Nhịp cầu 3.400 tấn: khi đô thị phải suy nghĩ như một cảng biển
Vận chuyển sà lan sông Sài Gòn chở nhịp chính cầu đi bộ nặng 3.400 tấn từ nhà máy Đại Dũng đến trung tâm TP.HCM là một chiến dịch logistics hàng hải đô thị phức tạp, kết hợp kỹ thuật vận chuyển biển hiện đại, điều phối hạ tầng giao thông đường thủy và yêu cầu an toàn hàng hải đô thị nghiêm ngặt trong không gian chật hẹp của một thành phố đông đúc. Điểm đáng nói không phải chỉ là kích thước khổng lồ của nhịp cầu dài 187m với kết cấu vòm thép không gian uốn lượn lấy cảm hứng từ lá dừa nước, mà là cách cả hệ thống đô thị buộc phải "nhường đường" cho một cấu kiện hạ tầng đi qua sông. Thời gian lai dắt sà lan kéo dài trong hai ngày, bắt đầu lúc 5h ngày 18-10 và dự kiến cập khu vực bến Bạch Đằng lúc 18h ngày 19-10. Đây là khoảnh khắc cho thấy TP.HCM đang chuyển mình từ tư duy xây cầu truyền thống sang tư duy tổ chức một chuỗi cung ứng hạ tầng ngay trên dòng sông trung tâm.
Kỹ thuật logistics hàng hải: từ nhà máy ven biển vào trái tim thành phố
Nếu nhìn dưới góc độ kỹ thuật logistics hàng hải, hành trình của sà lan Trung Nam S 05 giống một tuyến vận tải biển thu nhỏ được kéo sâu vào nội đô. Cảng vụ Hàng hải TP.HCM đã phê duyệt một phương án chi tiết để bảo đảm an toàn hàng hải trong suốt quá trình lai dắt, từ bến cảng tạm ở sông Dinh đến luồng Soài Rạp rồi vào khu vực công trường cầu đi bộ. Tốc độ hành trình đoàn lai kéo phải luôn duy trì không nhỏ hơn 3 hải lý/giờ để không làm gián đoạn hoạt động hàng hải chung của khu vực. Theo kế hoạch, đoàn tàu lai dắt gồm 4 tàu kéo điều khiển sà lan có tổng chiều dài khoảng 220m, di chuyển qua các khu vực cấm vượt như cầu K14 – K15C, cầu Phú Mỹ, khúc cua mũi Đèn Đỏ và cầu Bình Khánh. Đây là tuyến đường vốn dành cho tàu biển, nay phải thích ứng với một "hàng siêu trường siêu trọng" mang tính biểu tượng đô thị. Việc chỉ cho phép lai dắt ban ngày, từ 5h đến 18h trong điều kiện thời tiết tốt, cho thấy cách tư duy an toàn được đặt lên trên mọi ưu tiên khác.
An toàn hàng hải đô thị: bài toán điều phối nhiều lớp
Điểm thú vị của chiến dịch này là khái niệm an toàn hàng hải đô thị lần đầu được đặt lên bàn như một bài toán nhiều lớp. Cảng vụ Hàng hải TP.HCM không chỉ phê duyệt phương án kỹ thuật, mà còn yêu cầu sự phối hợp chặt chẽ giữa các đơn vị hoa tiêu, đội chỉ huy đoàn lai, chủ sà lan và lực lượng hỗ trợ cảnh giới, dẹp luồng trên toàn tuyến. Những khu vực có bến khách, bến phà ngang sông và công trình đang thi công được xem là điểm nhạy cảm, cần tăng cường cảnh giới và điều động đoàn lai kéo cẩn trọng. Một câu nói có thể trích dẫn ở đây là: "Trong quá trình triển khai, chủ sà lan, thuyền trưởng, người chỉ huy đoàn lai và hoa tiêu dẫn tàu chịu trách nhiệm về an toàn hàng hải, an ninh hàng hải, phòng chống cháy nổ, phòng ngừa ô nhiễm môi trường". Khi một nhịp cầu đi bộ trở thành "hàng hải" trên sông Sài Gòn, trách nhiệm không còn là của riêng ngành giao thông mà là của toàn bộ hệ thống quản lý đô thị, từ UBND TP.HCM đến Ban chỉ đạo hỗ trợ hạ thủy, lai dắt và lắp dựng nhịp cầu chính.
Cầu đi bộ TP.HCM: biểu tượng kiến trúc được sinh ra từ một chiến dịch vận chuyển
Công trình cầu đi bộ TP.HCM bắc qua sông Sài Gòn không chỉ là một lối đi bộ kết nối hai bờ, mà là một tuyên ngôn kiến trúc và kỹ thuật. Nhịp chính dài 187m với vòm thép không gian uốn lượn, lấy cảm hứng từ lá dừa nước – loài cây quen thuộc vùng đất phương Nam – được đánh giá là thiết kế độc đáo bậc nhất Việt Nam hiện nay. Tổng kinh phí gần 1.000 tỉ đồng do một doanh nghiệp tư nhân tài trợ toàn bộ, còn hạng mục nhịp chính vòm thép do Tập đoàn Đại Dũng đảm nhận, một đơn vị đã triển khai nhiều dự án lớn tại hơn 60 quốc gia. Nhưng điều làm cây cầu này khác biệt là cách nó "cập bến" thành phố: được hạ thủy xuống sà lan trong 4 giờ vào đêm 15 rạng sáng 16-10, rồi lai dắt suốt hai ngày để về neo đậu phía bờ Thủ Thiêm, chờ hợp long theo kế hoạch vào ngày 21-10. Hành trình đó biến một sản phẩm kiến trúc thành một câu chuyện logistics hàng hải, nơi mỗi khúc cua trên sông, mỗi cây cầu vượt qua đều trở thành một chương trong cuốn sách phát triển hạ tầng đô thị.
Từ một chuyến sà lan đến tầm nhìn hạ tầng đô thị trên sông
Nhìn rộng hơn, vận chuyển nhịp cầu 3.400 tấn qua sông Sài Gòn là một phép thử cho tầm nhìn hạ tầng đô thị gắn với mặt nước. Khi một thành phố dám đưa kỹ thuật vận chuyển biển hiện đại vào trung tâm, nghĩa là họ chấp nhận coi sông như một trục hạ tầng chiến lược chứ không chỉ là cảnh quan. Việc lập Ban chỉ đạo để hỗ trợ hạ thủy, lai dắt và lắp dựng nhịp cầu chính cho thấy chính quyền đã đối xử với chiến dịch này như một dự án hạ tầng cấp vùng, chứ không phải một công trình đơn lẻ. Trong tương lai, nếu TP.HCM tiếp tục phát triển các cầu đi bộ, không gian công cộng và tuyến giao thông trên sông, kinh nghiệm từ chiến dịch vận chuyển sà lan sông Sài Gòn lần này sẽ là nền tảng quý giá. Nó chứng minh rằng an toàn hàng hải đô thị hoàn toàn có thể đạt chuẩn quốc tế nếu có kế hoạch chi tiết, sự phối hợp liên ngành và dám coi logistics hàng hải là một phần của quy hoạch đô thị, chứ không chỉ là chuyện của các cảng biển ngoại vi.
