Trái phiếu USD Việt Nam là gì và vì sao quay lại lúc này?
Trái phiếu USD Việt Nam là trái phiếu do Chính phủ phát hành trên thị trường quốc tế, mệnh giá bằng đô la Mỹ, nhằm huy động vốn nước ngoài dài hạn cho ngân sách và đầu tư cơ sở hạ tầng, đồng thời xây dựng đường cong lợi suất bằng ngoại tệ và mở thêm kênh kết nối giữa nền kinh tế trong nước với các nhà đầu tư toàn cầu. Việt Nam đang cân nhắc phát hành trái phiếu chính phủ bằng USD lần đầu sau hơn một thập kỷ, với quy mô đề xuất có thể lên tới mức đáng kể, chủ yếu để đáp ứng nhu cầu vốn đang tăng nhanh cho cơ sở hạ tầng và giảm áp lực tín dụng lên hệ thống ngân hàng. Đây không phải lựa chọn “xa xỉ”, mà là phản ứng bắt buộc trong bối cảnh vốn quốc tế ngày càng đắt đỏ và nguồn vốn giá rẻ đã không còn thuận lợi như trước.
Hạ tầng khát vốn và giới hạn của hệ thống ngân hàng
Động lực cốt lõi của kế hoạch phát hành trái phiếu USD Việt Nam nằm ở khoảng trống vốn khổng lồ cho cơ sở hạ tầng Việt Nam. Nhu cầu đầu tư hạ tầng trong giai đoạn tới được ước tính ở mức rất lớn, trong khi ngân sách nhà nước chỉ có thể đáp ứng một phần nhỏ. Nếu phát hành thành công, nguồn vốn này sẽ được dùng để tài trợ cho cơ sở hạ tầng và các dự án khác, qua đó chia sẻ gánh nặng tài trợ mà bấy lâu nay chủ yếu dồn lên vai các ngân hàng thương mại. Cấu trúc tài chính hiện tại bộc lộ nhiều rủi ro khi dư nợ tín dụng trên GDP đã lên mức rất cao, còn tỷ lệ tín dụng trên vốn huy động vượt xa ngưỡng khuyến nghị. Phụ thuộc quá lớn vào hệ thống ngân hàng để cấp vốn dài hạn cho hạ tầng là một lựa chọn nguy hiểm, nhất là trong một thế giới đầy biến động về lãi suất và dòng vốn.
Lãi suất Fed tăng và mặt trái của việc đi vay bằng USD
Thời điểm Việt Nam cân nhắc phát hành trái phiếu USD lại rơi đúng vào chu kỳ thắt chặt tiền tệ của Mỹ: Fed vừa nâng lãi suất điều hành lên biên độ cao hơn sau hơn ba năm không tăng. Mặt bằng lãi suất cao tại Mỹ và châu Âu đang kéo dòng vốn quốc tế rời khỏi các thị trường mới nổi, gây thêm áp lực lên tỷ giá, chi phí vốn và khả năng huy động vốn quốc tế của Việt Nam. Điều này có nghĩa là trái phiếu USD Việt Nam khó có thể rẻ: nhà đầu tư sẽ yêu cầu lợi suất cao hơn để bù đắp rủi ro, nhất là khi xếp hạng tín nhiệm quốc gia vẫn chưa ở nhóm chuẩn đầu tư. Đi vay trong bối cảnh “tiền đắt” luôn là con dao hai lưỡi: giúp bổ sung vốn nhưng đồng thời tăng rủi ro chi phí lãi và rủi ro tỷ giá nếu USD tiếp tục mạnh lên.
Trái phiếu USD không phải phép màu, chỉ là một kênh dẫn vốn dài hạn
Về bản chất, trái phiếu USD Việt Nam chỉ là một trong nhiều kênh huy động vốn nước ngoài dài hạn, không phải phép màu giải quyết mọi nút thắt. Bộ Tài chính hiện mới dừng ở mức trao đổi với các ngân hàng đầu tư về phương án phát hành và vẫn đang cân nhắc chi phí trong bối cảnh lợi suất toàn cầu tăng. Điều cần thiết là xây dựng chiến lược vốn dài hạn: song song với phát hành trái phiếu USD, Việt Nam phải phát triển đồng bộ thị trường cổ phiếu, trái phiếu trong nước và các quỹ đầu tư, qua đó giảm dần sự phụ thuộc vào tín dụng ngân hàng và đa dạng hóa nguồn vốn. Nếu coi đây là bước khởi động để mở thêm kênh dẫn vốn dài hạn, tăng khả năng chống chịu của hệ thống tài chính, thì việc trở lại thị trường trái phiếu USD là canh bạc chấp nhận được. Ngược lại, nếu để nó trở thành một nguồn vay dễ dãi mới, rủi ro sẽ đến rất nhanh.
