Thi tốt nghiệp trên máy tính là gì và vì sao sẽ thay đổi cuộc chơi?
Thi tốt nghiệp trên máy tính là hình thức kỳ thi THPT sử dụng máy tính, phần mềm và ngân hàng đề số hóa để tổ chức làm bài, chấm điểm và quản lý dữ liệu, thay thế dần cách thi giấy truyền thống, đòi hỏi trường học, học sinh và cơ quan quản lý cùng chuyển đổi toàn bộ quy trình từ ôn luyện, coi thi tới công bố kết quả. Đây không còn là câu chuyện “nên hay không” mà là lộ trình đã được Bộ đặt ra: các địa phương phải chủ động xây dựng kế hoạch tổ chức kỳ thi năm 2027, tập huấn quy định, nghiệp vụ cho học sinh, giáo viên và lực lượng làm thi, đồng thời tăng cường ứng dụng công nghệ thông tin, chuyển đổi số. Nếu triển khai đúng cách, thi tốt nghiệp trên máy tính có thể giảm lệ thuộc vào giấy bút, tăng minh bạch và tạo động lực nâng chuẩn năng lực số trong nhà trường.
Vì sao phải chuẩn bị từ bây giờ cho kỳ thi THPT 2027?
Điểm mấu chốt của kỳ thi THPT 2027 là tính chuyển tiếp: đây sẽ là thời điểm bắt đầu thí điểm thi tốt nghiệp trên máy tính ở quy mô rộng hơn, sau giai đoạn thử nghiệm tại một số địa phương. Không thể đợi đến sát kỳ thi mới loay hoay chuẩn bị. Các địa phương đã được yêu cầu tham gia thử nghiệm kỳ thi trên máy tính do Bộ tổ chức, đồng thời chuẩn bị nhân lực, cơ sở vật chất và hạ tầng kỹ thuật để từng bước tham gia thí điểm từ năm 2027. Điều này mang ý nghĩa rất rõ ràng: nếu tỉnh, thành nào chậm lên kế hoạch, chậm tập huấn và chậm đầu tư hạ tầng thì chính học sinh của địa phương đó sẽ phải gánh rủi ro trong những mùa thi đầu tiên chuyển sang hình thức số hóa.
TPHCM: Áp lực sĩ số lớn và bài toán phòng thi số
TPHCM ở tuyến đầu của thí điểm thi số hóa, nhưng cũng đứng trước sức ép rất cụ thể về quy mô. Năm 2026, gần 140.000 thí sinh dự thi tốt nghiệp, tăng gần 60% so với năm 2024 do mở rộng địa giới hành chính sau sáp nhập. Ở kỳ thi tuyển sinh lớp 10, hơn 151.000 học sinh đăng ký, gần gấp đôi năm trước. Trong bối cảnh đó, việc chuẩn bị kỳ thi THPT theo hướng thi tốt nghiệp trên máy tính trở nên cấp bách. Sở Giáo dục và Đào tạo TPHCM đang chuẩn bị điều kiện tham gia thử nghiệm thi tốt nghiệp THPT trên máy tính theo hướng dẫn của Bộ, làm cơ sở từng bước triển khai thí điểm từ năm học 2027-2028. Theo lãnh đạo Sở, phương án tổ chức cụ thể sẽ được hướng dẫn nhưng Thành phố buộc phải sẵn sàng về hạ tầng kỹ thuật và quy trình tổ chức thi.
Trường học lo thiếu máy, thiếu ngân hàng đề – học sinh phải quen với thi số
Tầng áp lực tiếp theo nằm ngay trong từng trường THPT. Một hiệu trưởng cho biết trường có khoảng 850 học sinh lớp 12 nhưng chỉ có 3 phòng máy, mỗi phòng khoảng 45 máy, nên nếu tổ chức thi cho toàn bộ học sinh cùng lúc thì khó đáp ứng, buộc phải tính toán chia ca. Đây không phải trường hợp cá biệt mà là bức tranh chung: nhiều trường sẵn sàng về tinh thần nhưng hạ tầng chưa theo kịp thí điểm thi số hóa. Song song với chuyện máy móc là chất lượng ngân hàng đề. Các ý kiến chuyên môn nhấn mạnh việc xây dựng ngân hàng câu hỏi chất lượng cao, có độ phân hóa phù hợp, được tổ chuyên môn phản biện trước khi sử dụng, và tổ chức thi cần hạn chế tối đa lỗi phần mềm hay sự cố mất bài thi, thậm chí chia thành nhiều đợt thi để giảm rủi ro.
Lộ trình thí điểm: Đừng để học sinh là “chuột bạch” bất đắc dĩ
Điểm tích cực của kế hoạch thí điểm thi tốt nghiệp trên máy tính là cách tiếp cận theo lộ trình. Năm học 2026-2027 sẽ là năm đầu tiên Bộ dự kiến tổ chức thử nghiệm thi tốt nghiệp THPT trên máy tính tại một số tỉnh, thành phố, và TPHCM có thể là một trong những nơi thí điểm. Các địa phương tham gia thử nghiệm sẽ dần dần tham gia thí điểm từ năm 2027, thay vì áp dụng đồng loạt trên toàn quốc. Đây là cơ hội để phát hiện lỗi hệ thống, điều chỉnh phần mềm, hoàn thiện ngân hàng đề. Từ góc độ học sinh, điều quan trọng là được chuẩn bị kỹ năng làm bài trên máy tính và có lựa chọn hình thức thi trong giai đoạn đầu. Một số nhà trường ủng hộ phương án cho học sinh tự nguyện đăng ký, vì khi được chủ động, các em sẽ có tâm thế và động lực tập luyện tốt hơn.
