Tái định cư Phú Quốc: bước ngoặt từ đối thoại trực tiếp với người dân
Tái định cư Phú Quốc là tổng hợp các chính sách bồi thường, bố trí lại chỗ ở và hỗ trợ sinh kế cho hộ dân bị thu hồi đất, nhằm ổn định đời sống và tạo sự đồng thuận trong quá trình giải phóng mặt bằng phục vụ các dự án phát triển đô thị và hạ tầng. Trọng tâm hiện nay không nằm ở việc có tái định cư hay không, mà ở cách chính quyền đối xử với những hồ sơ phức tạp, quyền lợi người dân bị chia nhỏ và lịch sử sử dụng đất không rõ ràng. Chính vì thế, hai buổi đối thoại ngày 1/8 và 6/8 do Chủ tịch UBND đặc khu Trần Minh Khoa chủ trì đã trở thành phép thử cho hướng tiếp cận mới: đối thoại thẳng, nhận trách nhiệm và cam kết xử lý đến cùng các vướng mắc về chính sách đất đai và tái định cư.
Hơn 4.600 nền tái định cư: con số lớn chưa đủ, cần cơ chế minh bạch
Việc Phú Quốc chuẩn bị hơn 4.600 nền đất tái định cư cho người dân là nền tảng vật chất cho cam kết “không để ai bị bỏ lại phía sau” trong giải phóng mặt bằng. Con số này đến từ ba khu lớn: An Thới 24ha với khoảng 1.200 nền, Hồ Suối Lớn khoảng 700 nền và Ngã ba Bãi Vòng khoảng 2.700 nền. Nhưng chỉ có quỹ đất là chưa đủ; người dân quan tâm nhiều hơn đến hạ tầng hoàn thiện, giấy chứng nhận, vị trí gần nơi sinh kế và tính minh bạch trong quy trình xét duyệt. Khi chính quyền thừa nhận tình trạng chậm tiến độ ở Hòn Thơm 4ha và An Thới 7,3ha, rồi cam kết hoàn tất thủ tục cấp sổ trong tháng 8, đó không chỉ là lời hứa kỹ thuật mà là thước đo niềm tin. Nếu các mốc này tiếp tục bị trễ, mọi kế hoạch tái định cư Phú Quốc sẽ khó tránh khỏi hoài nghi.
Hai phương án tái định cư: linh hoạt nhưng phải công bằng với hồ sơ phức tạp
Điểm đáng chú ý trong chính sách tái định cư Phú Quốc là hai phương án song song: nhận đất nền tái định cư hoặc được bố trí vào nhà ở xã hội, chung cư. Với đất nền, người dân được miễn tiền đất và chỉ phải thanh toán chi phí hạ tầng, lại có thể ghi nợ và trả chậm khi khó khăn tài chính. Với phương án nhà ở xã hội, các hộ thu nhập thấp, chọn sống chung cư sẽ có không gian ở hiện đại, an ninh, sạch sẽ. Tuy nhiên, bài toán khó nằm ở nhóm đất đồng sở hữu, sổ chung. Chính quyền đề xuất bố trí nhà ở xã hội hoặc kiến nghị sửa quy định đất đai để tách cấp sổ riêng cho từng người. Nếu không có tiêu chí rõ ràng và quy trình minh bạch, các phương án linh hoạt này dễ bị hiểu là “ưu tiên cho ai đó”, thay vì là cơ chế công bằng cho những hồ sơ rối rắm.
Đất nông nghiệp, dự án APEC và yêu cầu cơ chế đặc thù
Một trong những vướng mắc lớn nhất là các trường hợp xây nhà trên đất nông nghiệp, đất cây lâu năm chưa tách thửa hoặc chưa tách sổ. Nếu chiếu theo luật cứng nhắc, những hộ này có nguy cơ mất nhà mà không được tái định cư. Phú Quốc chọn cách khác: xin cơ chế đặc thù từ Chính phủ cho các dự án trọng điểm phục vụ APEC 2027, nhằm bảo đảm những hộ bị giải tỏa toàn bộ vẫn được bố trí tái định cư. Đây là bước đi dũng cảm, thừa nhận thực tế sử dụng đất lâu năm không khớp với giấy tờ, đồng thời đặt trọng tâm vào an sinh thay vì hình thức. Nhưng cơ chế đặc thù phải đi cùng tiêu chuẩn công khai: ai được hưởng, điều kiện thế nào, tránh tình trạng xin cơ chế để xử lý vài dự án, còn người dân ở dự án khác tiếp tục bị thiệt thòi.
Đối thoại, thời hạn 3 tháng và bài kiểm tra về niềm tin chính sách đất đai
Quyết định dành 3 tháng cho người dân cất nhà và di dời tài sản kể từ khi nhận tiền bồi thường cho thấy chính quyền bắt đầu nhìn quá trình tái định cư như một cuộc chuyển đổi đời sống, không phải một cuộc “giải tán” nhanh chóng. Đồng thời, việc làm rõ rằng giá bồi thường được nhà nước tính sát giá thị trường, không thương lượng từng hộ, giúp hạn chế cảm giác bất công nhưng cũng đòi hỏi cơ chế tham vấn độc lập để người dân kiểm chứng. Câu chuyện tái định cư Phú Quốc vì thế trở thành bài kiểm tra niềm tin vào chính sách đất đai: đối thoại có đi kèm quyết định cụ thể, cơ chế đặc thù có lan tỏa công bằng, và những con số 4.600 nền hay 73ha Suối Lớn không chỉ đẹp trên giấy mà hiện hữu bằng hạ tầng, giấy tờ, lối sống mới. Nếu làm được, hơn cả giải phóng mặt bằng, Phú Quốc sẽ giải phóng được tâm lý lo âu kéo dài nhiều năm của người dân.
