Chuyến công du châu Á của Trump: Tái khẳng định trọng tâm Đông Nam Á
Việc Tổng thống Mỹ Donald Trump xác nhận tham dự Hội nghị Cấp cao ASEAN lần thứ 49 tại Manila từ ngày 16 đến 18/11, kết hợp chuyến đi tiếp theo tới Thâm Quyến dự APEC từ ngày 17 đến 19/11, là một động thái ngoại giao cho thấy Washington đang tái khẳng định cam kết với Đông Nam Á trong bối cảnh khu vực đối mặt biến động kinh tế, địa chính trị và thách thức an ninh. Phủ Tổng thống Philippines đã công khai xác nhận sự hiện diện của Trump tại Hội nghị Cấp cao ASEAN Manila, biến sự kiện này thành điểm nhấn trong lịch trình châu Á của Nhà Trắng. Theo một quan chức Nhà Trắng, chuyến công du được thiết kế để "tái khẳng định cam kết của Washington đối với các đối tác Đông Nam Á, đồng thời thúc đẩy các mục tiêu kinh tế và an ninh quốc gia của Mỹ". Nói cách khác, Trump đang dùng Hội nghị ASEAN Manila như sân khấu để phát đi thông điệp rằng Đông Nam Á trở lại vị trí ưu tiên trong ngoại giao Mỹ Đông Nam Á.
Manila và vai trò trung tâm trong quan hệ Mỹ – ASEAN
Việc Hội nghị Cấp cao ASEAN lần thứ 49 diễn ra tại Manila từ ngày 16 đến 18/11 không chỉ là sắp xếp lịch thông thường, mà phản ánh cách Washington nhìn nhận Philippines như một điểm tựa ngoại giao ở Đông Nam Á. Tổng thống Philippines Ferdinand Marcos Jr. đã nhiều lần mời Trump thăm nước này, cho thấy Manila chủ động muốn gắn chặt hơn với Mỹ trong bối cảnh giữ vai trò Chủ tịch ASEAN với chủ đề "Cùng nhau định hướng tương lai". Khi Trump nhận lời và quay lại Manila sau 9 năm, quan hệ Mỹ Philippines được đẩy lên một tầng ý nghĩa mới: đây không chỉ là một chuyến thăm song phương, mà là sự kết nối giữa vai trò chủ tịch ASEAN của Philippines và mục tiêu rộng hơn của Mỹ trong khu vực. Trong khuôn khổ Hội nghị ASEAN Manila, lãnh đạo các nước sẽ bàn về an ninh khu vực, hội nhập kinh tế, kết nối và hợp tác với đối tác, tạo không gian để Trump lồng ghép ưu tiên của Mỹ vào chương trình nghị sự chung.
Bối cảnh Indo-Pacific căng thẳng và nhu cầu tái can dự của Mỹ
Hội nghị ASEAN Manila diễn ra đúng lúc khu vực Indo-Pacific chứng kiến nhiều điểm nóng chưa được giải quyết, từ vấn đề Đài Loan đến cạnh tranh công nghệ và đất hiếm giữa Mỹ và Trung Quốc. Dù Washington và Bắc Kinh đã gia hạn thỏa thuận đình chiến thương mại đến ngày 10/1/2027 để có thêm thời gian đàm phán, các bất đồng về kiểm soát xuất khẩu công nghệ và nguồn cung đất hiếm vẫn treo lơ lửng như những quả mìn chính trị. Trong bối cảnh đó, việc Trump xuất hiện tại Hội nghị Cấp cao ASEAN rồi ngay sau đó đến Thâm Quyến dự APEC cho thấy Nhà Trắng muốn dùng chuỗi sự kiện đa phương để vừa trấn an đối tác Đông Nam Á, vừa giữ kênh đối thoại với Bắc Kinh. ASEAN, đang nỗ lực tăng cường hợp tác khu vực để đối phó biến động kinh tế và địa chính trị, trở thành diễn đàn mà Mỹ cần để chứng minh rằng chiến lược của mình không chỉ xoay quanh cạnh tranh với Trung Quốc mà còn gắn với lợi ích của các nước Đông Nam Á.
Trump – Tập: Trục đối thoại song song với sân khấu ASEAN
Chuyến đi Manila của Trump không thể tách rời khỏi lịch trình dày đặc các cuộc gặp với Chủ tịch Tập Cận Bình trong năm nay. Hai nhà lãnh đạo đã gặp nhau tại Bắc Kinh hồi tháng 5 và tại Nhà Trắng hồi tháng 9, nơi lần đầu tiên Tập quay lại Nhà Trắng kể từ 2015. Washington và Bắc Kinh đã công bố các sáng kiến hợp tác ngoại giao, như cơ chế cảnh báo liên quan trí tuệ nhân tạo và đề xuất tạo cơ hội cho 100.000 thanh niên Mỹ tham gia trao đổi giáo dục tại Trung Quốc. Sau APEC Thâm Quyến, Trump và Tập còn dự kiến tiếp tục gặp tại thượng đỉnh G20 ở Miami vào tháng 12; nếu mọi việc diễn ra đúng kế hoạch, đây sẽ là lần gặp trực tiếp thứ tư trong năm. Chuỗi đối thoại này đặt chuyến dự Hội nghị ASEAN của Trump vào một bức tranh rộng hơn: Mỹ muốn vừa giữ kênh thảo luận với Trung Quốc, vừa khẳng định với ASEAN rằng họ không bị gạt ra ngoài cuộc chơi định hình trật tự khu vực.
Từ Kuala Lumpur đến Manila: Thông điệp nhất quán hay điều chỉnh chiến lược?
Trump không phải người mới trên sân khấu ASEAN. Năm ngoái, ông đã dự Hội nghị Cấp cao ASEAN lần thứ 47 tại Kuala Lumpur và các hội nghị liên quan, cùng lãnh đạo Đông Nam Á tái khẳng định mục tiêu xây dựng một Cộng đồng ASEAN bao trùm và bền vững. Trong chuyến đi đó, Trump cũng chứng kiến lễ ký thỏa thuận hòa bình giữa Campuchia và Thái Lan, cho thấy Mỹ sẵn sàng gắn mình với các nỗ lực ổn định nội khối. Xa hơn nữa, ông từng dự Hội nghị Cấp cao ASEAN lần thứ 31 tại Manila vào tháng 11/2017 trong nhiệm kỳ đầu tiên, đặt nền cho một quỹ đạo can dự liên tục. Tuy nhiên, việc lần này Trump kết nối Hội nghị ASEAN Manila với APEC Thâm Quyến và chuỗi gặp Tập Cận Bình cho thấy một điều chỉnh: ASEAN không chỉ là đối tác, mà là mảnh ghép trong chiến lược rộng hơn của Mỹ ở châu Á. Kết luận hợp lý là nếu Trump muốn chứng minh Mỹ vẫn là trụ cột trong cấu trúc khu vực, ông buộc phải biến Hội nghị ASEAN Manila thành nơi phát đi thông điệp rõ ràng về ngoại giao Mỹ Đông Nam Á – không phải bằng khẩu hiệu, mà bằng cam kết cụ thể về hợp tác kinh tế, an ninh và kết nối khu vực.
