Nút giao ba tuyến được tổ chức theo nhiều tầng
Nút giao nhiều tầng là công trình tổ chức các luồng xe giao cắt trên những cao độ khác nhau, giúp kết nối nhiều tuyến đường mà không buộc mọi hướng đi cắt ngang cùng một mặt bằng. Ở phía Đông TP.HCM, phương án được chọn kết nối đường liên cảng Cát Lái - Phú Hữu, Vành đai 3 TP.HCM và cao tốc TP.HCM - Long Thành - Dầu Giây, thường gọi là cao tốc Long Thành. UBND TP.HCM đã phê duyệt kết quả thi tuyển kiến trúc cầu vượt tuyến chính và các hạng mục cầu vượt tại nút giao; phương án LC02 của liên danh B.R và HAS Architecture giành giải cao nhất. Đây là hướng đi hợp lý cho điểm giao có nhiều dòng xe, nhưng tầng cầu chỉ là một phần của giải pháp: người lái còn cần biết sớm mình phải chọn nhánh nào.
Phương án bố trí các nhánh giao thông ở nhiều cao độ, với các nhịp cầu vòm uốn lượn bên dưới cầu và lan can bê tông liền mạch. Cách tạo hình có thể giúp một công trình quy mô lớn bớt thô cứng, song giá trị thiết kế cuối cùng phải được đo bằng việc phân luồng dễ hiểu và tầm nhìn đủ thoáng. Đây không chỉ là bài toán tạo hình cho cửa ngõ phía Đông; nó là nơi các luồng xe liên tỉnh, vành đai và vận tải cảng phải gặp nhau mà không biến nút giao thành một mê cung.
Cầu vòm và mảng xanh phải phục vụ trải nghiệm
Điểm đáng chú ý trong phương án cầu vòm cây xanh là cảnh quan được đưa vào giữa các nhánh đường, thay vì chỉ phủ xanh phần đất thừa sau khi bố trí hạ tầng. Thiết kế đề xuất những khoảng xanh lớn, địa hình cảnh quan theo lớp, cây xanh đa tầng và các vườn cảnh quan; đảo giao thông vừa phân luồng vừa trở thành không gian cảnh quan, giúp công trình hòa vào địa hình tự nhiên. Đây là cách tiếp cận đáng ủng hộ: cây xanh có thể làm dịu cảm giác bê tông dày đặc và tạo một tổng thể dễ nhận diện hơn. Nhưng mảng xanh chỉ có ý nghĩa nếu không che khuất biển báo, cản tầm nhìn ở chỗ nhập làn hoặc làm khó công tác chăm sóc, bảo trì.
Thiết kế còn dùng ý tưởng “tầng xanh” cho đèn đường, lấy cảm hứng từ đường đồng mức, ruộng bậc thang và cảnh quan phân tầng. Trụ cầu cao cơ bản 7–9 m, khẩu độ nhịp cơ bản từ 35 m, được định hướng tạo độ thông thoáng và hạn chế cản trở tầm nhìn dưới cầu. Những thông số này cho thấy cảnh quan không thể tách rời kết cấu và tầm nhìn. Cầu vòm có thể tạo dấu ấn, nhưng không nên lấn át những yêu cầu căn bản: luồng xe rõ ràng, đủ sáng và dễ quan sát trong mọi điều kiện.
Biểu tượng cần đi sau an toàn và dễ vận hành
Một nút giao đẹp không tự động trở thành nút giao dễ đi. Người lần đầu qua khu vực thường cần biển báo lớn, rõ và dễ hiểu; nếu nhánh rẽ khó nhận biết, vẻ mềm mại của cầu vòm không thể bù cho nguy cơ chọn nhầm đường. Ý kiến được nêu trong tài liệu nguồn cũng nhấn mạnh rằng thiết kế nên ưu tiên an toàn, thuận tiện, bảo trì dễ dàng, chi phí hợp lý và thi công nhanh; cây cao hay lùm cây không nên che khuất tầm nhìn. Đây là lời nhắc cần thiết khi đánh giá phương án: cảnh quan nên được thiết kế cùng với tổ chức giao thông, chứ không phải thêm vào như lớp trang trí.
Sau kết quả thi tuyển, Ban Quản lý dự án đầu tư xây dựng các công trình giao thông TP.HCM được giao hướng dẫn liên danh hoàn chỉnh phương án theo kết luận của hội đồng. Thành phố cũng yêu cầu nghiên cứu tổ chức cuộc thi riêng về thiết kế “Biểu tượng cửa ngõ phía Đông” tại khu vực nút giao. Bước tiếp theo vì vậy cần giữ được tham vọng kiến trúc nhưng kiểm tra kỹ cách người lái tiếp cận, chuyển làn và đọc chỉ dẫn. Khi cây xanh, ánh sáng và những nhịp vòm hỗ trợ chứ không gây xao nhãng, công trình mới vừa có bản sắc vừa làm tốt nhiệm vụ kết nối.
