Khi năm học mới bắt đầu bằng những hàng người rồng rắn mua sách
Thiếu sách giáo khoa trong những ngày đầu năm học mới là tình trạng nhiều phụ huynh phải xếp hàng mua SGK, đi qua nhiều nhà sách trống quầy, thậm chí vượt hàng trăm km để tìm đủ từng cuốn sách cho con, cho thấy hệ thống cung ứng sách đang trễ hẹn so với nhu cầu thực tế của xã hội. Ngay trong ngày 7/9, khi học sinh đã chính thức bước vào năm học mới, hàng ngàn phụ huynh ở TP.HCM và các tỉnh giáp ranh vẫn đổ về Nhà xuất bản Giáo dục Việt Nam trên đường Nguyễn Văn Cừ để mua sách cho con, nhiều người phải điền phiếu rồi kiên nhẫn đứng xếp hàng gần 2 tiếng đồng hồ. Trong khi đó, các nhà sách lớn như trên đường Nguyễn Thị Minh Khai ghi nhận kệ sách giáo khoa từ lớp 1 đến lớp 12 gần như trống trơn. Đây không phải những “sự cố nhỏ”, mà là dấu hiệu của một vấn đề cấu trúc trong cung ứng sách.
Phụ huynh bở hơi tai: từ photo sách đến nghỉ làm, vượt tỉnh
Đằng sau cụm từ “thiếu sách giáo khoa” là những câu chuyện đời thường đầy mệt mỏi. Chị Châu Hoàng Lan đi đến nhà sách tới 5 lần vẫn chưa gom đủ bộ cho con, cuối cùng phải đem sách đi photo để con có tài liệu học tạm. Một phụ huynh khác phải nhờ giáo viên in bài học cho con, rồi nghỉ làm một ngày để lên TP.HCM xếp hàng mua sách. Nhiều người ở Tây Ninh, Kiên Giang, Vũng Tàu… cũng đổ về TP.HCM vì nhà sách gần nhà không có SGK, có người đi từ 5 giờ sáng, chờ đến gần trưa mới mua được một phần nhu cầu. Khi cha mẹ phải xin nghỉ việc, đứng giữa nắng nóng, ôm những bộ sách vẫn còn thiếu vài cuốn, câu hỏi đặt ra là: vì sao một xã hội coi trọng giáo dục lại để gia đình phải gánh phần rủi ro của một khâu cung ứng sách lúng túng như vậy?
Hệ thống cung ứng sách: số lượng kỷ lục nhưng vẫn thiếu ở nơi cần
Điều nghịch lý là phía nhà xuất bản khẳng định đã phát hành tới 228 triệu bản sách giáo khoa và 84 triệu bản sách bài tập, sách tham khảo; số lượng SGK đã phát hành vượt kế hoạch và số lượng đặt hàng ban đầu hơn 150%. Từ ngày 1 đến 6/9, thêm khoảng 2,5 triệu bản được đưa ra, chủ yếu cho các trường đặt sách muộn và bổ sung những đầu sách còn ít. Vậy vì sao vẫn thiếu sách giáo khoa ngay tuần đầu năm học mới? Một lý do là thời điểm ban hành kế hoạch, phê duyệt dự toán và mua sắm sách theo chính sách miễn phí khác nhau giữa các địa phương, khiến nhiều đơn hàng bị chậm. Ở chiều phụ huynh, tâm lý chờ đợi chính sách miễn phí rồi mới đi mua lẻ cũng góp phần làm dồn nhu cầu vào sát ngày khai giảng. Khi hai khâu đều chậm, cung ứng sách bị đẩy vào thế chữa cháy.
Khi thiếu không chỉ vài cuốn: lỗ hổng của một năm học mới
Thiếu sách năm nay không chỉ tập trung vào một vài môn hay một khối lớp. Nhiều nhà sách ghi nhận kệ SGK từ lớp 1 đến lớp 12 gần như trống trơn, phụ huynh đi mua sách Địa lí lớp 10, bài tập Toán lớp 9 hay trọn bộ lớp 4, lớp 9 đều có thể ra về tay trắng hoặc chỉ mua được vài cuốn rời. Tại điểm bán của nhà xuất bản, mỗi ngày vẫn ghi nhận khoảng 1.000-2.000 lượt khách, kể cả cuối tuần. Phụ huynh xếp hàng dài, trong khi nhà phát hành phải căng mình tăng ca, giới hạn số lượng mỗi người mua và liên tục đóng gói để kịp giao hàng. Một câu nói nên được nhắc lại nguyên văn: “Tình trạng người dân đổ xô đi mua sách khiến các đơn vị phát hành đối mặt với áp lực chưa từng có”. Khi thiếu sách lan rộng nhiều khối lớp như vậy, việc dạy – học không thể không bị xáo trộn.
Không thể để phụ huynh tiếp tục gánh thay sai số của hệ thống
Nhà xuất bản cho biết đang tập trung tối đa nguồn lực để đẩy nhanh sản xuất, điều tiết nguồn hàng và trong tháng 9 sẽ in bổ sung khoảng 17 triệu bản SGK và sách bài tập để đáp ứng nhu cầu. Trong lúc chờ sách in, phụ huynh và học sinh được khuyến khích dùng bản PDF miễn phí và học liệu điện tử trên hệ thống trực tuyến. Nhưng giải pháp tình thế không thể thay thế việc lập kế hoạch cung ứng sách chủ động, đồng bộ giữa nhà xuất bản, địa phương và trường học. Nếu thời điểm phê duyệt mua sắm còn chậm, nếu thông tin về chính sách miễn phí SGK còn mơ hồ, nếu việc đặt sách để trống khoảng an toàn cho nhu cầu tăng thêm vẫn bị xem nhẹ, thì cảnh xếp hàng mua SGK giữa nắng nóng sẽ lặp lại. Một năm học mới chỉ thực sự trọn vẹn khi ngày khai giảng không còn gắn với nỗi lo thiếu sách giáo khoa.
