Hành lang vận tải xuyên biên giới: bước đi chiến lược, không chỉ là một tuyến đường
Hành lang vận tải xuyên biên giới Việt Nam – Campuchia là mạng lưới cơ sở hạ tầng giao thông đường bộ, đường thủy và các khu kinh tế liên kết nhằm kết nối liền mạch hai nền kinh tế, rút ngắn thời gian thông quan hàng hóa, giảm chi phí logistics và nâng cao sức cạnh tranh thương mại của doanh nghiệp hai nước trong khu vực sông Mekong. Trong chuyến thăm chính thức Việt Nam và dự Diễn đàn Tương lai ASEAN lần thứ 3 của Thủ tướng Campuchia Hun Manet, hai Thủ tướng đã thống nhất nghiên cứu xây dựng đặc khu kinh tế, khu kinh tế xuyên biên giới, tạo thuận lợi cho việc thông quan hàng hóa giữa hai nước. Đây không phải một dự án đơn lẻ, mà là bước đi chiến lược đặt giao thông và logistics vào đúng vị trí “huyết mạch” của hợp tác Việt Nam Campuchia trong giai đoạn mới.
Từ hội đàm cấp cao đến thiết kế hành lang vận tải đa phương thức
Điểm đáng chú ý của đợt tăng tốc hợp tác lần này là sự vào cuộc đồng thời ở cả cấp Chính phủ và bộ ngành. Sáng 8/6, Thủ tướng Lê Minh Hưng và Thủ tướng Hun Manet đã hội đàm tại trụ sở Chính phủ, nhất trí tăng cường kết nối hai nền kinh tế, văn hóa, giáo dục, du lịch và cơ sở hạ tầng biên giới, cửa khẩu. Trên nền tảng đó, Bộ trưởng Xây dựng Việt Nam Trần Hồng Minh và Bộ trưởng Giao thông Công chính Campuchia Peng Ponea đã có cuộc hội đàm riêng, xác định kết nối hạ tầng giao thông và vận tải song phương là “huyết mạch” để nuôi dưỡng mục tiêu nâng kim ngạch thương mại song phương lên 20 tỷ USD. Hành lang vận tải xuyên biên giới vì thế được thiết kế như một trục đa phương thức: cao tốc TP.HCM – Mộc Bài kết nối Bà Vẹt – Phnom Penh, Hiệp định vận tải đường thủy trên sông Mekong, cùng các cửa khẩu quốc tế được chuẩn hóa thủ tục để hàng hóa lưu chuyển thông suốt.
Lợi ích kinh tế: giảm chi phí logistics, tăng sức cạnh tranh thương mại
Nếu được triển khai nhất quán, hành lang vận tải xuyên biên giới có thể trở thành “đường cao tốc” cho tăng trưởng biên mậu. Về đường bộ, việc nâng hoặc bỏ hạn ngạch 800 phương tiện thương mại mỗi bên – như đề xuất của Bộ trưởng Trần Hồng Minh – sẽ trực tiếp mở rộng năng lực vận chuyển, phản ánh nhu cầu giao thương đang tăng mạnh giữa hai nước. Về đường thủy, Hiệp định vận tải trên hệ thống sông Mekong đã cho phép gần 120 triệu tấn hàng hóa qua lại kể từ khi có hiệu lực, chứng minh hiệu quả rõ rệt trong việc tạo thuận lợi thương mại và hỗ trợ doanh nghiệp vận tải, xếp dỡ. Việc rà soát, bổ sung tuyến đường thủy, cảng bến, cụm cảng không chỉ giúp doanh nghiệp giảm chi phí vận chuyển, tiết kiệm thời gian, nâng cao năng lực cạnh tranh, mà còn có ý nghĩa chính trị khi biến khu vực biên giới thành không gian phát triển chung của hai nền kinh tế.
Hành lang Mekong và bài toán kinh tế biên giới
Không thể hiểu đúng hành lang vận tải xuyên biên giới nếu chỉ nhìn trong quan hệ song phương. Hai nước đã nhất trí tăng cường phối hợp trong cơ chế hợp tác tiểu vùng Mekong, ASEAN và Liên Hợp Quốc, coi đây là diễn đàn để đẩy mạnh liên kết hạ tầng và chính sách vùng. Về thực chất, các tuyến cao tốc, đường thủy và đặc khu kinh tế xuyên biên giới là mắt xích để Việt Nam và Campuchia cùng tham gia sâu hơn vào mạng lưới sản xuất khu vực Mekong, thay vì chỉ là “trạm trung chuyển” hàng hóa đi qua. Khi các cửa khẩu quốc tế như Mộc Bài – Bà Vẹt, Tân Nam – Mơn Chây được áp dụng thống nhất nguyên tắc vận tải đường bộ và cắt giảm tối đa quy định, thủ tục, hàng hóa có thể di chuyển liền mạch từ các trung tâm sản xuất tới thị trường khu vực. Đó là cách kinh tế biên giới thoát khỏi vai trò phụ trợ, trở thành cực tăng trưởng mới.
Thách thức thực thi và yêu cầu giữ nhịp hợp tác Việt Nam – Campuchia
Dù tiềm năng rõ ràng, hành lang vận tải xuyên biên giới vẫn đối mặt nhiều thách thức: từ thủ tục nội bộ, điều chỉnh hiệp định đến năng lực hạ tầng tại địa phương. Bộ Xây dựng Việt Nam đang phải khẩn trương hoàn tất thủ tục báo cáo Chính phủ về việc áp dụng thống nhất Hiệp định vận tải đường bộ tại tất cả các cặp cửa khẩu, trong đó có Tân Nam – Mơn Chây. Về phía Campuchia, việc đồng thuận chính trị là điều kiện cần, nhưng năng lực thực thi ở các cấp sẽ quyết định tốc độ hiện thực hóa. Điểm tích cực là cả hai bên đã tái khẳng định nguyên tắc không để các thế lực thù địch sử dụng lãnh thổ để chống phá nước kia, đồng thời tăng cường phối hợp an ninh, quốc phòng. Điều này tạo nền tảng ổn định để đầu tư vào cơ sở hạ tầng giao thông dài hạn. Vấn đề còn lại là phải giữ nhịp hợp tác liên ngành, gắn quyết tâm chính trị với kế hoạch chi tiết và mốc thời gian cụ thể, nếu không hành lang vận tải xuyên biên giới sẽ dừng ở mức ý tưởng hấp dẫn nhưng khó đi vào đời sống kinh tế.
