Thiếu sách giáo khoa giữa năm học: Khủng hoảng của dự báo, không phải sản xuất
Thiếu sách giáo khoa là tình trạng nhiều học sinh đã bước vào năm học mới nhưng vẫn chưa có đủ hoặc chưa có đúng bộ sách cần thiết, khiến phụ huynh phải tự xoay xở đi mua lẻ, mượn, photo hoặc in file mềm để con tạm dùng thay vì được bảo đảm cung ứng đồng bộ qua nhà trường. Dù năm học mới 2026-2027 đã chính thức bắt đầu, nhiều học sinh trên cả nước vẫn chưa có đủ sách giáo khoa, trong khi tại TP.HCM, phụ huynh phải bỏ công việc để chạy khắp nơi và xếp hàng mua từng cuốn sách cho con. Điều trớ trêu là nhà xuất bản báo cáo đã phát hành 235,6 triệu bản SGK và 84 triệu bản sách bài tập, sách tham khảo trên toàn quốc, nhưng học sinh vẫn ngồi lớp với bộ sách thiếu trước hụt sau.
TP.HCM thành “điểm nóng”: Phụ huynh xếp hàng từ tờ mờ sáng, học sinh học ké sách
Tại TP.HCM, hình ảnh phụ huynh xếp hàng dài trước trụ sở và cửa hàng của nhà xuất bản từ sáng sớm để mua sách giáo khoa TP.HCM không còn là chuyện lạ. Sáng 8/9, tại trụ sở nhà xuất bản giáo dục ở TP.HCM, hàng trăm phụ huynh xếp hàng kéo dài từ ngoài cổng vào bên trong khuôn viên để chờ mua sách cho con. Hơn 7 giờ sáng ở một cửa hàng khác trên đường Nguyễn Văn Cừ, hàng trăm phụ huynh tiếp tục chờ mua từng cuốn, trong bối cảnh hầu hết nhà sách đều thông báo hết SGK hoặc không đủ bộ. Một số phụ huynh phải xin nghỉ làm, bỏ dở công việc, đi qua 4–6 nhà sách vẫn không thể mua đủ sách cho con. Trong lớp, học sinh phải xem chung sách với bạn, hoặc dùng bản photo mờ, ảnh hưởng trực tiếp đến tâm lý và chất lượng học tập.
Vì sao vẫn thiếu sách khi số lượng phát hành đã vượt kế hoạch?
Nghịch lý lớn nhất của khủng hoảng thiếu sách giáo khoa năm học 2026-2027 là tổng nguồn cung không hề thiếu. Riêng tại TP.HCM, tính đến ngày 24/8 đã cung ứng 25,5 triệu bản SGK, đạt 102% so với kế hoạch dự kiến 25,1 triệu bản. Trên phạm vi cả nước, nhà xuất bản cho biết đã phát hành 235,6 triệu bản SGK và 84 triệu bản sách bài tập, sách tham khảo. Một câu nói có thể trích dẫn trong bối cảnh này là: “Việc để xảy ra tình trạng chưa đủ SGK cho thấy nhiều bất cập trong công tác dự báo, đặt hàng, sản xuất, dự trữ, điều phối và phân phối”. Nguyên nhân cốt lõi không phải nằm ở máy in hay giấy mực, mà ở sự đứt gãy kênh đăng ký mua sách tại nhà trường, vướng mắc lộ trình chính sách miễn hoặc hỗ trợ sách giáo khoa và sự bị động khi năm học 2026-2027 là năm đầu tiên triển khai thống nhất bộ ‘Kết nối tri thức với cuộc sống’ trên toàn quốc.
Giải pháp ứng cứu: Từ điều chuyển sách đến linh hoạt trên lớp học
Trước làn sóng phụ huynh xếp hàng mua sách và phản ánh thiếu sách giáo khoa, chính phủ và ngành giáo dục đã phải kích hoạt chế độ “chữa cháy”. Phó Thủ tướng giao Bộ Giáo dục và các địa phương phối hợp với nhà xuất bản rà soát địa bàn, thống kê nơi thiếu, nơi thừa, trên cơ sở đó điều chuyển ngay từ nơi thừa sang nơi thiếu; đồng thời tổ chức in ấn bổ sung, bảo đảm mọi học sinh có đủ SGK trước ngày 15-9. Nhà xuất bản cam kết cung ứng đầy đủ 100% SGK cho học sinh trong năm học 2026-2027. Ở cấp trường, nhiều hiệu trưởng yêu cầu giáo viên linh hoạt: cho học sinh xem chung sách, tận dụng sách điện tử, in phiếu bài tập, tạm thời không kiểm tra sách bài tập và không giao bài về nhà để tránh tạo áp lực và mặc cảm cho những em chưa có đủ sách. Đây là những giải pháp cần thiết, nhưng vẫn chỉ là ứng phó ngắn hạn cho một lỗi hệ thống kéo dài.
Bài học cho tương lai: Xem SGK là dịch vụ công, không thể “phó mặc” thị trường
Khủng hoảng thiếu sách giáo khoa năm học 2026-2027 phơi bày một sự thật khó chấp nhận: một sản phẩm được xem là thiết yếu cho giáo dục lại bị quản lý như một món hàng thông thường. Khi kênh đặt sách qua trường bị gián đoạn, phụ huynh lập tức bị đẩy vào cuộc “chạy đua” săn lùng từng cuốn, còn học sinh phải gánh hậu quả về cơ hội học tập và sự tự tin trên lớp. Chính phủ đã chỉ đạo xem lại toàn diện cơ chế quản lý, xác định một đầu mối chịu trách nhiệm xuyên suốt, và định hướng SGK là sản phẩm, dịch vụ công, nhà nước quản lý chất lượng, giá và bảo đảm an ninh nguồn cung. Nếu không kiên quyết thay đổi theo hướng này, mỗi năm học mới sẽ lại là một cuộc thử thách thần kinh của phụ huynh, thay vì là ngày hội đến trường của học sinh.
