Khoảng trống giữa chính sách trên giấy và kệ sách trống trơn
Tình trạng thiếu sách giáo khoa ở Huế là việc một bộ phận đáng kể học sinh không có đủ sách học tập dù đã có chính sách cấp phát miễn phí sách theo hình thức mượn – trả, dẫn đến cảnh phụ huynh phải tự đi tìm, mua hoặc in tài liệu thay thế, làm lộ ra những bất cập trong quy trình thực hiện chính sách giáo dục từ khâu dự trù, đấu thầu đến cung ứng ngoài thị trường. Tại TP Huế, khoảng 21% học sinh trên địa bàn vẫn chưa có sách giáo khoa dù năm học mới đã bắt đầu. Đây không chỉ là chuyện chậm trễ hành chính, mà là lời cảnh báo về khoảng cách giữa cam kết của chính sách giáo dục với trải nghiệm thực tế của từng gia đình và từng học sinh Huế. Khi chính sách cấp phát miễn phí sách không kịp đi vào đời sống, nó vô tình đẩy gánh nặng trở lại cho phụ huynh – những người vốn được hứa hẹn sẽ bớt lo chi phí đầu năm học.
Khi chính sách cấp phát miễn phí sách “tắc” ở khâu triển khai
Về mặt chủ trương, Huế đã có bước đi tiến bộ: thành phố thông qua kế hoạch mua sách giáo khoa cho học sinh từ lớp 1 đến 12, với kinh phí khoảng 52,8 tỉ đồng, cấp theo hình thức mượn – trả qua thư viện trường. Đây là một chính sách giáo dục được phụ huynh đánh giá là thiết thực, giúp giảm áp lực kinh tế đầu năm học. Tuy nhiên, điểm nghẽn nằm ở khâu thực hiện. Trong đợt rà soát dịp hè, nhu cầu mượn sách được tính toán với tổng kinh phí hơn 28,2 tỉ đồng, sau đó tổ chức đấu thầu nhưng đến ngày 29/8 lại không có đơn vị nào tham gia gói thầu. Khi gói thầu bị “ế”, chuỗi cung ứng sách cho chương trình cấp phát miễn phí sách lập tức bị tê liệt. Ngân sách đã được duyệt, nhưng sách vẫn chưa về trường; kết quả là chính sách cấp phát miễn phí sách chưa chạm được tới bàn học của nhiều học sinh Huế, dù trên văn bản mọi thứ tưởng như đã sẵn sàng.
21% học sinh Huế thiếu sách giáo khoa: con số không thể chấp nhận
Đến thời điểm họp báo ngày 9/9, Sở Giáo dục và Đào tạo Huế thừa nhận còn 21% học sinh trên địa bàn chưa có sách giáo khoa. Thiếu sách diễn ra ở nhiều cấp, trong đó lớp 12 thiếu nhiều nhất. Cùng lúc, tình trạng thiếu sách giáo khoa bắt đầu từ giữa đến cuối tháng 8 – đúng giai đoạn học sinh nhập học, làm trầm trọng thêm cảm giác bị “lỡ nhịp” của cả phụ huynh lẫn con trẻ. Câu nói có thể trích dẫn ở đây là: “Khoảng 21% học sinh chưa có sách giáo khoa, Sở Giáo dục và Đào tạo đang gấp rút tổ chức đấu thầu để đáp ứng”. Vấn đề là, dù Sở đang “gấp rút”, năm học đã trôi qua gần một tuần, và mỗi ngày không có sách là mỗi ngày học sinh phải dựa vào bản in, file PDF hoặc sách mượn tạm – những giải pháp tình thế không thể thay thế sách giáo khoa chính thức.
Phụ huynh tự xoay xở: khi trách nhiệm bị đẩy ngược về gia đình
Trong khi gói thầu sách chưa có nhà cung cấp, phụ huynh trở thành “nhà phân phối” bất đắc dĩ. Nhiều người phải đi “săn” khắp các nhà sách lớn ở trung tâm TP Huế nhưng vẫn không đủ bộ sách giáo khoa cho con. Kệ sách giáo khoa gần như trống trơn, các nhà sách chỉ còn sách tham khảo và một ít sách bài tập lẻ. Không ít phụ huynh buộc phải dùng file tài liệu ebook rồi in, đóng thành sách cho con, nhưng giá in màu lại cao hơn nhiều so với giá sách hiện hành nên không phải gia đình nào cũng kham nổi. Trong khi đó, học sinh đã đi học gần một tuần mà phụ huynh vẫn phải đôn đáo tìm mua sách cho con. Thực tế này cho thấy một nghịch lý: chính sách giáo dục được thiết kế để giảm gánh nặng, nhưng vì triển khai chậm mà lại biến thành thêm một vòng áp lực về thời gian, tiền bạc và tâm lý cho cha mẹ.
Đấu thầu gấp rút là chưa đủ: cần thay đổi cách làm chính sách giáo dục
Trước sức ép thiếu sách giáo khoa, Sở Giáo dục và Đào tạo Huế cho biết đang chuẩn bị tổ chức đấu thầu lại để chọn nhà cung cấp, dự kiến sau khoảng mười ngày. Sau khi rà soát lần hai, do nhiều gia đình đã tự mua sách, nhu cầu mượn sách miễn phí giảm xuống, tương ứng mức kinh phí còn khoảng 12,3 tỉ đồng. Sở cũng yêu cầu giáo viên khai thác kho học liệu số miễn phí của Bộ để không cắt xén chương trình. Tuy nhiên, những động thái “chữa cháy” này không giải quyết được câu hỏi cốt lõi: vì sao một chính sách giáo dục có dự trù kinh phí, có lộ trình từ giữa tháng 7 lại để đến sát ngày khai giảng mới vướng ở bước đấu thầu, khiến học sinh Huế thiếu sách giáo khoa trên diện rộng? Muốn tránh lặp lại vòng luẩn quẩn, cần thiết phải lập kế hoạch đấu thầu sớm hơn, có phương án dự phòng khi không có nhà thầu, minh bạch hóa tiến độ triển khai để phụ huynh nắm được tình hình, thay vì bị động chạy theo những khoảng trống của hệ thống.
