Khi “không thiếu sách giáo khoa” nhưng phụ huynh vẫn chen chân xếp hàng
Tình trạng phụ huynh xếp hàng dài, chen chúc mua sách giáo khoa trước thềm năm học mới là hiện tượng nhiều gia đình thành phố và các tỉnh lân cận cùng trải qua, cho thấy khoảng cách rõ rệt giữa tuyên bố đủ nguồn cung và khả năng tiếp cận sách tại các điểm bán lẻ trong những ngày cao điểm mua sách tựu trường.
Những ngày qua, tại Nhà xuất bản Giáo dục TPHCM ở phường Chợ Quán, phụ huynh phải chen chân mua từng cuốn sách cho con trong bối cảnh nhiều nhà sách rơi vào tình trạng khan hiếm cục bộ trước thềm năm học mới. Trưa 20/8, hàng trăm phụ huynh có mặt tại trụ sở này để xếp hàng chờ lượt mua sách giáo khoa. Cảnh tượng mua sách tựu trường trở thành một “cuộc đua thời gian”: người xếp hàng, người lục tìm từng đầu sách còn sót lại trên kệ. Điều đáng nói là hiện tượng thiếu sách giáo khoa này diễn ra trong khi nhà xuất bản giáo dục vẫn khẳng định nguồn sách không thiếu, tạo nên một nghịch lý khiến phụ huynh càng thêm bức xúc.
Nghịch lý cung – cầu: Sách đủ trên kho, thiếu ngay kệ bán
Vấn đề của thị trường sách giáo khoa năm nay không nằm ở số lượng in ra, mà nằm ở việc sách có đến đúng nơi, đúng lúc hay không. Theo đánh giá từ phía nhà xuất bản giáo dục, đơn vị đã lên kế hoạch sản xuất và cung ứng đủ sách cho học sinh kịp năm học mới, song một số đầu sách lại không hiện diện tại những điểm mà phụ huynh cần trong giai đoạn cao điểm mua sắm.
Đại diện Nhà xuất bản Giáo dục TPHCM cho biết mỗi ngày khoảng 5 tấn sách, tương đương 25.000 bản, được vận chuyển đến các điểm bán qua 2 đợt. Họ khẳng định nguồn sách đủ đáp ứng nhu cầu và cho rằng tình trạng chen chúc chủ yếu do phụ huynh tập trung mua cùng thời điểm. Tuy nhiên, thực tế tại nhiều nhà sách cho thấy một số đầu sách không còn, nhiều đầu sách giáo khoa nhanh chóng hết hàng, gây nên cảm giác thiếu sách giáo khoa rất rõ trong mắt phụ huynh. Nói cách khác, cung có nhưng phân phối không kịp, biến “không thiếu” trên hệ thống thành “thiếu nghiêm trọng” ở kệ sách.
Áp lực lên phụ huynh: Từ thư viện miễn phí đến hành trình săn đủ bộ
Ở góc độ người dùng cuối, mỗi lỗ hổng nhỏ trong khâu phân phối đều phóng to thành áp lực rất cụ thể: phụ huynh phải tự xoay xở giữa nhiều điểm bán, vừa canh giờ vừa căng thẳng vì nỗi lo thiếu sách giáo khoa cho con ngay đầu năm học mới. Việc nhà xuất bản khẳng định đủ sách không giúp giảm lo nếu phụ huynh vẫn không thể cầm được bộ sách hoàn chỉnh trên tay đúng thời điểm mua sách tựu trường.
Nhiều phụ huynh phản ánh do một số đầu sách không còn tại các nhà sách nhỏ, họ buộc phải đến trực tiếp nhà xuất bản để mua. Có người phải đi qua 5–6 nhà sách, gạch từng đầu sách trong danh sách chuẩn bị trước để tránh mua trùng, nhưng vẫn không đủ bộ vì một số sách đã hết. Một phụ huynh cho biết phải quay lại nhà xuất bản, xếp hàng hơn 45 phút mới đến lượt. Trong khi đó, dù TPHCM đã triển khai cho học sinh mượn sách giáo khoa miễn phí từ thư viện trường, nhiều gia đình vẫn chọn mua để con thuận tiện học tập, ôn luyện và hạn chế tình trạng hư hỏng, thất lạc sách mượn. Kết quả là nhu cầu thực tế cao hơn nhiều so với dự báo trên giấy.
Cao điểm mua sách tựu trường và bài toán phân phối chưa giải xong
Không chỉ phụ huynh TPHCM, nhiều gia đình ở các tỉnh, thành lân cận cũng đang chạy đua mua sách cho con trước khi năm học mới 2026-2027 bắt đầu. Khi mọi nhu cầu dồn vào vài tuần ngắn ngủi, bất kỳ trục trặc nào trong khâu giao hàng, dự trù nhu cầu hay quản lý tồn kho đều dễ dàng biến thành cảnh xếp hàng dài, chen chúc tại các điểm bán của nhà xuất bản giáo dục và nhà sách địa phương.
Theo phía nhà xuất bản, vấn đề sách giáo khoa năm nay không nhất thiết là thiếu nguồn cung tổng thể, mà là việc một số đầu sách chưa đến đúng địa điểm trong đúng khoảng thời gian phụ huynh cần. Khi năm học mới cận kề, nhu cầu tăng đồng loạt tạo thêm áp lực lên các điểm bán. Càng về chiều, lượng phụ huynh đến mua sách tại Nhà xuất bản Giáo dục TPHCM càng đông, cho thấy cao điểm mua sách tựu trường hiện vẫn được xử lý theo kiểu “dồn toa” thay vì phân luồng nhu cầu hợp lý hơn. Nhà xuất bản tuyên bố sẽ tiếp tục phối hợp bổ sung sách cho các điểm bán, bảo đảm đủ sách trước khi học sinh tựu trường, nhưng nếu không cải thiện phân phối và quản lý tồn kho, lời hứa “không thiếu sách giáo khoa” sẽ tiếp tục khó thuyết phục xã hội.
