Cao tốc Quảng Ngãi Kon Tum là gì và vì sao trở thành bài kiểm tra cam kết?
Cao tốc Quảng Ngãi Kon Tum là tuyến đường cao tốc dài hơn 136km, được quy hoạch như trục giao thông chiến lược kết nối hai tỉnh miền Trung với khu vực Bắc Tây Nguyên, tạo hành lang kết nối Đông Tây và mở rộng liên kết sang Lào, Campuchia, nhằm thúc đẩy phát triển kinh tế – xã hội và bảo đảm quốc phòng, an ninh cho cả vùng. Ngày 15/10, Ủy ban Kinh tế và Tài chính của Quốc hội đã làm việc với UBND tỉnh Quảng Ngãi để bàn về chuẩn bị đầu tư dự án cao tốc Quảng Ngãi Kon Tum. Đây không chỉ là một dự án giao thông 2030, mà là bài kiểm tra năng lực tổ chức, huy động vốn và điều hành của địa phương. Khi Chủ tịch UBND tỉnh Quảng Ngãi Nguyễn Đức Tâm công khai cam kết hoàn thành tuyến cao tốc vào năm 2030, đi kèm là lời hứa bố trí đủ 2.047 tỷ đồng cho bồi thường, giải phóng mặt bằng và tái định cư, tỉnh đã tự đặt mình vào thế phải làm đến cùng, nếu không muốn đánh mất niềm tin của người dân và trung ương.
Trục kết nối Đông Tây: Lợi ích chiến lược vượt ra ngoài hai tỉnh
Nếu nhìn cao tốc Quảng Ngãi Kon Tum chỉ như một con đường mới, chúng ta sẽ bỏ lỡ ý nghĩa lớn nhất của nó: đây là hành lang kết nối Đông Tây hiếm hoi có khả năng tái định hình không gian phát triển miền Trung và Bắc Tây Nguyên. Khi hoàn thành, tuyến cao tốc không chỉ nối Quảng Ngãi với Kon Tum, mà còn mở cửa ra hai nước Lào và Campuchia, tạo chuỗi vận tải liên hoàn từ cảng biển phía Đông đến cửa khẩu phía Tây. Nói cách khác, đây là “đường ra biển” cho Tây Nguyên và “đường lên cao nguyên” cho duyên hải miền Trung. Một phát biểu đáng chú ý là nhận định rằng cao tốc này là công trình rất cần thiết, có ý nghĩa quan trọng trong thúc đẩy phát triển kinh tế – xã hội, tăng cường liên kết vùng và bảo đảm quốc phòng, an ninh. Với mục tiêu phát triển miền Trung, tuyến đường này có thể trở thành trục xương sống cho các khu công nghiệp, khu logistics, du lịch Măng Đen và các đô thị mới hai bên tuyến.
Cam kết 2030: Tham vọng lớn nhưng không thiếu rủi ro
Theo phương án đang nghiên cứu, cao tốc Quảng Ngãi Kon Tum dài hơn 136km, tổng mức đầu tư dự kiến hơn 52.000 tỷ đồng, phân kỳ hai giai đoạn: 2026–2030 làm khoảng 132km với kinh phí 50.169 tỷ đồng, giai đoạn 2031–2035 làm 4km còn lại với 1.881 tỷ đồng. Trong bối cảnh giai đoạn 2026–2030, Chính phủ ưu tiên vốn cho ba dự án cao tốc trọng điểm với tổng khoảng 119.000 tỷ đồng, trong đó có tuyến Quảng Ngãi Kon Tum, câu hỏi “tiền ở đâu” không phải là chi tiết kỹ thuật, mà là rủi ro lớn nhất. Các ủy viên Ủy ban Kinh tế và Tài chính Quốc hội đã thẳng thắn yêu cầu tỉnh phải lượng hóa hiệu quả, rà soát tổng mức đầu tư, quy mô, hướng tuyến và phương án phân kỳ để phù hợp khả năng cân đối nguồn vốn. Một câu nói đáng trích là: tổng vốn dự kiến cho ba dự án trong chương trình hành động của Chính phủ khoảng 165 nghìn tỷ đồng, nhưng khả năng hấp thụ vốn chỉ khoảng 75–80%. Điều này cho thấy, nếu Quảng Ngãi không chuẩn bị kỹ hồ sơ, cơ cấu vốn và tiến độ hấp thụ, cam kết 2030 rất dễ trở thành lời hứa khó thực hiện.
Từ hồ sơ đến công trường: Những điều Quảng Ngãi phải làm khác
Đoàn công tác của Ủy ban Kinh tế và Tài chính Quốc hội không chỉ ủng hộ chủ trương, mà còn chỉ ra hàng loạt việc Quảng Ngãi phải làm ngay nếu muốn khởi công vào quý III/2027 và hoàn thành trong 2,5–3 năm như tỉnh đề xuất. Trước hết, hồ sơ phải làm rõ tính cấp thiết, hiệu quả đầu tư, lý do không chọn PPP, hướng tuyến và các thông số kỹ thuật trong điều kiện địa hình phức tạp, đặc biệt là đoạn đèo Vi Ô Lắk. Thứ hai, tỉnh phải chuẩn bị sẵn nguồn vật liệu, bãi đổ thải, phương án chuyển mục đích sử dụng đất rừng phòng hộ, đất lúa, và triển khai công tác giải phóng mặt bằng, tái định cư ngay từ đầu, với cam kết bố trí 2.047 tỷ đồng cho phần việc này. Không thể nói về phát triển miền Trung mà để gần 900 hộ dân bị ảnh hưởng phải chấp nhận điều kiện sống kém hơn; vì vậy, yêu cầu “tái định cư phải bảo đảm hạ tầng thiết yếu, hạ tầng xã hội để người dân có điều kiện sống bằng hoặc tốt hơn nơi ở cũ” là thước đo đạo đức của dự án.
Kết luận: Cao tốc chỉ là điều kiện cần, quyết tâm mới là điều kiện đủ
Cao tốc Quảng Ngãi Kon Tum là một trong số ít dự án giao thông 2030 có thể thay đổi bản đồ phát triển miền Trung nếu được triển khai đúng như cam kết. Tuy nhiên, con đường từ nghị trường Quốc hội đến công trường thi công luôn đầy rẫy cạm bẫy: chậm chuẩn bị hồ sơ, thiếu vốn đối ứng, giải phóng mặt bằng kéo dài, năng lực nhà thầu hạn chế. Quảng Ngãi đã thể hiện quyết tâm chính trị khi khẳng định sẽ hoàn thành dự án trong năm 2030 và coi đây là động lực để đạt mục tiêu tăng trưởng hai con số, đặc biệt ở khu vực phía Tây. Nhưng quyết tâm chỉ có ý nghĩa khi đi kèm kỷ luật thực thi: chia nhỏ giai đoạn hấp thụ vốn, gắn trách nhiệm cá nhân với từng mốc tiến độ, và coi ý kiến giám sát của Quốc hội như “bộ phanh an toàn” cho dự án. Nếu làm được, cao tốc này không chỉ là kết nối Đông Tây trên bản đồ, mà là minh chứng rằng một địa phương miền Trung có thể chủ động dẫn dắt tương lai của mình, thay vì chờ đợi trung ương “rót” cơ hội.
