Làn ưu tiên cần biến kết nối đường bộ thành hành trình có thể dự đoán
Làn ưu tiên giao thông cho xe buýt sân bay là cách dành quyền lưu thông thuận lợi hơn cho phương tiện chở khách tại những trục đường và nút giao thường ùn tắc, nhằm giữ thời gian hành trình ổn định. Đây là đề xuất đáng chú ý khi sân bay Long Thành chuẩn bị khai thác, bởi một chuyến bay đúng giờ không giúp được hành khách nếu đường ra sân bay khó đoán. Chiều 27/10, Tổng Công ty Cảng Hàng không Việt Nam (ACV), chủ đầu tư sân bay, cho biết đang cập nhật kế hoạch khai thác và kết nối; sân bay dự kiến vận hành thương mại từ tháng 12 năm nay. Theo ACV, phần lớn hành khách giai đoạn đầu dự kiến đi đến hoặc xuất phát từ hướng TP.HCM, trong khi kết nối giữa hai khu vực phụ thuộc vào đường bộ. Vì thế, ùn tắc không chỉ gây phiền toái mà còn làm tăng nguy cơ lỡ chuyến.
Ưu tiên đúng điểm nghẽn, thay vì chỉ vẽ một làn riêng
ACV đề xuất nghiên cứu ưu tiên xe buýt sân bay và phương tiện trung chuyển tại một số nút giao quan trọng, trục đường chính, nhất là hướng kết nối TP.HCM. Đây là hướng đi hợp lý nếu lựa chọn điểm ưu tiên dựa trên nơi thường phát sinh chậm trễ; một đoạn làn riêng ngắn nhưng kết thúc trước nút thắt có thể không giúp giữ giờ. Các tuyến kết nối đang được tính đến gồm cao tốc TP.HCM – Long Thành – Dầu Giây, cầu Nhơn Trạch thuộc Vành đai 3, cao tốc Biên Hòa – Vũng Tàu, Bến Lức – Long Thành và quốc lộ 1 – 51. Hai hướng qua cao tốc TP.HCM – Long Thành – Dầu Giây và quốc lộ 1 – 51 thường xuyên quá tải, càng khiến việc phối hợp điều tiết từ xa và tổ chức giao thông trên toàn hành lang trở nên quan trọng. Mục tiêu của ưu tiên không phải tạo đặc quyền cho xe buýt, mà là giúp hành khách dự đoán được thời gian đến sân bay và giảm nguy cơ lỡ chuyến.
Mạng lưới xe buýt phải gắn với nhu cầu nối chuyến và vận hành thực tế
Trong thời gian đường sắt kết nối chưa vận hành, hành khách sẽ chủ yếu di chuyển bằng đường bộ. ACV đang phối hợp với cơ quan quản lý, địa phương và doanh nghiệp vận tải để xây dựng mạng lưới kết nối; các sở, ban ngành TP.HCM cũng được phối hợp nghiên cứu vận tải công cộng trực tiếp đến Long Thành. Một phương án trọng tâm là xe buýt chạy thẳng giữa Tân Sơn Nhất và Long Thành qua cao tốc, phục vụ người nối chuyến và hỗ trợ chuyển đổi khai thác giữa hai sân bay. TP.HCM trước đó đã nghiên cứu 13 tuyến xe buýt trực tiếp, hướng đến dịch vụ chất lượng cao, có điểm dừng trung chuyển để rút ngắn thời gian; việc triển khai dự kiến chia theo từng giai đoạn, căn cứ nhu cầu thực tế. Giai đoạn đầu sân bay dự kiến khai thác khoảng 366 chuyến bay mỗi tuần, gồm 322 chuyến nội địa và 44 chuyến quốc tế. Với quy mô đó, vận tải sân bay cần lịch chạy ổn định, điểm đón trả rõ ràng và thông tin đủ để khách chủ động.
Giai đoạn một có công suất thiết kế 25 triệu lượt khách và 1,2 triệu tấn hàng hóa mỗi năm. ACV cùng các cơ quan chức năng đang nghiên cứu tổ chức giao thông, điều tiết phương tiện và bảo đảm an ninh, an toàn trên các tuyến vào sân bay. Muốn kết nối TP.HCM – Long Thành đáng tin cậy, cần công bố lộ trình, điểm đón trả và phương án khi xảy ra sự cố, đồng thời điều chỉnh tần suất theo hoạt động hàng không. Ưu tiên xe buýt là bước cần thiết, nhưng không thể thay thế việc xử lý các nút thắt chung trên đường bộ. Kết luận nằm ở năng lực thực thi: nếu quyền ưu tiên được bố trí liên tục tại đúng điểm nghẽn và dịch vụ vận hành theo nhu cầu, xe buýt có thể giúp hành khách bớt phụ thuộc vào may rủi giao thông; nếu không, làn riêng chỉ đẹp trên phương án.
