Ngành gỗ Việt Nam ở điểm bẻ cong: không nâng cấp, sẽ tụt lại
Chuyển dịch từ sản xuất gia công giá thấp sang thiết kế nội thất, chế biến sâu và xây dựng thương hiệu gỗ Việt là giai đoạn nâng cấp chuỗi giá trị gỗ, trong đó doanh nghiệp không chỉ làm theo đơn hàng mà phải chủ động tạo ra mẫu mã, câu chuyện sản phẩm và đáp ứng tiêu chuẩn môi trường, xã hội, quản trị để giữ chỗ đứng trong thương mại toàn cầu. Đây không phải lựa chọn đẹp đẽ trên giấy, mà là yêu cầu sống còn. Phát biểu tại họp báo VIFA EXPO 2026, ông Trần Ngọc Liêm cho rằng bức tranh xuất khẩu gỗ Việt trong 7 tháng đầu năm cho thấy ngành đang bước vào một giai đoạn phát triển mới, nơi chất lượng tăng trưởng và giá trị gia tăng trở thành thước đo chính chứ không phải sản lượng. Nếu tiếp tục hài lòng với vai trò nhà gia công, ngành gỗ sẽ bị khóa ở tầng thấp nhất của chuỗi giá trị gỗ.
Xuất khẩu tăng nhưng vị thế trong chuỗi giá trị gỗ vẫn ở phân khúc thấp
Ngành gỗ Việt Nam đã tạo được quy mô xuất khẩu đáng kể, nhưng vị trí trong chuỗi giá trị gỗ toàn cầu vẫn chủ yếu ở khâu chế biến theo đặt hàng. Theo số liệu hải quan được ông Trần Ngọc Liêm dẫn lại, xuất khẩu gỗ và sản phẩm gỗ trong 7 tháng đầu năm 2026 đạt kim ngạch đáng kể, trong đó nhóm sản phẩm chế biến chiếm tới 64,4% tổng trị giá xuất khẩu của toàn ngành. Tỷ trọng lớn của sản phẩm chế biến cho thấy năng lực OEM đã tương đối chắc, song cũng phơi bày sự phụ thuộc vào thiết kế, nhãn hiệu và hệ thống phân phối của đối tác nước ngoài. Khi thị trường chủ lực như Hoa Kỳ giảm nhẹ đơn hàng, còn chi phí logistics và yêu cầu ESG tăng nhanh, mô hình "làm thuê công nghiệp" trở nên mong manh. Tăng sản lượng trong bối cảnh đó chỉ làm doanh nghiệp thêm áp lực, chứ không tạo ra biên lợi nhuận bền vững.
Thiết kế nội thất và thương hiệu gỗ Việt: chiến lược sinh tồn, không phải trào lưu
Động lực nâng cấp của ngành gỗ Việt Nam nằm ở thiết kế nội thất và thương hiệu gỗ Việt, không phải tăng công suất xưởng. Phân ngành sản xuất, chế tác đồ nội thất đang được xem là nơi tạo ra giá trị gia tăng cao nhất, vì đây là khâu gắn trực tiếp với thẩm mỹ, công năng và câu chuyện văn hóa – những yếu tố khách hàng sẵn sàng trả tiền cao hơn. Khi thị trường châu Âu dự báo tiếp tục mở rộng quy mô và tốc độ tăng trưởng ổn định, cơ hội không dành cho sản phẩm vô danh mà thuộc về những thương hiệu có thiết kế riêng, thông điệp rõ ràng về nguồn gốc và tính bền vững. Nhận định của lãnh đạo giới doanh nghiệp đã rất rõ: giai đoạn tiếp theo, ngành gỗ không thể cạnh tranh bằng giá và năng lực sản xuất, mà phải cạnh tranh bằng thiết kế, thương hiệu, chất lượng, tính bền vững và khả năng đổi mới. Đây là chiến lược sinh tồn giữa áp lực thương mại toàn cầu.
Từ hội chợ đến chiến lược: doanh nghiệp gỗ phải tự viết câu chuyện của mình
Các sự kiện xúc tiến như VIFA ASEAN 2026 chỉ là bệ phóng, không thể thay doanh nghiệp viết câu chuyện thương hiệu. Triển lãm với hàng trăm gian hàng, chương trình VIP Buyer và kết nối B2B tạo điều kiện cho doanh nghiệp gặp đúng đối tác, nhưng nếu chỉ trưng bày những mẫu gia công quen thuộc, cơ hội nâng cấp chuỗi giá trị gỗ sẽ bị bỏ lỡ. Trong bối cảnh tiêu chuẩn môi trường, truy xuất nguồn gốc và quy định giảm phát thải ngày càng khắt khe, doanh nghiệp gỗ Việt phải chủ động đầu tư hệ thống quản trị ESG, song song với đội ngũ thiết kế nội thất hiểu thị trường quốc tế. Bài toán không còn là “xuất khẩu được bao nhiêu”, mà là “đứng ở vị trí nào trong chuỗi giá trị” – trung tâm gia công vô danh hay trung tâm thiết kế, sản xuất và phân phối nội thất có thương hiệu trên bản đồ thế giới.
Kết luận: Muốn lên tầng cao, phải từ bỏ tâm thế làm thuê
Nâng cấp ngành gỗ Việt Nam không phải câu chuyện kỹ thuật, mà là thay đổi tư duy: từ tâm thế làm thuê sang tâm thế chủ động sáng tạo và sở hữu. Khi áp lực thương mại quốc tế tăng, yêu cầu về môi trường và truy xuất nguồn gốc ngày một khắt khe, những doanh nghiệp chỉ cạnh tranh bằng giá rẻ sẽ bị bào mòn lợi nhuận và dễ bị loại khỏi chuỗi cung ứng. Ngược lại, doanh nghiệp nào dám đặt thiết kế nội thất, chất lượng cao và thương hiệu gỗ Việt vào trung tâm chiến lược sẽ là người giữ được giá trị gia tăng lớn hơn trên mỗi sản phẩm. Bài toán đã rõ: hoặc tiếp tục đứng ở tầng thấp, phụ thuộc ý chí của khách hàng quốc tế, hoặc chấp nhận đầu tư dài hạn để bước lên tầng cao hơn của chuỗi giá trị gỗ toàn cầu. Sự lựa chọn nằm trong tay chính doanh nghiệp Việt.
