Giải phóng mặt bằng miền Trung: Nút thắt làm tê liệt tham vọng hạ tầng
Giải phóng mặt bằng miền Trung là quá trình thu hồi đất, bồi thường và bàn giao mặt bằng cho các dự án giao thông và hạ tầng, nhưng tại khu vực này, những vướng mắc kéo dài trong khâu tái định cư, hồ sơ đất ở và sự thiếu đồng bộ giữa các bên liên quan đang khiến hàng loạt công trình trọng điểm bị chậm tiến độ xây dựng, đội chi phí và không phát huy được vai trò kết nối vùng như kỳ vọng. Dự án đường trục chính Tam Hòa – một dự án giao thông Đà Nẵng kết nối Quốc lộ 1 với đường Võ Chí Công và tuyến ĐT.613B – là ví dụ điển hình cho tình trạng này khi đã hai lần gia hạn tiến độ mà vẫn chưa thể tháo gỡ hết các vướng mắc về mặt bằng. Vấn đề không còn là chuyện riêng của một dự án, mà là dấu hiệu cho thấy cách thức triển khai hạ tầng miền Trung đang gặp trục trặc ở tầng thể chế và tổ chức.
Tam Hòa: Dự án 646 tỷ đồng và cái giá của mặt bằng chậm bàn giao
Dự án đường trục chính Tam Hòa có tổng mức đầu tư khoảng 646 tỷ đồng, chiều dài 4,8 km, nhưng đến nay mới được bàn giao khoảng 3,6 km mặt bằng, lại không liền mạch, khiến giá trị xây lắp chỉ đạt khoảng 67% hợp đồng. Phần còn vướng dài khoảng 1,2 km, liên quan 75 hồ sơ, trong đó 51 hồ sơ là nhà ở, đất ở. Đây không chỉ là vài con số kỹ thuật; nó phản ánh một thực tế là quy trình giải phóng mặt bằng miền Trung đang quá chậm so với nhịp thi công. Dự án khởi công từ tháng 4/2023, dự kiến hoàn thành tháng 4/2025, nhưng đã phải gia hạn đến 31/12/2025 rồi tiếp tục kéo dài đến cuối tháng 12/2026. Câu nói đáng trích dẫn ở đây là: "Dù đã hai lần được gia hạn tiến độ, Dự án đường trục chính Tam Hòa tại TP. Đà Nẵng mới đạt khoảng 67% giá trị xây lắp". Khi nhà thầu phải thi công trong tình trạng mặt bằng bị cắt khúc, khả năng hoàn thành toàn bộ dự án trong tháng 12/2026 được chính đơn vị thi công đánh giá là rất khó.
Liên kết vùng miền Trung: Bão giá, khan hiếm vật liệu và mặt bằng dang dở
Nếu Tam Hòa cho thấy mặt bằng là nút thắt, thì Dự án Liên kết vùng miền Trung lại phơi bày thêm một tầng khó khăn: bão giá và khan hiếm vật liệu xây dựng. Sau hơn 3 năm khởi công, công tác giải phóng mặt bằng toàn tuyến đạt khoảng 82%, sản lượng thi công gần 50% giá trị hợp đồng. Con số này không tệ, nhưng phần 18% mặt bằng còn lại chủ yếu vướng ở các khu tái định cư, khiến thi công bị ngắt quãng. Đồng thời, giá xăng dầu, nhựa đường, đá cấp phối đá dăm và đá bê tông nhựa tăng vọt, làm chi phí gần gấp đôi so với hợp đồng ban đầu. "Đường găng" lớn nhất hiện nay lại là sự khan hiếm nguồn cấp phối đá dăm và đá bê tông nhựa, khi đá thảm bê tông nhựa phải chở từ mỏ Trị Bình ở Quảng Ngãi về, phục vụ cho nhiều dự án nên sản lượng không đáp ứng kịp tiến độ. Nhà thầu buộc phải thi công "cuốn chiếu" ngay khi có mặt bằng, huy động hàng trăm thiết bị và nhân lực, dù chịu áp lực lỗ lớn, để hướng tới mục tiêu hoàn thành toàn bộ dự án vào giữa năm 2027.
Từ đường ven biển đến đường nội địa: Vướng mắc chung và yêu cầu thay đổi cách làm
Các dự án đường bộ ven biển và đường nội địa miền Trung đang cùng chia sẻ một mẫu số chung: giải phóng mặt bằng kéo dài, tái định cư chậm, vật liệu khan hiếm và chi phí biến động. Với Tam Hòa, chủ đầu tư phải liên tục kiến nghị Trung tâm Phát triển quỹ đất và chính quyền địa phương khẩn trương xử lý hồ sơ, đặt mục tiêu hoàn thành bồi thường, giải phóng mặt bằng và bàn giao cho đơn vị thi công trước ngày 30/10/2026. Với Dự án Liên kết vùng miền Trung, nhà thầu phải bám trụ công trường, thi công cuốn chiếu, tận dụng từng mét mặt bằng sạch để không đánh mất tiến độ. Những động thái này cho thấy các bên đang cố gắng chữa cháy hơn là phòng ngừa. Nếu quy trình giải phóng mặt bằng miền Trung không được cải tổ theo hướng rút ngắn thời gian, chuẩn hóa khâu tái định cư và gắn chặt trách nhiệm giữa địa phương – chủ đầu tư – nhà thầu, thì mọi tham vọng nâng cấp hạ tầng miền Trung sẽ tiếp tục bị kéo lùi bởi những đoạn đường dang dở và những cây cầu chưa thể thông tuyến.
Kết luận: Hạ tầng miền Trung cần một "cú hích" thể chế, không chỉ thêm tiền và máy móc
Nhìn từ Tam Hòa và Dự án Liên kết vùng miền Trung, có thể thấy rõ rằng vấn đề của hạ tầng miền Trung không chỉ nằm ở nguồn lực tài chính hay năng lực nhà thầu, mà nằm ở cách tổ chức thực hiện. Giải phóng mặt bằng miền Trung đang là khâu yếu nhất, kéo theo chậm tiến độ xây dựng, làm giảm hiệu quả đầu tư và bào mòn niềm tin vào các dự án giao thông Đà Nẵng và khu vực lân cận. Khi mặt bằng không sạch, vật liệu khan hiếm, chi phí leo thang, mọi kế hoạch tiến độ chỉ còn là những mốc thời gian liên tục phải điều chỉnh. Muốn các tuyến đường ven biển, đường nội địa thực sự trở thành động lực phát triển, miền Trung cần một "cú hích" thể chế: quy định rõ ràng về trách nhiệm giải phóng mặt bằng, cơ chế chia sẻ rủi ro trượt giá, và kế hoạch chủ động về nguồn vật liệu. Nếu không, những con số phần trăm thi công và những lần gia hạn tiến độ sẽ tiếp tục là câu chuyện quen thuộc trên các công trường hạ tầng miền Trung.
