Khủng hoảng sách giáo khoa trước thềm khai giảng: vấn đề không còn cục bộ
Khủng hoảng thiếu sách giáo khoa là tình trạng nhiều địa phương cùng lúc không có đủ sách cho học sinh trước năm học mới, khiến phụ huynh phải đi xa, mua gom từng cuốn lẻ và sống trong tâm trạng lo lắng vì con có nguy cơ bước vào lớp học mà không đủ tài liệu học tập cần thiết. Những ngày qua, ở Cà Mau, Gia Lai, Hà Tĩnh, Tây Ninh, Bắc Ninh, hình ảnh phụ huynh đứng chen chúc bên kệ sách, tay cầm danh mục rồi thất vọng ra về không còn là chuyện lạ nữa. Năm học 2026-2027 đang cận kề, nhưng nguồn cung sách giáo khoa khan hiếm và đứt quãng cho thấy hệ thống phân phối có vấn đề lớn, không thể giải thích đơn giản bằng vài chữ “thiếu cục bộ” như một số đơn vị phát hành cố nêu ra.
Cà Mau thiếu 15.000 đầu sách: chỉ đạo nóng nhưng vẫn là chữa cháy
Tại Cà Mau, Sở Giáo dục và Đào tạo thừa nhận toàn tỉnh hiện thiếu khoảng 15.000 đầu sách giáo khoa các loại. Con số này không nhỏ nếu hình dung mỗi đầu sách tương ứng với một học sinh có nguy cơ bước vào lớp mà không có đủ tài liệu. Phụ huynh như anh Trần Thế phải chạy nhiều nhà sách để ghép dần mới đủ bộ sách lớp 6, trong khi học sinh lớp 10 như em Trần Hồng Nhiên vẫn thiếu 4–5 cuốn sau nhiều ngày tự đi tìm. Dù Công ty Cổ phần Sách – Thiết bị Cà Mau khẳng định “tổng nguồn cung không thiếu, chỉ cung ứng không đồng bộ” và lãnh đạo tỉnh yêu cầu bổ sung đầy đủ trước cuối tháng 8, thực tế cho thấy khâu dự báo và phân phối đã thất bại ngay từ đầu mùa hè, buộc chính quyền phải ra quyết định nóng để tránh kịch bản học sinh phải nghỉ học vì thiếu sách.
Phụ huynh lo lắng, đi hàng chục km mà vẫn thiếu sách
Ở Hà Tĩnh, nhiều phụ huynh đến công ty phát hành sách tìm mua sách giáo khoa, vở bài tập nhưng vẫn không đủ, đặc biệt là Lịch sử và Địa lý, vở Toán từ lớp 1 đến lớp 9. Chị Lê Thị Nhung đi xe máy hơn 10 km lên thị xã tìm mua vở bài tập Toán lớp 1 cho con mà vẫn trắng tay, trong khi một phụ huynh khác phải đi xe buýt 80 km, say xe mệt lử vẫn không mua đủ sách. Tại Gia Lai, anh Trần Quốc Bảo sống cách trung tâm hơn 10 km, đi khắp các cửa hàng rồi xuống thành phố mà vẫn thiếu một cuốn Toán lớp 6, còn Thanh Trúc phải đến 6–7 nhà sách trong 3–4 ngày mà em trai vẫn còn thiếu khoảng chục cuốn lớp 10. Việc sách giáo khoa khan hiếm khiến phụ huynh lo lắng không chỉ vì tốn thời gian, chi phí đi lại mà vì cảm giác hệ thống giáo dục không bảo đảm được điều tối thiểu: sách cho học sinh trước ngày khai giảng 2026-2027.
Tây Ninh, Bắc Ninh: sách bán lẻ, nguồn cung đứt quãng phơi bày lỗ hổng quản lý
Tại Tây Ninh, ghi nhận cho thấy các nhà sách chủ yếu bán lẻ từng cuốn, phụ huynh ra còn quyển nào thì lấy quyển đó, hiếm khi tìm được một bộ đủ. Có nơi toàn bộ sách giáo khoa lớp 7 đã hết, các lớp khác chỉ còn vài cuốn Toán, Ngữ văn, Lịch sử và Địa lý, phụ thuộc hoàn toàn vào tiến độ cung ứng từ nhà xuất bản. Ở Bắc Ninh, mặt hàng sách giáo khoa trên các tuyến phố trung tâm khan hiếm, bộ sách lớp 6, lớp 10 gần như không còn nguồn hàng, sách bài tập tiểu học cũng hết sạch; nhiều phụ huynh phải “gom hàng tồn” xuất bản từ 2024, 2025. Dù doanh nghiệp khẳng định đã dự trù thêm 30% và nhập về hàng triệu bản, vẫn không đáp ứng được nhu cầu tăng cao. Nguyên nhân được chỉ ra là các nhà xuất bản dự trù số lượng chưa sát, cộng thêm việc nhiều địa phương phải bổ sung sách để hướng tới chủ trương miễn phí sách giáo khoa.
| Vấn đề | Biểu hiện | Hệ quả |
|---|---|---|
| Nguồn cung đứt quãng | Nhập sách đều đầu hè, thiếu mạnh sát khai giảng | Phụ huynh phải mua lẻ, đi nhiều nơi vẫn thiếu |
| Dự báo sai nhu cầu | Dù dự trù thêm 30% vẫn không đủ | Khan hiếm trên diện rộng, áp lực tăng lên các tuần cuối tháng 8 |
| Thay đổi chính sách | Nhiều tỉnh bổ sung sách để miễn phí cho học sinh | Hệ thống in ấn, phân phối không kịp điều chỉnh |
Giải pháp đang triển khai và câu hỏi còn bỏ ngỏ
Các địa phương đều khẳng định sẽ không để học sinh nào phải nghỉ học vì thiếu sách vở. Ở Cà Mau, tỉnh yêu cầu các đơn vị chức năng làm việc với nhà xuất bản, bổ sung đầy đủ lượng sách thiếu chậm nhất cuối tháng 8, coi đó là nhiệm vụ bắt buộc trước khi bước vào năm học mới. Hà Tĩnh cũng đang phối hợp các đơn vị liên quan để bảo đảm 100% học sinh có đủ sách giáo khoa trước khai giảng. Nhiều nơi vừa lo giải quyết trước mắt, vừa xây dựng lộ trình miễn phí sách giáo khoa, như yêu cầu triển khai chính sách giai đoạn 2027–2030 ở Tây Ninh. Một điểm tích cực là dù khan hiếm, giá sách không tăng, thậm chí giảm bình quân khoảng 13% so với năm học trước. Tuy vậy, câu hỏi cốt lõi vẫn chưa có lời đáp: bao lâu nữa việc thiếu sách giáo khoa sẽ không còn lặp lại mỗi mùa tựu trường, và ai chịu trách nhiệm nếu trẻ tiếp tục bị đặt vào thế thiệt thòi ngay từ trang sách đầu tiên?
