Mục tiêu 20 tỷ USD: tham vọng cần gắn với cân bằng lợi ích
Thương mại Việt Nam Malaysia hướng tới kim ngạch 20 tỷ USD là tiến trình mở rộng hợp tác song phương về kinh tế, đầu tư và công nghiệp, đồng thời tái cân bằng cơ cấu xuất nhập khẩu để đảm bảo lợi ích đôi bên và đóng góp tích cực vào phát triển kinh tế ASEAN. Mấu chốt của cuộc tiếp xúc giữa Thủ tướng Lê Minh Hưng và Đại sứ Malaysia Tan Yang Thai là một thông điệp khá rõ: tăng trưởng kim ngạch là quan trọng, nhưng nếu không đi kèm cân bằng, quan hệ đối tác chiến lược toàn diện mới được nâng cấp khó có nền tảng lâu dài. Nói cách khác, 20 tỷ USD không chỉ là con số chính trị đẹp để tuyên bố, mà là phép thử về khả năng điều chỉnh cấu trúc thương mại, mở cửa thị trường và chấp nhận chia sẻ lợi ích một cách thực chất.
Từ đối tác chiến lược toàn diện đến bài toán cân bằng thương mại
Việc Việt Nam và Malaysia nâng cấp quan hệ lên Đối tác chiến lược toàn diện trong chuyến thăm chính thức của Tổng Bí thư Tô Lâm tháng 11/2024 không chỉ mang ý nghĩa ngoại giao hình thức mà tạo ra khung hợp tác mới sâu hơn giữa hai nước. Trong khuôn khổ đó, Thủ tướng Lê Minh Hưng nhấn mạnh kinh tế là “điểm sáng” khi Malaysia hiện là đối tác thương mại lớn thứ ba của Việt Nam trong ASEAN và là nhà đầu tư lớn thứ 10 trong số 154 quốc gia, vùng lãnh thổ đầu tư vào Việt Nam. Đây là phát biểu mang tính “thừa nhận vai trò” nhưng đồng thời là lời nhắc rằng, nếu không tái cân bằng, cán cân thương mại nghiêng về một phía sẽ nhanh chóng bào mòn sự đồng thuận chính trị phía sau các tuyên bố hợp tác song phương hào nhoáng.
Chiến lược mở cửa thị trường: nông sản, công nghiệp và Halal
Để biến mục tiêu kim ngạch 20 tỷ USD thành hiện thực, Thủ tướng Lê Minh Hưng đề nghị hai bên “mở cửa hơn nữa thị trường cho hàng hóa của nhau”, đặc biệt là nông thủy sản, công nghiệp thực phẩm, linh kiện điện tử và vật liệu xây dựng. Đây là lựa chọn có tính toán: đó đều là những lĩnh vực Việt Nam có dư địa xuất khẩu, trong khi Malaysia sở hữu năng lực công nghiệp và hệ sinh thái Halal. Ông cũng kêu gọi Malaysia đầu tư phát triển ngành công nghiệp Halal tại Việt Nam, từ xây dựng năng lực, thiết lập bộ tiêu chuẩn chứng nhận chung đến công nhận lẫn nhau giữa các trung tâm chứng nhận Halal quốc gia. Cách tiếp cận này cho thấy Việt Nam không muốn đứng ngoài chuỗi giá trị Halal toàn cầu, thay vào đó chủ động đề nghị chia sẻ nền tảng tiêu chuẩn, để hàng hóa Việt Nam có thể tiếp cận rộng hơn các thị trường Hồi giáo thông qua cửa ngõ Malaysia.
Công nghệ, năng lượng tái tạo và không gian số: trụ cột mới của hợp tác song phương
Không dừng ở thương mại hàng hóa, hai bên đang đẩy hợp tác sang các lĩnh vực giá trị cao hơn như dầu khí, chuyển đổi số, an ninh số và khoa học – công nghệ. Thủ tướng kêu gọi phối hợp chặt chẽ để thúc đẩy dự án ba bên giữa Việt Nam, Malaysia và Singapore về truyền tải điện gió ngoài khơi xuyên biên giới. Đây là hướng đi táo bạo, bởi năng lượng tái tạo không chỉ là câu chuyện môi trường mà còn là bài kiểm tra về mức độ tin cậy hạ tầng và quy tắc chia sẻ lợi ích. Đồng thời, việc nhấn mạnh giáo dục – đào tạo và chuyển đổi số cho thấy cả hai bên hiểu rằng kim ngạch 20 tỷ USD sẽ khó duy trì nếu chỉ dựa vào xuất khẩu truyền thống; họ cần một tầng hợp tác mới về dữ liệu, nền tảng số và nguồn nhân lực, nơi lợi ích khó đo bằng con số ngắn hạn nhưng quyết định sức cạnh tranh dài hạn.
Từ bàn đàm phán Hà Nội đến vai trò chung trong ASEAN
Đại sứ Tan Yang Thai nhấn mạnh Malaysia “luôn coi trọng và mong muốn thúc đẩy quan hệ” trong các lĩnh vực tiềm năng như nông nghiệp, giáo dục – đào tạo, chuyển đổi số, an ninh số, khoa học – công nghệ, đồng thời bày tỏ tin tưởng hai nước sẽ góp phần thúc đẩy ASEAN đoàn kết phát triển và xử lý tranh chấp bằng biện pháp hòa bình, trên cơ sở luật pháp quốc tế, trong đó có UNCLOS 1982. Nói cách khác, thương mại Việt Nam Malaysia không chỉ là câu chuyện song phương; nó là phần của bài toán phát triển kinh tế ASEAN. Khi Thủ tướng đề nghị sớm thông qua Chương trình Hành động triển khai Đối tác chiến lược toàn diện, đó là lời nhắc rằng mọi phát ngôn đẹp trên bàn đàm phán cần biến thành kế hoạch cụ thể. Kết luận rõ ràng: 20 tỷ USD chỉ có ý nghĩa nếu đi kèm một cấu trúc hợp tác cân bằng, minh bạch và gắn lợi ích song phương với lợi ích chung của cả khu vực.
