Thiếu sách giáo khoa: khi khâu chuẩn bị của người lớn không theo kịp năm học mới
Tình trạng thiếu sách giáo khoa là hiện tượng một số đầu sách không có sẵn tại các cửa hàng bán lẻ vào sát ngày tựu trường, khiến phụ huynh dù sản lượng in ấn tăng vẫn phải chạy nhiều nơi, thậm chí xin nghỉ làm để mua đủ bộ sách cho con, làm đảo lộn kế hoạch chuẩn bị năm học mới và gia tăng áp lực tâm lý cho cả gia đình. Vấn đề không chỉ là vài cuốn sách bị thiếu; nó phơi bày một hệ thống phân phối lệch pha, thông tin giữa trường – phụ huynh – nhà xuất bản thiếu đồng bộ, và tư duy chuẩn bị "nước đến chân mới nhảy" vẫn còn khá phổ biến. Ở thời điểm mà bộ sách "Kết nối tri thức với cuộc sống" được dùng thống nhất trên cả nước từ năm học 2026-2027, việc để thiếu sách ở quầy bán lẻ là điều khó chấp nhận.
Phụ huynh chuẩn bị mà vẫn "trắng tay": câu chuyện từ TP.HCM đến ĐBSCL
Nhìn từ các câu chuyện cụ thể, có thể thấy người thiệt thòi nhất trong cơn thiếu sách giáo khoa là phụ huynh. Trưa 11/8, anh Nguyễn Văn Đại ở TP.HCM cho biết đã đi ba nhà sách vẫn không mua được bộ sách lớp 3 cho con và phải xin nghỉ làm để "săn" sách trong một ngày cho kịp bao bìa, dán nhãn trước tựu trường. Tại ĐBSCL, chị Nguyễn Ngọc Lan ở Cần Thơ đã chủ động liên hệ nhà sách từ tháng 7 để mua sách lớp 1 và lớp 6, nhưng đến sát ngày vẫn thiếu nhiều đầu sách Tiếng Việt, Tiếng Anh và Toán tập 1, phải chờ bổ sung. Điều đáng nói là phụ huynh đã chuẩn bị sớm nhưng hệ thống cung ứng lại chậm, khiến nhiều người phải chạy khắp địa phương, gom từng cuốn sách lẻ, mất thời gian, công sức, và cảm giác bất an khi năm học 2026-2027 đang cận kề.
Nguồn cung tăng nhưng khan hiếm vẫn diễn ra: các mắt xích bị lệch pha
Điều nghịch lý là khan hiếm sách diễn ra trong bối cảnh nhà xuất bản khẳng định đã tăng mạnh sản lượng. Tính đến ngày 15/8, đơn vị này cùng hệ thống phát hành đã đưa ra thị trường 220 triệu bản sách giáo khoa và 76 triệu bản sách bài tập, tương đương 148% và 119% so với cùng kỳ năm 2025. Tại Cà Mau, một công ty sách cho biết đã xây dựng kế hoạch nhập khoảng 2,8 triệu bản SGK, hiện đã phân phối hơn 1,8 triệu bản, đạt khoảng 90% kế hoạch, số còn lại dự kiến cung ứng đủ trước 15/8. Dù vậy, các nhà sách lớn ở Cà Mau vẫn trong tình trạng không đủ bộ từ lớp 1–9, phụ huynh phải quay lại nhiều lần để mua bổ sung. Nhà xuất bản lý giải thiếu sách giáo khoa cục bộ do nhu cầu tăng đột biến, khâu đăng ký tại trường chưa đồng bộ, và sự lệch pha giữa các tuyến phân phối: sách được chuyển theo từng đợt, đầu này đủ, đầu kia lại thiếu, khiến thị trường bán lẻ luôn trong trạng thái "không trọn bộ".
Đồng Nai và ĐBSCL: nơi lo lắng dồn về những cuốn tập 1
Ở Đồng Nai – nơi có hơn một triệu học sinh chuẩn bị bước vào năm học mới – thiếu sách giáo khoa không còn là chuyện lẻ tẻ, mà là nỗi lo của cả hệ thống chính quyền và ngành giáo dục. Công ty sách và thiết bị trường học địa phương thừa nhận SGK tiểu học tương đối ổn với những trường đặt hàng sớm, nhưng THCS và đặc biệt là THPT thiếu nhiều, mỗi bộ có thể thiếu từ một đến năm đầu sách, phải chờ nhà xuất bản bổ sung. Tại miền Tây, từ Cần Thơ đến Cà Mau, Vĩnh Long, Đồng Tháp, thiếu sách xuất hiện ở hầu hết các khối lớp 1–9, tập trung vào các đầu Toán, Tiếng Việt, Lịch sử – Địa lý, Hoạt động trải nghiệm và sách tiếng Anh, sách bài tập. Phụ huynh ở An Xuyên lo nhất là thiếu ngay tập 1, bởi vào lớp là học sinh bắt đầu bằng các cuốn này; thiếu tập 2 thì còn có thể chờ, thiếu tập 1 đồng nghĩa trẻ bước vào năm học trong tình trạng "tay không". Khi chuẩn bị năm học mới mà phụ huynh vẫn phải đi tới đi lui kiếm mua, có thể nói hệ thống phân phối đang đặt gánh nặng lên người dân hơn là chia sẻ với họ.
Giải pháp không chỉ là tăng số bản in: cần minh bạch, phân phối lại và hỗ trợ phụ huynh
Nhà xuất bản khẳng định sẽ tiếp tục bám sát nhu cầu từng địa phương, điều chuyển thêm khoảng 8 triệu bản sách giáo khoa và 2 triệu bản sách bài tập để bảo đảm đủ sách trước khai giảng. Các địa phương cũng gấp rút xây dựng phương án cung ứng, thậm chí có nơi chủ trương xã, phường đủ điều kiện sẽ chủ động cấp SGK miễn phí cho học sinh, không đợi đến các mốc sau mới thực hiện. Tuy nhiên, nếu chỉ tăng số bản in mà không sửa cách đăng ký, không công khai rõ ràng danh mục sách từng lớp cho phụ huynh từ sớm, thì cảnh thiếu sách giáo khoa mỗi mùa mua sách tựu trường sẽ lặp lại. Cần một hệ thống đặt mua thống nhất qua trường, với thời hạn rõ ràng, ưu tiên người đăng ký sớm và có kênh dự phòng cho những trường hợp mua lẻ. Đồng thời, nên có chính sách hỗ trợ phụ huynh vùng xa, nơi tình trạng thiếu sách luôn trầm trọng nhất, để việc chuẩn bị năm học mới không còn là cuộc "chạy giặc" quanh các hiệu sách mà là một quá trình bình thản, có kế hoạch.
