Thiếu 21% sách giáo khoa ở Huế: vấn đề không thể coi là “trục trặc kỹ thuật”
Tình trạng thiếu sách giáo khoa Huế là việc khoảng 21% học sinh toàn thành phố bước vào năm học mới mà chưa có sách giáo khoa bản in, trong đó học sinh lớp 12 Huế chịu ảnh hưởng nặng nhất khiến việc dạy – học, ôn luyện và chuẩn bị cho các chặng đường thi cử trở nên chắp vá và phụ thuộc vào giải pháp tạm thời. Đây không phải một sự cố nhỏ có thể bỏ qua, mà là dấu hiệu cho thấy hệ thống cung cấp sách giáo dục vẫn thiếu khả năng dự đoán và ứng phó với thay đổi chính sách. Theo thông tin từ cơ quan chức năng thành phố, đến ngày 9-9, khi năm học mới đã bắt đầu, vẫn còn khoảng 21% học sinh chưa có sách giáo khoa năm học mới bản in. Con số này là lời nhắc thẳng thắn rằng quyết định cấp phát miễn phí sách giáo khoa, dù mang ý nghĩa an sinh rõ rệt, đã được triển khai khi khâu chuẩn bị nguồn sách chưa sẵn sàng. Khi chính sách đi trước năng lực thực thi, người gánh hậu quả trực tiếp luôn là học sinh và phụ huynh ở những tuần đầu năm học.
Chính sách tốt nhưng chuẩn bị kém: vì sao Huế bị hụt sách giáo khoa?
Điểm mấu chốt của thiếu sách giáo khoa Huế nằm ở cách triển khai chính sách chứ không chỉ ở khâu phân phối. Thành phố quyết định cấp phát miễn phí (cho mượn) sách giáo khoa cho toàn bộ học sinh kể từ năm học 2026-2027, dựa trên nghị quyết của HĐND và quyết định của UBND. Về mặt chủ trương, đây là bước đi tích cực, giảm gánh nặng chi phí học tập cho hàng nghìn gia đình; phụ huynh đã ghi nhận chính sách là “thiết thực, giúp giảm chi phí học tập”. Vấn đề nảy sinh khi quá trình dự toán và đấu thầu cung cấp sách giáo dục không bám sát biến động thực tế. Đợt rà soát đầu tiên cho thấy nhu cầu tương ứng với gói thầu khoảng 28,2 tỉ đồng, nhưng không có nhà thầu nào tham gia. Đến 25-8, thành phố phải rà soát lại, giảm nhu cầu xuống tương ứng 12,3 tỉ đồng vì một phần phụ huynh đã tự mua sách cho con. Việc điều chỉnh sát ngày khai giảng khiến quy trình đấu thầu bị nén thời gian, dẫn tới đợt đấu thầu dự kiến ngày 29-8 bị “trắng thầu”, không đơn vị cung cấp sách giáo khoa nào tham gia. Đây là hệ quả của việc thiết kế chính sách mà thiếu kịch bản dự phòng và lường trước phản ứng của thị trường sách.
Học sinh lớp 12 Huế: đối tượng chịu thiệt thòi rõ nhất
Trong mọi cuộc khủng hoảng giáo dục, nhóm cuối cấp luôn phải nhận phần rủi ro lớn nhất, và thiếu sách giáo khoa Huế lần này không ngoại lệ. Cả hai nguồn thông tin đều khẳng định, tình trạng thiếu sách diễn ra ở nhiều khối lớp, nhưng học sinh lớp 12 Huế là nhóm thiếu nhiều nhất. Đây là lứa tuổi đang đứng trước năm học bản lề, nhu cầu về sách giáo khoa năm học mới không chỉ là để theo kịp tiến độ bài giảng, mà còn để xây dựng nền tảng ôn tập dài hơi cho kỳ thi cuối cấp. Chính quyền yêu cầu các trường “dạy và học bình thường”, đồng thời hướng dẫn học sinh và phụ huynh khai thác kho học liệu số miễn phí do Nhà xuất bản Giáo dục Việt Nam cung cấp. Học liệu số là giải pháp hỗ trợ đáng hoan nghênh, nhưng nếu xem nó là cứu cánh thay thế sách bản in đối với học sinh lớp 12, đó là cách nhìn đơn giản. Việc học và ôn tập cho các kỳ thi quan trọng vẫn gắn chặt với thói quen sử dụng sách giấy, ghi chú, đánh dấu; thiếu sách bản in khiến quá trình này bị gián đoạn và phụ thuộc vào hạ tầng thiết bị, đường truyền Internet mà không phải gia đình nào cũng đáp ứng tốt.
Giải pháp ngắn hạn: có đủ để trấn an phụ huynh và giáo viên?
Trước sự lo lắng của phụ huynh, chính quyền TP Huế đang cố gắng trấn an bằng các mốc thời gian cụ thể. Sở Giáo dục và Đào tạo đã điều chỉnh gói thầu và dự kiến mở thầu ngày 19-9 để bảo đảm nguồn sách sau khi lựa chọn được nhà thầu, đồng thời liên hệ với Bộ Giáo dục và Đào tạo cùng Nhà xuất bản Giáo dục Việt Nam nhằm cung cấp sách giáo dục kịp thời. Song song, Phó Chủ tịch UBND thành phố cho biết Trung ương và địa phương “phấn đấu đến ngày 15-9 sẽ có đầy đủ sách giáo khoa cho học sinh”. Giữa các mốc 15-9 và 19-9 là một khoảng bất nhất về thời gian mà phụ huynh khó có thể không đặt câu hỏi. Việc các trường nội trú liên cấp ở xã biên giới được chỉ đạo cung cấp đủ sách trước khai giảng cho thấy hệ thống có thể ưu tiên và tổ chức tốt ở những nơi được coi là đặc biệt khó khăn. Câu hỏi còn lại là vì sao phần đông học sinh nội thành vẫn phải tạm bợ với học liệu số, mượn sách, photo từng trang trong khi chính sách “miễn phí sách giáo khoa” được truyền thông như quyền lợi chung cho tất cả.
Từ một cuộc thiếu sách đến bài học về năng lực quản lý giáo dục
Cuộc khủng hoảng 21% học sinh Huế thiếu sách giáo khoa năm học mới không chỉ là sự cố kỹ thuật của một gói thầu, mà là phép thử về năng lực quản lý giáo dục trong bối cảnh chính sách an sinh ngày càng mở rộng. Khi một chủ trương đúng bị triển khai theo cách thiếu chuẩn bị, nó có nguy cơ làm xói mòn niềm tin của người dân vào cả hệ thống. Nếu thành phố thực sự cung cấp đủ sách trước 15-9 như cam kết, đó sẽ là bước khắc phục quan trọng. Nhưng điều cần thiết hơn là một cuộc rà soát lại toàn bộ quy trình: từ khâu dự toán nhu cầu, thiết kế gói thầu đủ hấp dẫn nhà cung cấp, đến việc “chạy thử” chính sách ở quy mô nhỏ trước khi áp dụng đồng loạt. Thiếu sách giáo khoa Huế không nên được nhìn như sự cố riêng lẻ; nó là lời nhắc rằng mọi chính sách hỗ trợ, dù mang danh nghĩa miễn phí, đều phải đi kèm năng lực thực thi chi tiết và kịch bản rủi ro rõ ràng. Nếu bỏ qua bài học này, những cuộc khủng hoảng tương tự sẽ tiếp tục quay lại vào mỗi mùa khai giảng.
