Hai tuyến cao tốc Đông – Tây sẽ thay đổi bản đồ kinh tế miền Trung
Hai dự án cao tốc Quảng Ngãi Kon Tum và cao tốc Quy Nhơn Pleiku là các tuyến giao thông trục Đông – Tây quy mô 4 làn xe, kết nối duyên hải Nam Trung Bộ với Tây Nguyên, được kỳ vọng rút ngắn mạnh thời gian vận chuyển, giảm chi phí logistics và mở ra không gian phát triển mới cho các khu kinh tế, khu công nghiệp, cảng biển và trung tâm đô thị dọc tuyến. Điểm đáng nói không phải chỉ là thêm hai con đường trên bản đồ hạ tầng giao thông miền Trung, mà là sự xuất hiện của hai “hành lang cạnh tranh” mới: một trục nối Quảng Ngãi – Kon Tum – Tây Nguyên gắn với Khu kinh tế Dung Quất và cảng Dung Quất, một trục nối Quy Nhơn – Pleiku gắn với cảng Quy Nhơn, sân bay và cửa khẩu quốc tế Lệ Thanh. Khi cả hai cùng hình thành, cán cân kết nối, thu hút đầu tư và dòng hàng giữa các địa phương miền Trung sẽ thay đổi rõ rệt, buộc từng tỉnh phải nghĩ lại chiến lược phát triển của mình.
| Thông số | Cao tốc Quảng Ngãi - Kon Tum | Cao tốc Quy Nhơn - Pleiku |
|---|---|---|
| Chiều dài | Hơn 136km | Khoảng 125km |
| Quy mô làn xe | 4 làn xe hoàn chỉnh | 4 làn xe hoàn chỉnh |
| Tốc độ thiết kế | 80 - 100km/h tùy đoạn | 100km/h |
| Tổng mức đầu tư | Hơn 51.500 tỷ đồng | 43.734 tỷ đồng |
Cao tốc Quảng Ngãi – Kon Tum: từ quốc lộ 24 quá tải đến hành lang vận tải tốc độ cao
Hiện nay, quốc lộ 24 là trục đường bộ chủ yếu kết nối Quảng Ngãi với Kon Tum và Tây Nguyên, vừa gánh vận tải hàng hóa, hành khách đường dài, vừa phục vụ nhu cầu đi lại dân sinh dọc tuyến. Với lưu lượng đã lên tới hàng nghìn xe mỗi ngày, tuyến đường này khó còn đủ khả năng trở thành hành lang vận tải liên vùng tốc độ cao, ổn định và an toàn cho xe tải trọng lớn và dòng hàng từ Tây Nguyên ra cảng biển. Trong bối cảnh đó, đề xuất đầu tư cao tốc Quảng Ngãi Kon Tum dài hơn 136km, quy mô 4 làn xe, tốc độ thiết kế 80 – 100km/h, tổng mức đầu tư hơn 51.500 tỷ đồng là bước đi mang tính chiến lược. Tuyến này không chỉ kết nối cao tốc Bắc – Nam phía Đông với cao tốc Bắc – Nam phía Tây, mà còn trực tiếp nối khu vực phía Tây Quảng Ngãi và Tây Nguyên với Khu kinh tế Dung Quất, hệ thống cảng Dung Quất và mạng lưới giao thông quốc gia. Theo hồ sơ tiền khả thi, việc đầu tư đồng bộ 4 làn ngay từ đầu được lựa chọn để tránh phải mở rộng nhiều lần, giảm rủi ro an toàn giao thông và hạn chế tác động thêm đến rừng, đất đai, môi trường.
Quy Nhơn – Pleiku: cao tốc mở rộng không gian phát triển và cuộc đua thu hút đầu tư
Khác với Quảng Ngãi – Kon Tum đang ở bước nghiên cứu tiền khả thi, cao tốc Quy Nhơn Pleiku đã bước vào giai đoạn triển khai với áp lực tiến độ rõ ràng. Tuyến dài khoảng 125km, đi qua 16 xã, phường của Gia Lai, được đầu tư hoàn chỉnh 4 làn xe, tốc độ thiết kế 100km/h, tổng mức đầu tư 43.734 tỷ đồng và chia thành 3 dự án thành phần. Theo báo cáo, công tác bồi thường, hỗ trợ, tái định cư và giải phóng mặt bằng đang được các địa phương tập trung thực hiện, nhiều đoạn đã bàn giao trên 80–100% chiều dài. Phó Chủ tịch UBND tỉnh Gia Lai Nguyễn Tự Công Hoàng yêu cầu hoàn thành bàn giao toàn bộ mặt bằng, kể cả đất rừng, chậm nhất ngày 30/10/2026, đồng thời tổ chức các tổ công tác thường xuyên để xử lý vướng mắc. Khi hoàn thành, tuyến cao tốc này được kỳ vọng rút ngắn thời gian di chuyển giữa Quy Nhơn và Pleiku, giảm chi phí vận tải, tạo điều kiện thuận lợi cho giao thương, vận chuyển hàng hóa và mở rộng không gian phát triển, nâng cao năng lực kết nối giữa các khu kinh tế, khu công nghiệp và trung tâm logistics trong khu vực.
Giải phóng mặt bằng: khâu then chốt quyết định tốc độ hiện thực hóa cơ hội
Nếu nhìn vào tiến độ cao tốc Quy Nhơn Pleiku, có thể thấy rõ một thực tế: giải phóng mặt bằng là khâu then chốt để biến các con số trong báo cáo thành công trình trên thực địa. Dự án thành phần 1 đã bàn giao 178,95/179,498ha, đạt 99,9%; dự án thành phần 2 đã bàn giao khoảng 46,62km trên tổng 56,33km cần giải phóng, đạt 83%; dự án thành phần 3 đã phê duyệt 100% phương án bồi thường, hỗ trợ và tái định cư cho 34,85km tuyến chính. Những con số này cho thấy khi địa phương vào cuộc quyết liệt, nút thắt mặt bằng có thể được tháo gỡ tương đối nhanh. Tuy vậy, phần diện tích còn lại – chủ yếu liên quan đất nông nghiệp, đất rừng, tái định cư – vẫn là phép thử cho năng lực phối hợp giữa chính quyền, ngành nông nghiệp và môi trường, cũng như chất lượng đối thoại với người dân. Việc tỉnh yêu cầu hoàn thành bàn giao đất rừng trong tháng 10/2026, đồng thời linh hoạt xử lý hồ sơ liên quan đến rừng, đất rừng, đấu giá, thu hồi lâm sản, cho thấy nếu không coi giải phóng mặt bằng là ưu tiên chính trị – hành chính hàng ngày, mọi kế hoạch tiến độ chỉ là lời hứa trên giấy.
Từ kết nối đến cạnh tranh: miền Trung cần chiến lược mới quanh hai tuyến cao tốc
Hai tuyến cao tốc Quảng Ngãi Kon Tum và Quy Nhơn Pleiku không chỉ cải thiện hạ tầng giao thông miền Trung, mà đang đặt ra một trật tự cạnh tranh mới giữa các địa phương. Khi Quảng Ngãi kết nối trực tiếp Tây Nguyên với Khu kinh tế Dung Quất và cảng Dung Quất, còn Bình Định – Gia Lai nối Quy Nhơn với Pleiku, cảng Quy Nhơn, sân bay và cửa khẩu quốc tế Lệ Thanh, doanh nghiệp sẽ có thêm lựa chọn về hành lang vận tải, điểm trung chuyển, nơi đặt nhà máy và trung tâm logistics. Theo hồ sơ dự án, tuyến cao tốc Quảng Ngãi – Kon Tum sẽ rút ngắn 50 – 60% thời gian vận chuyển, giảm chi phí vận hành phương tiện và tạo tuyến vận tải thay thế khi quốc lộ 24 sạt lở, ách tắc hoặc gặp sự cố thiên tai. Đây là lợi thế không nhỏ trong mắt nhà đầu tư. Vấn đề là từng tỉnh có dám đi trước bằng quy hoạch lại không gian công nghiệp – đô thị, chuẩn bị quỹ đất sạch, nguồn nhân lực và chính sách hỗ trợ để đón dòng vốn mới, hay để cơ hội trôi qua khi cao tốc đã thông mà kinh tế địa phương vẫn vận hành theo tư duy quốc lộ cũ. Câu trả lời sẽ định hình vị thế miền Trung trên bản đồ đầu tư cao tốc Việt Nam trong nhiều thập kỷ tới.
