Rạch Giá: từ phường đông dân nhất đến tham vọng đô thị biển quy mô vùng
Lấn biển Đồng bằng sông Cửu Long là chiến lược mở rộng không gian đô thị và phát triển kinh tế biển bằng cách tạo quỹ đất ven biển mới, phục vụ nhu cầu dân cư, công nghiệp, dịch vụ và hạ tầng vùng trong bối cảnh quỹ đất nội đô ngày càng hạn chế, đồng thời đặt ra yêu cầu quy hoạch dài hạn và quản trị rủi ro môi trường. Rạch Giá hiện là phường đông dân nhất cả nước với 250.661 cư dân và diện tích tự nhiên 45,53 km2. Điều đáng chú ý là hơn 25 năm qua, phát triển đô thị Rạch Giá gắn chặt với các dự án lấn biển, tạo ra khoảng 688 ha đất mới bên bờ biển Tây, biến nơi đây thành một trong những đô thị đi đầu về quy hoạch đất ven biển ở Mekong Delta. Khi một phường đã quá đông dân lại chọn lấn biển để mở rộng, đó không chỉ là giải pháp kỹ thuật mà là lựa chọn chiến lược: chấp nhận “bước ra biển” để tìm không gian tăng trưởng mới.
Gần 4.000 ha đất lấn biển: tầm nhìn táo bạo, bài toán hạ tầng Mekong Delta
Theo quy hoạch đến năm 2040, diện tích lấn biển của phường Rạch Giá dự kiến tăng lên khoảng 3.960 ha, tức gấp gần 6 lần quỹ đất đã hình thành hiện nay. Khoảng 2.800 ha trong số này sẽ là các đảo nhân tạo với những cái tên rất “tham vọng” như Khu đô thị sân bay 1.080 ha, khu đô thị thương mại, dịch vụ và sân golf 694 ha, khu đô thị dịch vụ du lịch 576 ha và khu đô thị dịch vụ Lạc Hồng 450 ha. Các khu đô thị lấn biển và đảo nhân tạo được kỳ vọng trở thành không gian phát triển mới của Rạch Giá, phục vụ mục tiêu hình thành một trung tâm kinh tế tổng hợp, hiện đại bên bờ biển Tây. Tuy nhiên, để những con số này không chỉ nằm trên bản vẽ, hạ tầng Mekong Delta phải được nâng lên một mặt bằng mới: giao thông đối ngoại, cảng biển, năng lượng, xử lý nước và rác, cùng các dịch vụ đô thị cơ bản. Nếu không, đô thị sẽ có nguy cơ “phình to” về diện tích nhưng chất lượng sống khó cải thiện tương xứng.
Can Tho nghiên cứu 132.600 ha lấn biển: tín hiệu về cuộc đua không gian phát triển mới
Động thái của Rạch Giá không diễn ra đơn lẻ. Một đề xuất quy hoạch đáng chú ý khác là việc thành phố Cần Thơ nghiên cứu khu vực lấn biển với diện tích khoảng 132.600 ha. Khu vực nghiên cứu này được định hướng trở thành không gian phát triển mới gắn với đô thị ven biển, cảng biển, công nghiệp, logistics, du lịch, năng lượng và nông nghiệp công nghệ cao. Định hướng này được xem là bước đi nhằm mở rộng không gian phát triển cho khu vực Đồng bằng sông Cửu Long, trong bối cảnh quỹ đất tại các đô thị trung tâm ngày càng hạn chế, trong khi nhu cầu phát triển hạ tầng logistics, công nghiệp chế biến và kinh tế biển ngày càng tăng. Nếu được triển khai, khu lấn biển này có thể hình thành một cực tăng trưởng mới của vùng, kết nối với hệ thống giao thông, cảng biển và các trung tâm kinh tế trong khu vực. Đó là bức tranh khác của cùng một xu thế: các địa phương Đồng bằng sông Cửu Long đang nhìn về biển như không gian phát triển tiếp theo, với Rạch Giá là “phòng thí nghiệm” đã đi trước hơn hai thập kỷ.
Tác động lên đời sống đô thị: cơ hội cho người dân, áp lực cho nhà quản lý
Việc lấn biển ở Rạch Giá không chỉ tạo thêm quỹ đất mà còn mở ra dư địa để chỉnh trang đô thị, phát triển khu dân cư, thương mại, dịch vụ, du lịch, không gian công cộng và các công viên ven biển. Trong hơn 25 năm, hàng loạt dự án như khu đô thị lấn biển mở rộng thị xã Rạch Giá 420 ha, Phú Cường Hoàng Gia 68,7 ha, Phú Quý 99,9 ha hay khu đô thị mới lấn biển Tây Bắc 99,4 ha đã thu hút doanh nghiệp, hình thành các trung tâm mua sắm, dịch vụ du lịch, vui chơi giải trí. Nhiều tuyến đường ven biển, đường 3/2 nối dài, cầu 3/2 được đầu tư, từng bước thay đổi diện mạo đô thị và tăng khả năng kết nối với các khu vực kinh tế trọng điểm. Đối với người dân, điều này đồng nghĩa thêm lựa chọn nhà ở, việc làm, dịch vụ; đối với nhà quản lý, đó là áp lực đảm bảo hạ tầng kỹ thuật và xã hội theo kịp, tránh tình trạng đô thị dàn trải, thiếu tiện ích và dễ tổn thương trước biến đổi khí hậu.
Rạch Giá như một mô hình thử: bài học cho chiến lược lấn biển Đồng bằng sông Cửu Long
Nhìn rộng hơn, Rạch Giá đang đóng vai trò mô hình thử cho lấn biển Đồng bằng sông Cửu Long, với hiệu quả và rủi ro được phơi bày khá rõ sau hơn hai thập kỷ triển khai. Lợi ích là không thể phủ nhận: quỹ đất mới, không gian công cộng ven biển, cơ hội thu hút đầu tư, cùng khả năng kết nối với các cực kinh tế trong vùng. Nhưng đi kèm là những câu hỏi khó về năng lực quy hoạch đất ven biển, quản lý hạ tầng, khả năng chống chịu của đô thị trước nước biển dâng và các biến động kinh tế dài hạn. Trong định hướng phát triển dài hạn, Rạch Giá sẽ liên kết với các đô thị biển khác để hình thành những “tam giác đô thị động lực”, qua đó tạo cực tăng trưởng mới cho kinh tế biển của vùng. Chính vì thế, điều quan trọng không phải là lấn được bao nhiêu hecta, mà là xây dựng được mô hình đô thị ven biển sống tốt, tăng trưởng bền và không đẩy chi phí môi trường sang cho thế hệ sau.
