Ngôi nhà 110m²: khi không gian sống trở thành bảo tàng gia đình
Câu chuyện về ngôi nhà 110m² của cụ Vương Đình Quế ở làng Tu Hoàng là ví dụ sống động cho khái niệm “bảo tàng gia đình”, nơi từng mét vuông không chỉ phục vụ sinh hoạt mà còn được thiết kế để lưu giữ, bảo quản đồ gỗ cổ kính, hoành phi, câu đối và đồ sứ có tuổi đời trăm năm, biến đời sống thường ngày thành hành trình tiếp xúc trực tiếp với di sản nội thất truyền thống. Quan điểm nổi bật ở đây là: di sản không phải thứ trưng bày xa cách trong bảo tàng công cộng, mà có thể hiện diện trong chính căn nhà, nếu gia chủ đủ kiên nhẫn, hiểu biết và tôn trọng lịch sử của từng món đồ. Đó là lựa chọn có ý thức, đòi hỏi hy sinh sự tiện nghi hiện đại để đổi lấy cảm giác sống giữa chiều sâu văn hóa.
Từ chàng thanh niên 20 tuổi đến cụ ông U100: hành trình sưu tập đồ cổ
Sức nặng ý nghĩa của ngôi nhà bắt đầu từ lựa chọn của một chàng trai 20 tuổi. Từ độ tuổi ấy, cụ Vương Đình Quế rong ruổi qua những ngõ phố, làng quê ở Hà Nội và các tỉnh lân cận để tìm kiếm những món đồ gỗ đẹp, đồ gỗ cổ kính. Suốt nhiều năm đạp xe thồ chở hàng, mỗi chuyến đi với cụ không chỉ là công việc mưu sinh, mà là cơ hội ghé vào những nếp nhà cổ lâu năm, xin thăm, hỏi chuyện, và mạnh dạn mua lại những món đồ gia chủ không còn nhu cầu sử dụng. Việc sưu tập đồ cổ của cụ không dựa trên giá trị vật chất, bởi nhiều món từng được mua lại khi người ta định bỏ đi “cho đỡ chật nhà”. Điều cụ theo đuổi là nguồn gốc, chất liệu, kiểu dáng và câu chuyện riêng của từng món đồ – cách nhìn biến một tủ chè cũ hay sập gụ thành chứng nhân của lịch sử và đời sống.
Thiết kế bảo quản: bố trí hai tầng cho cả sinh hoạt và di sản nội thất
Điểm đáng nói của căn nhà 110m² không chỉ là lượng đồ cổ, mà là cách cụ Quế dùng thiết kế bảo quản để dung hòa di sản với đời sống hiện đại. Năm 2005, gia đình phá dỡ căn nhà cũ để xây dựng ngôi nhà gỗ hai tầng, bên ngoài mang ảnh hưởng kiến trúc Huế, bên trong là kết cấu 5 gian 2 dĩ của nhà truyền thống đồng bằng Bắc Bộ với chồng rường, xà đùi, kẻ ngồi, cửa bức bàn, sử dụng gỗ lim, dổi, trắc. Tầng một dành cho sinh hoạt hàng ngày của hai cụ với phòng khách và phòng ngủ, đảm bảo nhịp sống bình thường. Tầng hai được tổ chức như một không gian thờ tự trang trọng, hai bên là các gian buồng lưu giữ đồ trăm năm tuổi, từ sập, trường kỷ tới hoành phi, câu đối. Chính sự phân tầng này tạo ra một bảo tàng gia đình sống động: dưới là đời sống, trên là ký ức, nhưng mọi bước chân trong nhà đều đi qua lịch sử.
Những món đồ gỗ cổ kính kể chuyện: di sản nội thất Hà Nội trong một mái nhà
Không gian nhà cụ Quế gần như kín đồ gỗ cổ, với 7 bộ sập cùng trường kỷ, tủ chè, salon, lộc bình, hoành phi và hàng chục đôi câu đối. Mỗi món là một lát cắt của di sản nội thất Hà Nội, phản ánh thẩm mỹ, quan niệm và đời sống của nhiều thế hệ. Bộ trường kỷ con tiện bằng gỗ trắc mà cụ đặc biệt yêu thích được cụ ước tính có tuổi đời khoảng 155 năm; thời điểm mua, giá của bộ trường kỷ này chỉ khoảng vài trăm đồng – con số cho thấy khi đó nó bị xem như đồ cũ, trong khi với cụ là báu vật. Một sập Ngũ Phúc bằng gỗ dổi, sơn son thếp vàng, phần quây chạm khắc 5 con dơi tượng trưng cho Phúc – Lộc – Thọ – Khang – Ninh, thể hiện cách người xưa đưa triết lý sống vào nội thất. Những đôi câu đối treo trong nhà mang lời răn: làm điều tốt để tâm an, suy nghĩ kỹ trước khi nói, tự rèn luyện nhân phẩm. Di sản ở đây không chỉ là vật chất, mà là hệ giá trị được truyền tiếp qua gỗ, sơn, nét chạm.
Kết luận: di sản sống trong căn nhà và trong con cháu
Căn nhà của cụ Vương Đình Quế, với cổng gỗ trang trí đĩa sứ, sân 400m² rợp bóng cây, và khối nhà gỗ hai tầng lưu giữ đồ trăm năm tuổi, không phải một công trình hoài cổ để ngắm cho đẹp. Nó là tuyên ngôn về cách một gia đình chọn sống cùng di sản, thay vì chỉ đi tham quan bảo tàng. Dịp lễ, Tết hay ngày giỗ chạp, nhà là nơi 6 người con cùng cháu chắt quây quần, nghỉ ngơi, ngắm hoa, cây cảnh, đồng thời tiếp xúc trực tiếp với kiến trúc truyền thống và những món đồ gỗ cổ kính mà ông bà đã dành 7 thập kỷ sưu tập đồ cổ và gìn giữ. Cụ Quế không nói về di sản bằng những khẩu hiệu lớn; ông chứng minh bằng sự kiên trì, bằng từng chiếc sập, trường kỷ được lau chùi, từng câu đối được treo ngay ngắn. Di sản nội thất vì thế không nằm trong quá khứ, mà sống trong hơi thở hàng ngày của cả gia đình.
