ thứ hai để con để lại lớp, tránh mang vác. Thứ hai, nhiều trường chậm đăng ký mua tập trung vì chờ chính sách sách miễn phí, khiến học sinh phải tự ra ngoài tìm mua, dồn áp lực lên hệ thống bán lẻ. Thứ ba, hoạt động thiện nguyện mua số lượng lớn cho thư viện và học sinh khó khăn cũng làm nguồn sách tại một số điểm bán biến động mạnh.
Phản ứng của NXB Giáo dục Việt Nam: hàng triệu bản bổ sung có đủ “giải cứu”?
Trước phản ánh thiếu sách trường học, NXB Giáo dục Việt Nam khẳng định đang điều chuyển khoảng 8 triệu bản sách giáo khoa và 2 triệu bản sách bài tập theo nhu cầu từng địa phương để bảo đảm học sinh có đủ sách trước năm học mới. Trên mặt bằng cả nước, đến 15/8, nhà xuất bản đã hoàn thành vượt kế hoạch đăng ký khi in và phát hành 220 triệu bản sách giáo khoa cùng 76 triệu bản sách bài tập, tham khảo. Để giải quyết triệt để thiếu hụt cục bộ, đơn vị đang in bổ sung 9 triệu bản, dự kiến cung ứng từ 25/8 đến khoảng 5–6/9. Tiếp đó, khoảng 2,4 triệu bản nữa sẽ được in dựa trên nhu cầu phát sinh và các đầu sách có sản lượng ít, cung ứng từ 5/9 đến 30/9, ưu tiên sách học kỳ I. Theo cùng nguồn, riêng tại TP.HCM, đã có 24,5 triệu bản sách giáo khoa được cung cấp, tăng hơn 15% so với năm trước. Những con số này cho thấy nỗ lực rõ rệt, nhưng cũng đặt câu hỏi vì sao việc dự báo nhu cầu lại để “vỡ trận” ngay trước khai giảng.
Phụ huynh chạy khắp nơi mua sách: hệ quả của thông tin nhiễu và phân phối lệch
Trong những ngày cuối tháng 7, đầu tháng 8, một số phụ huynh vẫn gặp khó khăn khi tìm mua sách lẻ tại nhiều cửa hàng. Tại một số điểm bán ở TP.HCM, phóng viên ghi nhận cảnh phụ huynh và học sinh xếp hàng dài chờ thanh toán. Đây không chỉ là bất tiện, mà còn là áp lực tâm lý khi ai cũng sợ con thiếu sách ngày khai giảng. Một phần nguyên nhân đến từ việc phụ huynh chưa kịp cập nhật thông tin: từ năm học 2026–2027, cả nước sử dụng thống nhất bộ "Kết nối tri thức với cuộc sống"; các sách in mới đổi mẫu bìa, ghi "Bộ Giáo dục và Đào tạo" trên bìa. Nhiều người nhầm lẫn, tưởng đây là bộ khác, thậm chí mua rồi lại trả. Trong khi đó, phần lớn sách in từ năm 2025 trở về trước vẫn được phép sử dụng lại, ngoại trừ những cuốn đã được chỉnh sửa nội dung theo thông tư mới. Thông tin không đồng bộ khiến nhiều gia đình “ôm” sách cũ mà vẫn đi tìm sách mới, góp thêm một lớp xáo trộn cho thị trường.
Giải pháp thực tế cho phụ huynh và gợi ý cải thiện dài hạn
Trong bối cảnh sách giáo khoa khan hiếm cục bộ, phụ huynh không nên hoảng loạn mà cần hành động có chiến lược. Trước hết, nên đăng ký mua sách trực tiếp tại trường học theo hướng dẫn của nhà xuất bản, thay vì tự chạy nhiều nơi tìm mua lẻ. Ở TP.HCM, phụ huynh có thể ưu tiên các cửa hàng thuộc hệ thống của NXB, hoặc đặt mua trực tuyến qua các nền tảng chính thức đã được công bố. Đồng thời, nên xác nhận rõ với giáo viên về danh mục sách sử dụng, tránh mua nhầm chỉ vì bìa thay đổi; nên tận dụng những cuốn sách cũ vẫn còn giá trị để giảm lãng phí. Về phía NXB Giáo dục Việt Nam, việc theo dõi sát nhu cầu thực tế từng địa phương và điều phối sách kịp thời đã được khẳng định sẽ tiếp tục triển khai. Nhưng để mùa mua sách khai giảng bớt “bão”, cần thêm hai thứ: dự báo tốt hơn nhu cầu bộ thứ hai và sách thiện nguyện, cùng chiến dịch truyền thông rõ ràng, sớm hơn về chính sách sử dụng lại sách. Khi phụ huynh nắm thông tin chuẩn, thị trường sách giáo khoa sẽ ít biến động hơn.
