Quốc gia biển mạnh: Chiến lược dài hạn và lựa chọn không thể đảo ngược
Chiến lược xây dựng Việt Nam trở thành quốc gia biển mạnh là một định hướng phát triển dài hạn, trong đó biển không chỉ là không gian tài nguyên mà còn là nền tảng của kinh tế, quốc phòng, văn hóa và vị thế quốc tế, đòi hỏi sự thay đổi đồng bộ về quản trị, khoa học, công nghệ và tổ chức phát triển kinh tế biển. Xây dựng và phát triển Việt Nam trở thành quốc gia biển mạnh được xác định là chiến lược phát triển đất nước lâu dài, gắn chặt với sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc. Nghị quyết 20-NQ/TW nhấn mạnh biển, đảo là không gian sinh tồn, cửa ngõ giao lưu quốc tế và là nền tảng quan trọng của sức mạnh tổng hợp quốc gia. Điều đó có nghĩa mọi quyết sách lớn về phát triển đều phải đặt yêu cầu bảo vệ chủ quyền, quyền chủ quyền, quyền tài phán và lợi ích quốc gia trên biển lên hàng đầu.
Từ tư duy quản trị đến kinh tế biển Việt Nam hiện đại, xanh, thông minh
Nghị quyết 20-NQ/TW không chỉ nói về biển như một khẩu hiệu, mà đặt ra yêu cầu đổi mới tư duy phát triển và quản trị toàn bộ không gian biển quốc gia. Việt Nam được định hướng phải có nền quản trị biển hiện đại, kinh tế biển phát triển hiệu quả, khoa học và công nghệ biển tiên tiến, môi trường biển bền vững và văn hóa biển giàu bản sắc. Cốt lõi ở đây là chuyển kinh tế biển Việt Nam từ mô hình khai thác tài nguyên thô sang mô hình giá trị gia tăng cao, xanh và thông minh. Nghị quyết nêu rõ nhiệm vụ hoàn thiện thể chế, đổi mới quy hoạch không gian biển quốc gia để tạo đột phá phát triển quốc gia biển mạnh. Đồng thời, yêu cầu đột phá phát triển các ngành kinh tế biển hiện đại, xanh, thông minh và các ngành, lĩnh vực biển mới. Quan điểm này cho thấy chiến lược biển không thể tách rời mục tiêu tăng trưởng chất lượng cao, gắn kinh tế với bảo vệ môi trường và tài nguyên.
Doanh nghiệp biển và bài kiểm tra thực chất của chiến lược
Nếu không có lực lượng doanh nghiệp biển đủ mạnh, mọi tầm nhìn về quốc gia biển mạnh sẽ dừng lại ở văn bản. Nghị quyết yêu cầu huy động, phát huy và sử dụng hiệu quả các nguồn lực; phát triển mạnh doanh nghiệp biển, nhất là các tập đoàn, tổng công ty quy mô lớn. Đây là lựa chọn đúng nhưng cũng đầy thách thức: doanh nghiệp biển phải trở thành hạt nhân triển khai các dự án hạ tầng biển, phát triển cảng, logistics, nuôi biển, năng lượng biển và dịch vụ hàng hải. Đồng thời, chiến lược này đòi hỏi cách thiết kế chính sách ưu đãi, môi trường đầu tư và cơ chế phối hợp giữa khu vực công – tư phù hợp, nếu không mục tiêu phát triển các tập đoàn biển chủ lực sẽ bị chậm lại. Nền kinh tế biển Việt Nam chỉ có thể bứt phá khi doanh nghiệp biển được đặt vào trung tâm của mọi chương trình hành động, từ khoa học, công nghệ biển đến chiến lược hàng hải và khai thác tài nguyên.
Bốn chuyển đổi: từ khoa học biển đến hạ tầng dữ liệu dùng chung
Điểm tiến bộ của chiến lược quốc gia biển mạnh nằm ở cách tiếp cận khoa học và công nghệ. Theo GS.TS Trần Tuấn Anh, để hiện thực hóa mục tiêu quốc gia biển mạnh, khoa học biển cần chuyển sang phương thức tiếp cận mới, xây dựng hạ tầng dữ liệu dùng chung và từng bước làm chủ công nghệ biển chiến lược. Tại hội thảo về khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số trong triển khai Nghị quyết 20-NQ/TW tổ chức tại Khánh Hòa, các nhà quản lý và nhà khoa học đã bàn về việc biến KHCN và đổi mới sáng tạo thành năng lực cốt lõi trong phát triển và quản trị biển. Trọng tâm là bốn chuyển đổi: từ nghiên cứu đơn ngành sang khoa học liên ngành; từ những đề tài riêng lẻ sang các chương trình giải quyết bài toán lớn của quốc gia; từ dữ liệu phân tán đến hạ tầng dữ liệu biển dùng chung; và từ phụ thuộc công nghệ bên ngoài sang làm chủ công nghệ biển chiến lược.
Từ nghị quyết đến năng lực biển quốc gia: Lời kết không dễ dãi
Nghị quyết 20-NQ/TW đặt ra một chuẩn mới cho quốc gia biển mạnh: không chỉ là số lượng cảng biển hay tàu thuyền, mà là khả năng hiểu biển, dự báo biến động và quản trị không gian biển một cách bền vững. Việt Nam phải hướng tới kinh tế biển phát triển hiệu quả, khoa học, công nghệ biển tiên tiến, môi trường biển bền vững, cộng đồng ven biển giàu mạnh và quốc phòng, an ninh biển đảo được giữ vững. Điều này chỉ khả thi khi bốn chuyển đổi về khoa học biển, công nghệ biển, năng lực nghiên cứu và hạ tầng dữ liệu được triển khai thực chất, đồng bộ. Nghị quyết đã nêu rõ nhiệm vụ: phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số và nguồn nhân lực chất lượng cao. Câu hỏi còn lại là chúng ta sẽ tổ chức thực thi ra sao để mỗi chương trình khoa học, mỗi doanh nghiệp biển, mỗi quyết định quy hoạch không gian biển đều góp phần trực tiếp vào năng lực biển quốc gia.
