Mục tiêu 20 tỷ USD: Từ Đối tác chiến lược toàn diện đến áp lực cân bằng thương mại
Thương mại Việt Nam Malaysia hướng tới kim ngạch 20 tỷ USD là một kế hoạch tăng cường trao đổi hàng hóa hai chiều, đặt trọng tâm vào mở rộng thị trường nông, thủy sản, thực phẩm và phát triển các trụ cột hợp tác mới như công nghiệp Halal và năng lượng gió ngoài khơi, trên nền tảng quan hệ Đối tác chiến lược toàn diện giữa hai nước. Đây không chỉ là con số tham vọng mà là phép thử cho mức độ nghiêm túc của cả hai bên trong việc làm cho quan hệ chiến lược trở nên thực chất. Việc Thủ tướng Lê Minh Hưng tiếp Đại sứ Malaysia Tan Yang Thai vào chiều 6/8, nhân dịp kết thúc nhiệm kỳ tại Việt Nam, được dùng như một điểm tựa chính trị để đẩy nhanh chương trình hành động cho Đối tác chiến lược toàn diện, vốn đã được nâng cấp từ tháng 11/2024 trong chuyến thăm chính thức của Tổng Bí thư Tô Lâm. Nếu mục tiêu kim ngạch 20 tỷ USD không đi kèm cải thiện cân bằng thương mại, thì danh xưng "toàn diện" rất dễ rơi vào tình trạng hình thức.
Nông, thủy sản và thực phẩm: Bài kiểm tra đầu tiên của việc mở rộng thị trường
Trong các nhóm hàng được ưu tiên, hợp tác nông sản thủy sản và công nghiệp thực phẩm là chiến trường gần nhất để đo lường tiến độ mở rộng thị trường. Thủ tướng Lê Minh Hưng đề nghị hai bên "mở cửa hơn nữa thị trường cho hàng hóa của nhau, nhất là nông thủy sản, công nghiệp thực phẩm" – một câu nói cho thấy rõ nhận thức rằng tăng kim ngạch mà không đa dạng hóa chủng loại và chiều sâu thị trường thì chỉ là tăng về số lượng, không phải chất lượng. Việt Nam nhìn thấy cơ hội xuất khẩu nông, thủy sản chế biến, còn Malaysia lại có nhu cầu thực phẩm ổn định và an toàn. Vướng mắc lớn nhất sẽ nằm ở tiêu chuẩn chất lượng và kiểm dịch: nếu Việt Nam không nhanh chóng nâng chuẩn, truy xuất nguồn gốc và kiểm soát an toàn thực phẩm, lợi thế giá sẽ bị bào mòn bởi rào cản kỹ thuật. Ngược lại, nếu Malaysia vẫn giữ tâm lý bảo hộ quá chặt, mục tiêu 20 tỷ USD sẽ bị khóa lại ngay ở cửa khẩu.
Halal: Cửa ngõ để Việt Nam bước vào thị trường tiêu dùng Hồi giáo rộng lớn
Việc Thủ tướng đề nghị Malaysia đầu tư phát triển ngành công nghiệp Halal tại Việt Nam, từ xây dựng năng lực đến thiết lập bộ tiêu chuẩn chứng nhận Halal chung và công nhận lẫn nhau giữa các Trung tâm chứng nhận Halal quốc gia, cho thấy Halal đang được coi là trụ cột hợp tác mới chứ không chỉ là một phân khúc thị trường ngách. Nếu Việt Nam nghiêm túc với Halal, đây sẽ là chìa khóa để hàng nông, thủy sản và thực phẩm Việt tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng dành cho người tiêu dùng Hồi giáo trong và ngoài ASEAN. Vấn đề là Việt Nam gần như đi sau trong công nghiệp Halal, trong khi Malaysia đã tích lũy kinh nghiệm nhiều năm. Chấp nhận để Malaysia “cầm tay chỉ việc” ở giai đoạn đầu là lựa chọn thực tế, bởi tự xây hệ thống chuẩn và chứng nhận riêng sẽ tốn thời gian mà vẫn bị nghi ngờ về độ tin cậy.
Năng lượng gió ngoài khơi: Từ dự án ba bên đến tham vọng kết nối khu vực
Đề xuất hợp tác chặt chẽ để thúc đẩy dự án ba bên giữa Việt Nam, Malaysia và Singapore về truyền tải điện gió ngoài khơi xuyên biên giới cho thấy hai nước muốn đưa năng lượng tái tạo vào danh sách những lĩnh vực hợp tác có tính chiến lược dài hạn, chứ không chỉ dừng ở thương mại hàng hóa. Đây là bước đi sắc sảo: thay vì cạnh tranh từng dự án năng lượng đơn lẻ, Việt Nam và Malaysia chọn cách cùng đóng vai nhà cung cấp và trung chuyển trong mạng lưới điện sạch khu vực. Tuy nhiên, năng lượng gió ngoài khơi là lĩnh vực đòi hỏi vốn lớn, công nghệ phức tạp và khung pháp lý rõ ràng cho truyền tải xuyên biên giới. Nếu đàm phán chính trị diễn ra nhanh mà khung pháp luật không theo kịp, dự án ba bên sẽ biến thành biểu tượng trên giấy. Ngược lại, nếu coi đây là cơ hội để chuẩn hóa quy định, hai nước có thể đặt nền cho một "trục điện sạch" ASEAN trong tương lai.
Từ hợp tác đa lĩnh vực đến áp lực thực thi: Kim ngạch 20 tỷ USD sẽ là phép thử
Cuộc gặp tiễn nhiệm Đại sứ Tan Yang Thai không chỉ là sự kiện ngoại giao lễ nghi; nó được dùng như điểm nhấn để nhắc lại vai trò của kinh tế như "điểm sáng" trong quan hệ song phương, khi Malaysia hiện là đối tác thương mại lớn thứ ba của Việt Nam trong ASEAN và là nhà đầu tư lớn thứ 10 trong số 154 quốc gia, vùng lãnh thổ. Từ dầu khí, nông nghiệp, giáo dục – đào tạo, chuyển đổi số đến khoa học – công nghệ, danh mục hợp tác nghe rất rộng, nhưng mục tiêu kim ngạch 20 tỷ USD có thể trở thành thước đo trung thực: lĩnh vực nào thực sự tạo ra dòng thương mại và đầu tư, lĩnh vực nào chỉ tồn tại trên văn bản. Điều hai bên cần lúc này không phải thêm khẩu hiệu, mà là chương trình hành động triển khai quan hệ Đối tác chiến lược toàn diện được thông qua sớm, kèm mốc thời gian và ưu tiên rõ ràng. Nếu Việt Nam và Malaysia biến được Halal, nông – thủy sản và năng lượng gió ngoài khơi thành ba trụ cột có dự án cụ thể, mục tiêu 20 tỷ USD sẽ mang tính khả thi hơn là khẩu hiệu ngoại giao.
