Từ bùng nổ xuất khẩu đến áp lực tái định vị
Ngành gỗ Việt Nam là tập hợp các doanh nghiệp chế biến, sản xuất và xuất khẩu gỗ cùng sản phẩm nội – ngoại thất, đang dịch chuyển từ gia công theo đơn hàng sang tạo dựng thương hiệu, nâng cao giá trị sản phẩm thông qua thiết kế, quản trị chuỗi cung ứng và đáp ứng các tiêu chuẩn quốc tế về nguồn gốc, môi trường và vận hành hiện đại. Theo cơ quan quản lý nông nghiệp, trong 8 tháng đầu năm, xuất khẩu gỗ và sản phẩm gỗ ước đạt 11,69 tỷ USD, tăng 5% so với cùng kỳ, cho thấy sức chống chịu đáng kể của ngành trong bối cảnh kinh tế toàn cầu biến động. Nhưng nếu chỉ nhìn vào tăng trưởng kim ngạch, chúng ta bỏ qua câu hỏi quan trọng hơn: mỗi mét khối gỗ xuất khẩu mang lại bao nhiêu giá trị thực cho doanh nghiệp Việt. Đây là điểm nghẽn buộc ngành phải tái định vị chiến lược cạnh tranh gỗ.
Năng lực sản xuất không còn đủ: cuộc đua chuyển sang kiến thức và vận hành
Trong nhiều năm, xuất khẩu gỗ Việt Nam dựa trên lợi thế năng lực sản xuất lớn, giao hàng nhanh và chi phí cạnh tranh. Nhưng hiện nay, những yếu tố đó đã trở thành “giấy thông hành” bắt buộc, không còn là lợi thế khác biệt. Trọng tâm cuộc chơi mới nằm ở kiến thức vận hành, quản trị chuỗi cung ứng, dữ liệu và khả năng tuân thủ chuẩn mực quốc tế về minh bạch, pháp lý, môi trường. Nói cách khác, ngành gỗ Việt đang chuyển từ cạnh tranh về sản lượng sang cạnh tranh về kiến thức vận hành và khả năng thích ứng với biến động thị trường. Ai quản lý tốt giá trị chuỗi – từ nguyên liệu, sản xuất đến giao hàng – người đó có quyền đàm phán, giữ lại phần giá trị cao hơn, thay vì bị bó buộc trong biên lợi nhuận gia công ngày càng mỏng.
Thương hiệu gỗ nội thất: từ “OEM vô danh” đến dấu ấn Việt
Nếu trước đây, năng lực sản xuất là tấm vé giúp doanh nghiệp bước vào chuỗi cung ứng toàn cầu, thì giai đoạn mới đòi hỏi nhiều hơn: thiết kế, thương hiệu gỗ nội thất, tính minh bạch và đáp ứng chuẩn xanh mới quyết định khả năng giữ khách và nâng giá đơn hàng. Nhà nhập khẩu ngày nay không chỉ hỏi “giá bao nhiêu” mà còn truy đến nguồn nguyên liệu, quy trình sản xuất, tác động môi trường. Điều này buộc doanh nghiệp phải chứng minh sản phẩm minh bạch hơn, xanh hơn và có giá trị cao hơn. Theo định hướng của hiệp hội ngành, ưu tiên giai đoạn tới là củng cố giá trị thương hiệu, phát triển sản phẩm giá trị gia tăng cao và đẩy mạnh chế biến sâu để nâng sức cạnh tranh trên thị trường quốc tế. Không có thương hiệu, doanh nghiệp mãi ở vai phụ trong câu chuyện của chính sản phẩm mình.
Chiến lược nâng cao giá trị sản phẩm gỗ: từ công nghệ đến quản trị tri thức
Nâng cao giá trị sản phẩm gỗ không chỉ là thêm khâu hoàn thiện hay chi tiết trang trí. Đó là chiến lược toàn diện: đầu tư công nghệ chế biến, quản lý nguồn nguyên liệu hợp pháp, chuyển đổi số, tối ưu quy trình và sử dụng nguyên liệu đạt chứng nhận quốc tế. Theo định hướng mới, mục tiêu của xuất khẩu gỗ không dừng ở tăng kim ngạch mà là dịch chuyển từng bước sang các công đoạn giá trị cao: nghiên cứu thị trường, thiết kế, phát triển thương hiệu, ứng dụng công nghệ và xây dựng phân phối. Song song, doanh nghiệp phải nâng kỹ năng vận hành: hệ thống hoạch định, năng lực phát triển sản phẩm, tri thức kỹ thuật và khả năng ra quyết định dựa trên dữ liệu thay vì kinh nghiệm rời rạc. Đây là nền tảng để ngành gỗ thoát khỏi bẫy gia công giá rẻ, tiến vào phân khúc trung – cao cấp toàn cầu.
Hệ sinh thái hỗ trợ: hội chợ, liên kết và tri thức quốc tế
Chuyển dịch chiến lược cạnh tranh gỗ không thể là hành trình đơn độc của từng doanh nghiệp. Các sân chơi chuyên ngành như hội chợ nội – ngoại thất và thủ công mỹ nghệ VIFA ASEAN đang khẳng định vai trò là sự kiện thương mại thường niên quan trọng của ngành trong khu vực. Tại đây, doanh nghiệp không chỉ gặp khách hàng, mà còn cập nhật xu hướng tiêu dùng, yêu cầu mới và tìm cơ hội tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu. Bên cạnh xúc tiến thương mại, các chương trình đào tạo về hoạch định tồn kho, lập kế hoạch cung ứng, thử nghiệm vật liệu mới dành cho hội viên ngành gỗ cho thấy một xu hướng khác: hỗ trợ doanh nghiệp bằng tri thức và kinh nghiệm quốc tế, thông qua các hội thảo chuyên đề do tổ chức nước ngoài phối hợp với hiệp hội trong nước thực hiện. Đó chính là “hạ tầng mềm” cho bước nhảy từ gia công sang thương hiệu.
