Tặng sách là khởi đầu, không phải đích đến
Văn hóa đọc là thói quen tiếp cận sách và tri thức được nuôi dưỡng đều đặn, bắt đầu từ sự tò mò của trẻ và được duy trì nhờ những cuốn sách phù hợp luôn trong tầm tay. Bởi vậy, tặng sách cho trẻ có ý nghĩa nhất khi món quà không dừng ở buổi trao nhận mà mở ra cơ hội đọc, chia sẻ và khám phá lâu dài. Ở Bắc Ninh, phong trào “Trang sách hồng” vận động học sinh giữ gìn sách giáo khoa, hạn chế viết vẽ và làm hỏng, rồi tự nguyện trao tặng những cuốn còn tốt vào cuối học kỳ hoặc năm học. Sách có thể được trao trực tiếp cho học sinh khóa sau hoặc đưa vào tủ sách dùng chung của trường. Cách làm này vừa giảm lãng phí vừa biến việc bảo quản sách thành bài học về sẻ chia và trách nhiệm cộng đồng. Thông điệp “Một cuốn sách, vạn nụ cười” có sức nặng bởi nó gắn hành động nhỏ với lợi ích cụ thể: người đi trước để lại học liệu, người đến sau có thêm điều kiện bắt đầu.
Đưa sách đến nơi cơ hội đọc còn hạn chế
Một cuốn sách chỉ phát huy giá trị khi trẻ có thể tiếp cận nó. Vì thế, các tủ sách dành cho trẻ có hoàn cảnh khó khăn không nên được xem như quà tặng nhất thời, mà là cách mở thêm cánh cửa đến tri thức, thư giãn và niềm vui sau giờ học. Chương trình Tủ sách Khăn quàng đỏ đã trao 17 tủ sách cho trẻ em tại Thành phố Hồ Chí Minh và một số tỉnh biên giới; sách trải rộng từ văn học, kỹ năng sống đến kiến thức xã hội và truyện tranh. Một em 12 tuổi tại trung tâm giáo dục và công tác xã hội chia sẻ rằng sau giờ học, các em có thể đọc sách để thư giãn và tìm hiểu điều mới. Lời kể ấy nhắc rằng trẻ em đọc sách không chỉ để tích lũy kiến thức: các em cần một không gian thân thiện, nơi việc cầm sách lên trở thành lựa chọn tự nhiên. Ở trường học, việc ưu tiên cho học sinh khó khăn hoặc chưa đủ sách mượn trước cũng giúp món quà đến đúng người cần.
Nuôi tò mò để hình thành thói quen
Có sách trong tay chưa đồng nghĩa với việc trẻ sẽ yêu đọc. Từ tò mò đến tình yêu sách, rồi từ hứng thú thoáng qua đến thói quen thường xuyên, là hành trình cần được nuôi dưỡng. Muốn khuyến khích đọc sách, người lớn cần tạo cơ hội để trẻ gặp sách đều đặn và được tự chọn điều khiến mình tò mò. Tủ sách Hà Nội tại Phố Sách được định hướng như một không gian mở, thân thiện cho nhiều lứa tuổi tiếp cận lịch sử, văn hóa và câu chuyện về Thủ đô. Cách làm đáng học hỏi là nối trang sách với đời sống: một câu chuyện về con phố có thể gợi chuyến đi tìm hiểu con phố ấy, rồi trải nghiệm thực tế lại thôi thúc trẻ tìm đọc thêm. Gia đình cũng có vai trò không thể thay thế; dành 15–20 phút mỗi ngày cùng đọc và trò chuyện với con là một gợi ý cụ thể được nêu trong nguồn. Sách được trao tặng tạo điểm bắt đầu; sự đồng hành mới giúp việc đọc trở thành nếp.
Từ phong trào đến hệ sinh thái đọc bền vững
Các sáng kiến cộng đồng cho thấy việc khơi gợi tình yêu sách không thể đặt lên vai riêng nhà trường hay gia đình. Học sinh, giáo viên, phụ huynh, cựu học sinh và các tổ chức xã hội đều có thể góp sách, giữ sách trong tình trạng tốt và giúp trẻ tìm được nơi đọc phù hợp. Tuy nhiên, quyên góp chỉ tạo nền móng; để văn hóa đọc bén rễ, cần có tủ sách được bổ sung, hoạt động đọc đều đặn và cách sử dụng sách khiến trẻ thấy hứng thú. Tủ sách Khăn quàng đỏ đặt mục tiêu trao 100 tủ sách theo hai giai đoạn: từ đầu tháng 5-2026 đến hết năm 2027, rồi tiếp tục trong giai đoạn 2028–2031. Ở Bắc Ninh, nhà trường dự kiến đánh giá phong trào vào cuối mỗi học kỳ và năm học, đồng thời biểu dương những cách làm hiệu quả. Những bước tiếp nối như vậy quan trọng hơn một đợt trao tặng rầm rộ: chúng biến thiện chí thành cơ hội tiếp xúc với sách lặp lại, để niềm vui đọc có chỗ lớn lên.
Kết luận, trao sách cho học sinh khóa sau hay dựng tủ sách ở nơi trẻ thiếu điều kiện đều là những việc làm thiết thực. Nhưng thước đo thành công không chỉ là số sách đã trao, mà còn là số lần trẻ quay lại với trang sách, được tự chọn điều mình muốn biết và có người cùng trò chuyện về điều vừa đọc. Khi cộng đồng giữ sách luân chuyển và tạo không gian đọc thường xuyên, món quà ban đầu có thể trở thành thói quen lâu dài.
