Hạ tầng lớn cần tài chính dài hạn, không thể chỉ trông vào ngân hàng
Huy động vốn hạ tầng là quá trình thu xếp các dòng tiền trung và dài hạn từ khu vực công và đặc biệt là khu vực tư nhân, thông qua nhiều kênh tài chính khác nhau như tín dụng, thị trường vốn, vốn quốc tế và các cấu trúc hợp tác công tư để tài trợ cho những dự án có quy mô lớn và thời gian hoàn vốn dài.
Thông điệp quan trọng nhất lúc này là: tín dụng ngân hàng không còn đủ để “gánh” tham vọng hạ tầng và tăng trưởng hai con số của Việt Nam. Phần lớn nguồn vốn ngân hàng là ngắn hạn, trong khi các dự án đường bộ, năng lượng, đô thị hay hạ tầng số đều có vòng đời hàng chục năm và thời gian hoàn vốn rất lâu. Khi dùng nguồn vốn ngắn hạn cho nhu cầu dài hạn, hệ thống tài chính phải chịu rủi ro kỳ hạn, còn ngân hàng bị khóa chặt bởi giới hạn an toàn. Kết luận từ cơ quan quản lý rất rõ: ngân hàng chỉ là một kênh cung ứng vốn chứ không thể là nguồn duy nhất.
Ổn định vĩ mô là điều kiện, nhưng không đủ cho tăng trưởng hai con số
Phó Thống đốc Ngân hàng Nhà nước Nguyễn Ngọc Cảnh nhấn mạnh rằng ổn định kinh tế vĩ mô là nền tảng để củng cố niềm tin và nâng cao sức hấp dẫn của môi trường đầu tư. Kiểm soát lạm phát, giữ ổn định lãi suất, tỷ giá và các cân đối lớn giúp nhà đầu tư dự báo chính xác hơn chi phí và hiệu quả dự án, từ đó dám cam kết vào các khoản tài chính dài hạn. Đây là điều kiện tiên quyết nhưng vẫn chỉ là “nửa chặng đường” nếu hệ thống tài chính không kịp thích ứng.
Năm 2026 được xem là điểm mở cho một giai đoạn phát triển mới, với mục tiêu tăng trưởng kinh tế cao và nâng cao vị thế trong chuỗi giá trị toàn cầu. Để hiện thực hóa khát vọng tăng trưởng hai con số giai đoạn 2026-2030, nền kinh tế phải chuyển biến mạnh về năng suất, chất lượng thể chế và đặc biệt là hiệu quả phân bổ nguồn lực. Nói thẳng, nếu vốn vẫn chảy chủ yếu qua ngân hàng, còn thị trường vốn và vốn tư nhân quốc tế phát triển chậm, thì ổn định vĩ mô sẽ không đủ để đẩy nền kinh tế lên quỹ đạo mới.
Vì sao tín dụng ngân hàng phải “nhường chỗ” cho nhiều kênh vốn mới
Ngay cả phía Ngân hàng Nhà nước cũng thừa nhận khoảng cách giữa nhu cầu hạ tầng và khả năng tài trợ của ngân hàng đang ngày càng lớn. Nguồn vốn tín dụng ngân hàng chủ yếu có kỳ hạn ngắn, trong khi nhu cầu cho hạ tầng là vốn quy mô rất lớn với thời gian thu hồi dài. Điều đó đồng nghĩa, nếu tiếp tục dựa gần như hoàn toàn vào ngân hàng, rủi ro hệ thống sẽ phình lên, hạn mức tín dụng sẽ siết chặt, và các dự án thiết yếu có thể bị chậm lại hoặc đội chi phí.
Đáng chú ý, cơ quan quản lý đã điều chỉnh cơ chế tín dụng, cho phép nâng tỷ lệ sử dụng vốn ngắn hạn để cho vay trung và dài hạn từ 30% lên 40% nhằm tạo thêm dư địa vốn dài hạn cho các dự án, trong đó có hạ tầng. Nhưng đây chỉ là biện pháp “mở lồng” tạm thời. Bản chất vấn đề vẫn là phải đa dạng hóa nguồn vốn, phát triển đồng bộ hơn giữa thị trường tiền tệ và thị trường vốn để mở rộng các kênh huy động vốn trung và dài hạn cho doanh nghiệp. Nói cách khác, ngân hàng nên trở thành đối tác tài chính toàn diện, tập trung tư vấn, cấu trúc và thu xếp tài chính dài hạn thay vì gánh phần lớn rủi ro trên bảng cân đối.
Vốn tư nhân và thị trường vốn: “mạch máu” mới cho hạ tầng
Muốn huy động vốn hạ tầng đúng nghĩa, Việt Nam không thể tiếp tục xem khu vực tư nhân như “phần bổ sung” mà phải coi đây là mạch máu chính của tài chính dài hạn. Bên cạnh vai trò dẫn dắt của đầu tư công, Việt Nam cần huy động hiệu quả hơn nguồn lực từ khu vực tư nhân, các nhà đầu tư có tổ chức, thị trường vốn trong nước và đặc biệt là các dòng vốn dài hạn quốc tế. Điều này không chỉ tốt cho hạ tầng mà còn giúp tái cấu trúc mô hình kinh tế, đưa đất nước tiến lên các nấc thang cao hơn trong chuỗi giá trị toàn cầu.
Theo lãnh đạo ngân hàng thương mại, để đạt quỹ đạo tăng trưởng kỳ vọng, Việt Nam cần huy động nguồn vốn lớn hơn nhiều so với hiện tại. Khi hạ tầng được hoàn thiện và GDP bình quân đầu người tăng lên, sẽ xuất hiện làn sóng nhu cầu mới về bảo hiểm, sản phẩm đầu tư và quản trị gia sản. Đó chính là vòng tròn tích cực: tài chính dài hạn nuôi hạ tầng, hạ tầng nâng tăng trưởng kinh tế, và tăng trưởng tạo thêm nguồn tích lũy cho chính hệ thống tài chính. Vấn đề là Việt Nam có đủ nhanh để phát triển thị trường vốn, thu hút vốn tư nhân và nâng năng lực cấu trúc, phân bổ, quản trị dòng vốn hay không.
Đa dạng hóa nguồn vốn – chìa khóa mở khóa hạ tầng và tăng trưởng
Thông điệp từ hội nghị đầu tư gần đây rất nhất quán: muốn duy trì tăng trưởng cao, Việt Nam phải phát triển đồng bộ hệ thống kết cấu hạ tầng, đặc biệt trong giao thông, năng lượng, đô thị, logistics và hạ tầng số. Nhưng hạ tầng sẽ không thể bứt phá nếu vẫn trói mình vào một kênh vốn duy nhất. Đa dạng hóa nguồn vốn không chỉ là khẩu hiệu, mà là yêu cầu sống còn để tránh quá tải ngân hàng và khai thác tối đa khả năng của ngân sách, ODA, các khoản vay tổ chức quốc tế và nguồn vốn từ nhà đầu tư nước ngoài.
Các chương trình tín dụng chuyên biệt cho hạ tầng điện, giao thông, viễn thông và hạ tầng số đã bắt đầu được triển khai. Những dự án, công trình quy mô lớn, có tính lan tỏa cao có thể được xem xét loại trừ khỏi trần tăng trưởng tín dụng hàng năm. Đây là tín hiệu tích cực, nhưng chỉ là bước khởi đầu. Nếu Việt Nam không nhanh chóng mở rộng các kênh huy động vốn bên cạnh tín dụng và trái phiếu, không nâng cấp năng lực của hệ thống tài chính trong cấu trúc, phân bổ và quản trị dòng vốn dài hạn, thì mục tiêu tăng trưởng hai con số sẽ vẫn là một khẩu hiệu nhiều hơn là chiến lược khả thi.
