Quy mô lớn, phạm vi còn phải xác định
Tái thiết Hồ Gươm là kế hoạch cải tạo, chỉnh trang và tái cấu trúc không gian quanh hồ Hoàn Kiếm, kết hợp công trình, cảnh quan và khai thác không gian ngầm trong khu vực có giá trị lịch sử, văn hóa đặc biệt. Chiều 28/10, HĐND TP Hà Nội thông qua chủ trương đầu tư dự án tại phường Hoàn Kiếm và phường Cửa Nam, với tổng vốn sơ bộ 22.229 tỉ đồng và mục tiêu hoàn thành năm 2029. Quy mô nghiên cứu quy hoạch là 66,82 ha, trong khi diện tích sử dụng đất đề xuất là 30,82 ha; con số sau không bao gồm một số ô đất triển khai theo dự án riêng. Chênh lệch giữa hai diện tích không phải chi tiết hành chính có thể bỏ qua: người dân cần biết chính xác ranh giới nào sẽ thay đổi, hạng mục nào nằm ngoài dự án và những khu vực nào sẽ chịu tác động trực tiếp. Trước khi chuyển từ chủ trương sang triển khai, thành phố cần công khai bản đồ và phạm vi cụ thể.
Ba hợp phần, trọng tâm là sức chịu tải và công trình ngầm
Dự án được chia thành ba phần: giải phóng mặt bằng; xây dựng trung tâm thương mại ngầm; và đầu tư công trình, chỉnh trang cảnh quan theo phương thức đối tác công tư. Hợp phần giải phóng mặt bằng có vốn sơ bộ 9.924 tỉ đồng từ ngân sách thành phố. Hợp phần ngầm dự kiến gồm bốn tầng hầm với tổng diện tích sàn khoảng 82.600 m², vốn đầu tư 4.611 tỉ đồng. Hợp phần còn lại dự kiến xây mới khu vực trụ sở UBND thành phố, cải tạo trụ sở HĐND và chỉnh trang phía đông nam hồ. Chỉnh trang Hồ Gươm không thể chỉ được đánh giá bằng diện mạo mới: phương án phải chứng minh công trình ngầm không gây quá tải cho hạ tầng và không làm tổn hại không gian di sản. Thành phố còn phải làm rõ sức chịu tải của khu vực, quy mô từng hạng mục, đồng thời phân định phần công cộng với không gian thương mại và bảo đảm kết nối giao thông, thoát nạn, phòng cháy chữa cháy.
Di dời hộ dân: con số sơ bộ cần đi cùng phương án cụ thể
Theo khảo sát ban đầu, khoảng 356 hộ dân và 61 tổ chức thuộc diện giải phóng mặt bằng; trong số hộ dân có 291 hộ ở phường Hoàn Kiếm và 65 hộ ở phường Cửa Nam. Đây là tác động trực tiếp nhất của dự án đối với đời sống thường nhật, nhưng các con số hiện chưa phải kết quả kiểm đếm cuối cùng. Cơ quan chức năng dự kiến tiếp tục đo đạc, rà soát và cập nhật số liệu thực tế. Vì vậy, di dời hộ dân cần được xem là một phần cốt lõi của kế hoạch, không phải bước kỹ thuật đứng sau thiết kế cảnh quan. Điều cần theo dõi là tiêu chí xác định đối tượng bị ảnh hưởng, tiến độ kiểm đếm, phương án bồi thường và nơi tái định cư; các nội dung này cần được thông tin minh bạch, nhất quán trước khi thu hồi đất. Nếu thiếu câu trả lời rõ ràng, quy mô tái thiết dù được kỳ vọng đến đâu vẫn có nguy cơ tạo gánh nặng bất cân xứng cho cư dân tại chỗ.
Công khai phạm vi và tiến độ sẽ quyết định tính thuyết phục
Hà Nội nêu áp lực lên hạ tầng kỹ thuật, không gian công cộng và nhu cầu văn hóa, du lịch là lý do cần triển khai; dự án cũng được đặt trong định hướng ưu tiên không gian công cộng, cây xanh và khai thác không gian ngầm gắn với giao thông công cộng. Mục tiêu ấy có cơ sở, nhưng không thể thay thế việc thẩm định tác động cụ thể. Trong các bước điều chỉnh quy hoạch phân khu, thẩm định và phê duyệt tiếp theo, thành phố dự kiến làm rõ phạm vi, ranh giới, quy mô hạng mục, tổng vốn và sức chịu tải khu vực. Đây là những điểm công chúng nên theo dõi cùng tiến độ kiểm đếm và phương án tái định cư. Mốc hoàn thành dự kiến năm 2029 chỉ có ý nghĩa khi đi kèm thông tin kiểm chứng được về từng giai đoạn. Kết luận, tái thiết Hồ Gươm có thể mở thêm không gian công cộng và cải thiện cảnh quan, nhưng tính chính đáng của dự án sẽ phụ thuộc vào việc bảo tồn di sản, giới hạn tác động xây dựng và bảo đảm quyền lợi cho người phải di dời.
