Thuế máy bay không người lái 100%: nước cờ nhằm tách Mỹ khỏi chuỗi cung ứng Trung Quốc
Thuế máy bay không người lái là chính sách áp mức thuế đặc biệt cao đối với drone và linh kiện nhập khẩu, với mục tiêu vừa kiểm soát rủi ro an ninh vừa buộc các doanh nghiệp phải chuyển sang sản xuất trong nước để giảm phụ thuộc chuỗi cung ứng nước ngoài trong một ngành đang bị Trung Quốc chi phối. Đây không phải điều chỉnh kỹ thuật nhỏ, mà là tuyên bố chính trị và kinh tế rất rõ: Trump sẵn sàng làm đắt lên mọi thiết bị bay không người lái nhập khẩu để đổi lấy độc lập công nghiệp Mỹ. Tổng thống Mỹ Donald Trump công bố mức thuế lên tới 100% với máy bay không người lái và linh kiện nhập khẩu, nhắm thẳng vào phân khúc drone cất cánh trên 25kg và có tính năng phục vụ an ninh quốc gia như camera nhiệt, trạm kết nối. Các drone nhỏ hơn vẫn bị đánh thuế 25%, báo hiệu toàn bộ thị trường chứ không chỉ thiết bị quân sự sẽ phải thích nghi với chiến lược thương mại mới mang màu sắc đối đầu công nghệ với Trung Quốc.
Trung Quốc công nghệ và nỗi lo mất chủ động chiến trường số
Động cơ thật sự phía sau chính sách quốc phòng Trump là nỗi lo Mỹ đã để Trung Quốc công nghệ chiếm ưu thế trong một hạ tầng chiến tranh mới: bầu trời thấp đầy drone quan sát, tấn công, thu thập dữ liệu. Theo một số nghiên cứu, công ty Trung Quốc DJI chiếm hơn 2/3 thị trường drone toàn cầu trong những năm gần đây, đồng nghĩa cả lực lượng thực thi pháp luật lẫn các đơn vị quân sự phương Tây đều đang dựa vào thiết bị từ một đối thủ chiến lược. Khi Trump viện dẫn lý do an ninh quốc gia để ký quyết định áp thuế, ông thực chất đưa ra một phán quyết: phụ thuộc vào nền tảng drone Trung Quốc là rủi ro không thể chấp nhận. Căng thẳng càng rõ hơn khi tuần trước, Bắc Kinh đáp trả bằng cách hạn chế xuất khẩu drone sang Mỹ và đưa 6 công ty Mỹ vào danh sách đen vì cáo buộc thuế quan, lao động cưỡng bức và an ninh quốc gia. Chiến lược thương mại đang biến thành chiến tuyến công nghệ, nơi mỗi quyết định thuế là một phát súng trong cuộc tranh giành quyền kiểm soát dữ liệu và bầu trời.
Độc lập công nghiệp Mỹ: cơ hội hay ảo tưởng đắt đỏ?
Nhà Trắng tuyên bố mức thuế mới sẽ khuyến khích tăng cường sản xuất drone và linh kiện trong nước, đồng thời giảm phụ thuộc vào chuỗi cung ứng nước ngoài. Về lý thuyết, đây là con đường tiến tới độc lập công nghiệp Mỹ trong lĩnh vực bay không người lái: doanh nghiệp nội địa được bảo hộ mạnh, thị trường nhập khẩu bị thu hẹp, chuỗi giá trị kỹ thuật quay về đất Mỹ. Nhưng bài toán thực tế không đơn giản. Với DJI đang thống trị hơn 2/3 thị phần toàn cầu, phần lớn công nghệ, linh kiện, kinh nghiệm sản xuất đã tích tụ ở Trung Quốc. Đánh thuế cao có thể tạo không gian cho doanh nghiệp Mỹ, song cũng khiến sản phẩm nội địa khó cạnh tranh về giá và tốc độ nếu Washington không song song đầu tư nghiên cứu, đào tạo và hỗ trợ hạ tầng công nghiệp. Thuế quan là hàng rào, không phải động cơ sáng tạo. Nếu chỉ dựng rào mà không bơm năng lực, mục tiêu độc lập công nghiệp có nguy cơ trở thành khẩu hiệu đắt đỏ, kéo dài thời gian Mỹ bị hụt hơi trong cuộc đua drone.
Cho phép đóng tàu chiến ở nước ngoài: chính sách quốc phòng Trump ưu tiên tốc độ
Song song với thuế drone, chính sách quốc phòng Trump còn đảo chiều một nguyên tắc cứng của hải quân: lần đầu sau nhiều thập kỷ, Mỹ cho phép một số hãng đóng tàu nước ngoài đã đầu tư đáng kể và lâu dài vào xưởng Mỹ được tạm thời đóng tối đa hai tàu tại xưởng ở nước sở tại, để bàn giao nhanh bù đắp thiếu hụt, bổ sung cho các tàu đóng trong nước. Đây là quyết định thừa nhận một thực tế khó chịu: muốn duy trì ưu thế hải quân, Mỹ phải đánh đổi một phần nguyên tắc “sản xuất trong nước” để lấy tốc độ và năng lực công nghiệp toàn cầu. Việc Trump ký văn bản cho phép hải quân đóng tàu ở nước ngoài cùng với việc bỏ hệ thống phóng điện từ EMALS trên tàu sân bay thứ tư lớp Gerald R. Ford, quay lại dùng máy phóng hơi nước, cho thấy ông ưu tiên tính chắc chắn, quen thuộc và nhanh chóng hơn các công nghệ mới dù EMALS đã thực hiện 36.863 lần phóng máy bay tính đến tháng 3. Đây là chính sách quốc phòng Trump thiên về kiểm soát rủi ro ngay lập tức, dù phải trả giá thêm thời gian thiết kế lại và tranh cãi với nhà sản xuất.
Chuỗi cung ứng công nghệ quốc phòng Mỹ: tái cấu trúc trong bão thương mại
Khi phần lớn mức thuế mới với drone dự kiến có hiệu lực từ ngày 3/9, ngành quốc phòng và công nghệ Mỹ sẽ bước vào giai đoạn tái cấu trúc chuỗi cung ứng bắt buộc. Nhà sản xuất drone, từ doanh nghiệp dân sự đến nhà thầu quân sự, phải tìm nguồn linh kiện mới hoặc đầu tư dây chuyền nội địa, trong khi hải quân mở thêm hướng đặt đóng tàu ở nước ngoài để lấp khoảng trống năng lực trong nước. Sự kết hợp giữa bảo hộ thuế quan trong không gian trên không và mở cửa có điều kiện trong không gian trên biển tạo ra một mẫu hình chính sách lạ: Trump sẵn sàng siết chặt nơi Mỹ yếu thế và nới lỏng nơi năng lực toàn cầu có thể bổ sung cho nội lực. Về dài hạn, chiến lược thương mại này có thể giúp Washington giảm phụ thuộc vào Trung Quốc công nghệ, nhưng cũng đòi hỏi cấp tốc xây dựng năng lực sản xuất mới, tránh rơi vào tình trạng vừa cắt đứt nguồn cung cũ, vừa chưa kịp hình thành hệ sinh thái thay thế. Bài toán cho nước Mỹ không chỉ là đánh thuế, mà là có đủ ý chí và nguồn lực để biến rào cản thành động lực công nghiệp bền vững.
