Cúm A nguy hiểm vì phổi, không vì nhiệt kế
Cúm A là bệnh nhiễm virus đường hô hấp có khả năng gây viêm phổi, suy hô hấp và làm nặng thêm bệnh mạn tính, trong đó mức độ nguy hiểm không phụ thuộc hoàn toàn vào việc người bệnh sốt cao hay sốt nhẹ mà chủ yếu do mức độ tổn thương phổi và diễn tiến khó thở. Không phải cứ sốt cao mới là cúm A nguy hiểm. Hai ca bệnh đang điều trị tại một bệnh viện tuyến cuối cho thấy: một người sốt cao, một người chỉ sốt khoảng 38°C, nhưng cả hai đều rơi vào suy hô hấp nặng, phải hỗ trợ thở máy và hồi sức tích cực. Điều này đi ngược suy nghĩ phổ biến rằng “sốt càng cao mới đáng lo”, và đó là quan niệm có thể khiến người bệnh trả giá bằng chính lá phổi của mình.
Hai ca bệnh điển hình: Sốt hạ nhưng phổi vẫn “đuối”
Bệnh nhân H.X.T., 72 tuổi, được tiếp nhận ngày 6/10 trong tình trạng sốt cao, ho khạc đờm, khó thở tăng dần và suy hô hấp. Xét nghiệm nhanh dương tính cúm A, chụp chiếu cho thấy viêm phổi nặng, chức năng trao đổi khí suy giảm, buộc phải hỗ trợ hô hấp với nồng độ oxy 40–50% để duy trì oxy máu. Sau ba ngày, ông đã hết sốt, huyết động ổn định nhưng vẫn phải thở máy không xâm nhập với oxy khoảng 40% vì tổn thương phổi chưa hồi phục. Câu chuyện này là lời nhắc thẳng thắn: hết sốt không đồng nghĩa hết nguy hiểm. Ở ca thứ hai, người đàn ông có COPD chỉ sốt khoảng 38°C nhưng khó thở tăng nhanh trong vài ngày, nhập viện trong tình trạng suy hô hấp nặng, phải thở oxy lưu lượng tới 15 lít/phút và đặt ống nội khí quản để hồi sức tích cực.
Vì sao sốt nhẹ vẫn có thể dẫn tới suy hô hấp cúm
Mức độ sốt phản ánh một phần phản ứng miễn dịch, nhưng không nói hết mức độ tổn thương phổi. Ở người cao tuổi, người có bệnh nền tim mạch, đái tháo đường, COPD…, hệ miễn dịch có thể đáp ứng yếu, nên dù virus cúm A tấn công mạnh vào nhu mô phổi, bệnh nhân vẫn chỉ sốt nhẹ khoảng 38°C. Trong khi đó, virus và tình trạng viêm gây phù nề, tăng tiết dịch, làm đầy các phế nang, khiến trao đổi khí suy giảm rõ rệt. Nếu bệnh nhân lại ho khạc kém do di chứng tai biến mạch máu não, đờm càng dễ ứ đọng, bít tắc đường thở, đẩy nhanh nguy cơ suy hô hấp và biến chứng cúm A như viêm phổi nặng, làm nặng thêm bệnh nền, thậm chí cần thở máy hoặc ECMO. Nói cách khác, phổi có thể đang “chìm” trong dịch viêm ngay cả khi nhiệt kế không báo con số quá cao.
Dấu hiệu cúm nặng: Đừng nhìn nhiệt độ, hãy nhìn nhịp thở
Điều đáng sợ nhất không phải là sốt bao nhiêu độ, mà là người bệnh thở ra sao. Các bác sĩ nhấn mạnh: khó thở tăng dần, thở nhanh, cảm giác hụt hơi, đau tức ngực, tím tái, lơ mơ, kích thích bất thường hoặc sức khỏe xấu đi nhanh chóng là những dấu hiệu cúm nặng cần được xử trí y tế ngay. Ở trẻ nhỏ, người cao tuổi và người mắc bệnh mạn tính, cúm A có thể gây viêm phổi, làm nặng thêm bệnh nền, dẫn tới suy hô hấp và biến chứng nguy hiểm. Hai trường hợp điều trị tại bệnh viện tuyến cuối cho thấy cúm A không phải lúc nào cũng diễn biến nhẹ và mức độ nguy hiểm không thể chỉ đánh giá qua mức độ sốt. Nếu chờ tới khi “sốt thật cao mới đi viện”, nhiều người sẽ bỏ lỡ thời điểm vàng để cứu lá phổi của mình.
Tự bảo vệ mình: Theo dõi hô hấp và phòng bệnh chủ động
Bài học rõ ràng từ các ca suy hô hấp cúm là: đừng chủ quan khi sốt nhẹ hoặc đã hết sốt, nhất là nếu bạn thuộc nhóm nguy cơ cao như người cao tuổi, trẻ nhỏ, người có bệnh tim mạch, đái tháo đường, bệnh phổi mạn tính. Khi xuất hiện triệu chứng nghi ngờ cúm A kèm khó thở, mệt nhiều, ăn uống kém, hãy đi khám sớm để được đánh giá và điều trị phù hợp. Về phòng bệnh, các biện pháp tưởng như “nhỏ” lại có tác dụng lớn: rửa tay thường xuyên, che miệng mũi khi ho hoặc hắt hơi, giữ nhà cửa thông thoáng, hạn chế tiếp xúc gần với người có triệu chứng cúm. Các bác sĩ nhấn mạnh rằng diễn biến hô hấp mới là yếu tố cần được theo dõi sát ở người mắc cúm A, đặc biệt ở người cao tuổi và người có bệnh nền.
