Phát hiện và áp chế UAV là tuyến phòng vệ cần thiết
Drone gần sân bay là phương tiện bay không người lái xuất hiện trái phép trong vùng cấm hoặc hạn chế bay quanh cảng hàng không, có thể đe dọa tàu bay, nhất là lúc cất cánh và hạ cánh. Vì thế, đề xuất trang bị thêm công nghệ phát hiện và áp chế UAV không nên được xem là phản ứng nhất thời, mà là phần thiết yếu của an ninh hàng không. Bộ Xây dựng vừa kiến nghị các cơ quan chức năng đầu tư thiết bị phát hiện, áp chế UAV và các phương tiện bay khác xâm nhập khu vực cấm bay, trong văn bản gửi Bộ Công an về việc thi hành pháp luật an ninh hàng không.
Mối nguy không nằm ở kích thước nhỏ của drone mà ở việc một vật thể khó kiểm soát có thể xuất hiện sát đường bay đúng thời điểm nhạy cảm. Khi chưa xác định được vật thể và vị trí, nhà chức trách buộc phải ưu tiên an toàn, kể cả khi điều đó làm gián đoạn khai thác.
Một vật thể nhỏ có thể làm đảo lộn lịch bay
Tại Cát Bi, Nội Bài, Đà Nẵng và Tân Sơn Nhất, các vụ việc liên quan đến UAV từng khiến chuyến bay phải bay chờ, bay lại, chuyển hướng đến sân bay dự bị hoặc tạm dừng khởi hành dưới mặt đất. Thời gian gián đoạn khai thác có trường hợp kéo dài tới 4 giờ. Với hành khách, hệ quả là chậm trễ và bất an; với hãng bay, đó là xáo trộn lịch khai thác và thiệt hại phát sinh.
Rủi ro còn lan sang các sân bay tiếp nhận chuyến chuyển hướng. Theo ông Võ Thanh Hải, Trưởng Phòng An toàn chất lượng Đoàn bay 919 của Vietnam Airlines, nhiên liệu dự phòng của máy bay có giới hạn, còn thời gian sân bay tạm ngừng hoạt động khó dự báo; nếu nhiều chuyến cùng chuyển hướng, sân bay dự bị có thể quá tải về đường băng, sân đỗ và năng lực phục vụ. Đây là lý do ứng phó không thể chỉ dừng ở việc phát hiện vật thể.
Thiết bị tốt phải đi cùng phối hợp tại chỗ
Quy trình phối hợp đã có bước tiến: ngày 24/4/2026, Cục Hàng không Việt Nam ban hành hướng dẫn tiếp nhận, xác minh và xử lý phương tiện bay tại khu vực cấm, hạn chế bay; đến ngày 29/8, các cơ quan và đơn vị liên quan thống nhất quy chế phối hợp phát hiện, xử lý, chế áp UAV tại cảng hàng không. Tuy vậy, Bộ Xây dựng nhận định việc phối hợp nhiều lực lượng đôi khi kéo dài thời gian xử lý, còn thiết bị hiện có chưa đáp ứng đủ nhu cầu thực tế.
Bài học nằm ở tốc độ xác minh. Ngày 11/8, sân bay Tân Sơn Nhất hai lần dừng hoạt động bay vì nghi có drone, tổng cộng gần 60 phút; ngày 13/8, việc phát hiện và xử lý ba con diều chỉ làm gián đoạn khoảng 13–14 phút, rồi hoạt động bay gần như lập tức trở lại. Công nghệ phát hiện drone từ xa chỉ tạo khác biệt khi thông tin đến đúng đầu mối, lực lượng tại chỗ biết ai quyết định và ai xử lý vật thể.
Đầu tư công nghệ, nhưng đừng bỏ quên phòng ngừa
Kiến nghị của Bộ Xây dựng cần được triển khai thành năng lực cụ thể: tăng thiết bị phát hiện từ xa, phương tiện áp chế UAV, quy trình phù hợp đặc điểm từng sân bay và cơ chế phối hợp điều tra, xử lý nghiêm vi phạm. Ngành hàng không cũng cần chuẩn bị phương án điều phối chuyến bay và năng lực tiếp nhận tại sân bay dự bị, thay vì chỉ tính đến sự cố sau khi xảy ra.
Không phải mọi vật thể nguy hiểm đều là drone. Diều, diều sáo gắn đèn và đèn trời vẫn gây khó cho việc phát hiện, xác định vị trí; vì vậy tuyên truyền tại trường học và khu dân cư quanh sân bay phải song hành với đầu tư thiết bị. Dù thời gian gần đây chưa ghi nhận UAV trái phép tái diễn, khoảng lặng đó không phải lý do để chậm chuẩn bị. An ninh hàng không chỉ được bảo đảm khi công nghệ, phối hợp liên ngành và phòng ngừa cộng đồng vận hành như một hệ thống.
