Thỏa thuận hợp tác mới: bước nhảy chiến lược trong liên kết Bắc – Nam
Thỏa thuận hợp tác phát triển kinh tế xã hội giữa TP. Hồ Chí Minh và 8 tỉnh phía Bắc, Bắc Trung Bộ giai đoạn 2026-2030 là khuôn khổ liên kết liên vùng mới, được xây dựng trên nền tảng kết quả hợp tác 2023-2025, nhằm huy động nguồn lực, kết nối thị trường và tăng sức cạnh tranh của toàn bộ trục Bắc – Nam trong bối cảnh yêu cầu phát triển bền vững ngày càng cấp thiết. Điểm đáng chú ý của hội nghị tổng kết và ký kết diễn ra sáng 9/9 tại Nghệ An là cách TP. Hồ Chí Minh xuất hiện không chỉ như một đối tác lớn, mà như một trung tâm điều phối hợp tác liên vùng phía Nam với các địa phương phía Bắc và Bắc Trung Bộ. Việc chuyển tiếp mạch lạc từ thỏa thuận 2023-2025 sang giai đoạn 2026-2030 cho thấy đây không phải chuỗi sự kiện giao lưu ngắn hạn, mà là một chiến lược dài hơi về hợp tác kinh tế xã hội. Câu hỏi quan trọng lúc này không còn là “có nên hợp tác hay không”, mà là “khai thác chuỗi giá trị Bắc – Nam như thế nào cho hiệu quả và cân bằng lợi ích vùng miền”.
Những con số biết nói: từ giao lưu đến kết nối chuỗi giá trị
Nhìn lại giai đoạn 2023-2025, các con số hợp tác cho thấy liên kết Bắc – Nam đã đi từ khẩu hiệu sang hành động thực chất. Trong 3 năm, TP. Hồ Chí Minh phối hợp tổ chức 22 hoạt động liên kết vùng và 98 hoạt động hợp tác song phương, tập trung vào lĩnh vực có thế mạnh bổ trợ giữa thành phố và các địa phương. Đây không phải những chương trình "cho có"; chúng mở ra thị trường, dữ liệu và mạng lưới đối tác mà từng địa phương khó tự tạo nếu đi riêng lẻ. Một câu có thể trích dẫn là: "Giai đoạn 2023-2025, chương trình hợp tác giữa TP.HCM với các địa phương phía Bắc và Bắc Trung Bộ được triển khai trên nhiều lĩnh vực như xúc tiến đầu tư, thương mại, khoa học - công nghệ, giáo dục, y tế, du lịch và chuyển đổi số". Đằng sau câu chữ là mô hình hợp tác đa ngành: 22 chương trình xúc tiến thương mại thu hút hơn 500 doanh nghiệp, giới thiệu hơn 700 sản phẩm, ký 54 biên bản ghi nhớ và hình thành khoảng 55 đơn hàng tiềm năng. 249 sản phẩm địa phương đã được kết nối vào hệ thống phân phối, bán lẻ hiện đại tại TP. Hồ Chí Minh, biến thành phố này thành "cửa ngõ thị trường" cho nông sản và hàng hóa phía Bắc.
Nghệ An và các tỉnh phía Bắc: không chỉ là vệ tinh mà là đối tác đồng hành
Việc chọn Nghệ An làm nơi tổ chức hội nghị tổng kết và ký kết thỏa thuận hợp tác mới không chỉ mang tính biểu tượng mà còn phản ánh một tư duy liên kết vùng bao trùm. Nghệ An vừa là quê hương Chủ tịch Hồ Chí Minh, vừa là điểm nối giữa Bắc và Trung, nên khi lãnh đạo tỉnh nhấn mạnh kỳ vọng về "những chương trình hợp tác có chiều sâu, dài hạn, gắn với các sản phẩm và dự án cụ thể", đó là thông điệp rằng các tỉnh phía Bắc không chấp nhận vai trò phụ trợ mà muốn trở thành trụ cột cùng TP. Hồ Chí Minh trong chuỗi giá trị quốc gia. Trong thực tế, mô hình hợp tác đã đi theo hướng này. TP. Hồ Chí Minh phối hợp xúc tiến 279 dự án đầu tư với các địa phương, trong đó riêng Quảng Trị có 158 dự án, Thanh Hóa 92 dự án, Thái Nguyên 8 dự án và Nghệ An 21 dự án. Các chương trình về du lịch, văn hóa, thể thao, an sinh xã hội, nông nghiệp, khoa học – công nghệ, giáo dục, y tế đã biến liên kết Bắc – Nam thành mạng lưới hợp tác đa tầng, không chỉ xoay quanh các nhà đầu tư lớn mà còn tạo cơ hội cho doanh nghiệp vừa và nhỏ, hợp tác xã và các sản phẩm OCOP.
Từ hợp tác kinh tế xã hội đến phát triển bền vững liên vùng
Giai đoạn 2026-2030 không đơn thuần là "kéo dài" thỏa thuận hợp tác cũ, mà là yêu cầu nâng cấp cách thức liên kết. Hội nghị đã thống nhất định hướng hợp tác mới theo hướng phát huy tiềm năng, lợi thế của từng địa phương, tăng cường liên kết vùng, tạo động lực phát triển bền vững. Điều này quan trọng vì nếu hợp tác chỉ dừng ở xúc tiến ngắn hạn, vùng mạnh sẽ ngày càng mạnh, vùng yếu càng phụ thuộc. Muốn phát triển bền vững, thỏa thuận phải thiết kế các chuỗi giá trị đảm bảo lợi ích chia sẻ. Theo đề xuất tại hội nghị, liên kết thời gian tới cần chuyển từ hợp tác theo hoạt động sang liên kết theo chuỗi giá trị, dự án và kết quả, lựa chọn một số chuỗi có khả năng tạo giá trị cao, tập trung vào ngành, dự án đóng góp trực tiếp cho tăng trưởng GDP và tạo hiệu ứng lan tỏa. Với trọng tâm là xúc tiến đầu tư, thương mại, kinh tế số, nông nghiệp công nghệ cao, du lịch, khoa học – công nghệ và hợp tác công – tư, thỏa thuận hợp tác mới đặt TP. Hồ Chí Minh và các tỉnh phía Bắc vào cùng một bài toán dài hạn: vừa mở rộng thị trường, vừa bảo vệ nền tảng xã hội, văn hóa và môi trường của từng vùng.
Vai trò trung tâm của TP. Hồ Chí Minh trong bức tranh liên kết vùng
Nhìn tổng thể, thỏa thuận hợp tác 2026-2030 khẳng định rõ vai trò đầu tàu của TP. Hồ Chí Minh trong kết nối với các địa phương phía Bắc và Bắc Trung Bộ. Thành phố không hành xử như một "siêu thị khổng lồ" chỉ thu hút hàng hóa, mà đang dùng năng lực thị trường, kinh nghiệm quản lý và hạ tầng dịch vụ của mình để cùng các tỉnh xây chuỗi giá trị chung, từ OCOP đến đầu tư hạ tầng khu công nghiệp, từ du lịch quốc tế đến chuyển đổi số. Khi Phó Chủ tịch UBND TP. Hồ Chí Minh khẳng định thành phố sẽ "tiếp thu toàn diện các đề xuất để cụ thể hóa vào chương trình hành động từng năm", đó là cam kết gắn thỏa thuận hợp tác với kế hoạch điều hành thực tế, chứ không dừng ở văn bản. Nếu các bên giữ được nhịp làm việc này, trục hợp tác TP. Hồ Chí Minh phía Bắc và Bắc Trung Bộ sẽ trở thành một nền tảng liên kết vùng có khả năng đỡ lưng cho chiến lược phát triển bền vững của cả nước, hơn là một "phong trào liên kết" mang tính thời điểm.
