Từ thị trường tiêu thụ đến tham vọng cứ điểm công nghiệp ô tô ASEAN
Sản xuất ô tô Indonesia là quá trình chuyển đổi nền kinh tế lớn nhất Đông Nam Á từ một thị trường chủ yếu tiêu thụ xe sang vai trò trung tâm sản xuất và xuất khẩu ô tô khu vực, được dẫn dắt bởi chính sách công nghiệp, quy mô dân số gần 290 triệu người và định hướng trở thành cứ điểm công nghiệp ô tô số một trong ASEAN, đồng thời giảm phụ thuộc vào nhập khẩu và mở rộng lợi thế trong chuỗi cung ứng khu vực. Điểm cốt lõi là Indonesia không còn chấp nhận đứng sau Thái Lan hay Malaysia trên bản đồ ô tô ASEAN. Quốc gia này muốn định vị mình như "công xưởng" mới, nơi các hãng xe đặt nhà máy để phục vụ toàn khu vực. Lựa chọn xoay trục sang sản xuất ô tô không chỉ là câu chuyện công nghiệp, mà còn là chiến lược quyền lực kinh tế: ai kiểm soát dây chuyền lắp ráp và xuất khẩu ô tô khu vực, người đó nắm lợi thế dài hạn trong ASEAN.
Những con số cho thấy Indonesia đang bứt tốc
Điểm đáng chú ý nhất trong tham vọng trở thành trung tâm công nghiệp ASEAN là tốc độ bứt phá về sản lượng và xuất khẩu ô tô. Tại Triển lãm Ô tô Quốc tế Gaikindo Indonesia, Bộ trưởng Công nghiệp Agus Gumiwang Kartasasmita cho biết sản lượng ô tô đã đạt 615.000 chiếc trong nửa đầu năm, tăng 11,3% so với cùng kỳ năm trước. Doanh số bán buôn đạt 436.000 chiếc, tăng 15,9%. Quan trọng hơn, xuất khẩu ô tô khu vực từ Indonesia đang tăng đều: xe nguyên chiếc (CBU) tăng 7,7%, xe lắp ráp rời (CKD) tăng 38% và linh kiện tăng tới 46% trong cùng giai đoạn. Đây không phải là tăng trưởng ngẫu nhiên, mà là kết quả của chiến lược dịch chuyển từ nhập khẩu sang sản xuất trong nước. Dù vẫn thấp hơn kỷ lục gần 1,23 triệu xe năm 2013, dư địa của Indonesia còn rất lớn khi tỷ lệ sở hữu ô tô chỉ 19 xe/1.000 dân, thấp xa so với 275 ở Thái Lan và 490 ở Malaysia.
Tăng trưởng GDP và sức mạnh kinh tế hậu thuẫn tham vọng ô tô
Tham vọng công nghiệp ô tô sẽ khó có đất sống nếu nền kinh tế thiếu ổn định. Ở đây, Indonesia có một lợi thế: tăng trưởng GDP Indonesia tiếp tục duy trì quanh mốc 5%, vượt kỳ vọng của giới phân tích. Số liệu mới công bố cho thấy GDP quý 2 tăng 5,29% so với cùng kỳ, cao hơn dự báo trung bình 5,1%, dù chậm lại so với mức 5,61% của quý 1. Động lực tăng trưởng đến từ sản xuất, nông nghiệp và xây dựng – đúng các lĩnh vực hỗ trợ trực tiếp cho công nghiệp ô tô. Theo một đánh giá quốc tế, kết quả này cho thấy nền kinh tế lớn nhất Đông Nam Á vẫn giữ được sức chống chịu và tăng nhanh hơn dự báo. Tuy nhiên, mặt trái là áp lực tỷ giá, chi tiêu ngân sách lớn cho trợ cấp năng lượng và thâm hụt thương mại liên tiếp đang gây sức ép lên đồng rupiah. Nếu Jakarta không cân bằng tốt giữa tăng trưởng, ổn định tỷ giá và kỷ luật tài khóa, tham vọng trở thành trung tâm sản xuất ô tô có thể bị chậm lại.
Cạnh tranh trong ASEAN: Indonesia muốn vượt Thái Lan, sức ép lên Việt Nam
Việc Indonesia tăng tốc sản xuất ô tô không diễn ra trong khoảng trống, mà đặt vào bức tranh cạnh tranh gay gắt với Thái Lan, Malaysia và Việt Nam. Thái Lan nhiều năm được xem là "Detroit của ASEAN", nhưng khoảng cách đang thu hẹp khi Indonesia vừa mở rộng sản xuất, vừa chiếm lĩnh thị trường nhập khẩu trong khu vực. Chỉ riêng tại Việt Nam, trong tháng 5, Indonesia đã vượt Thái Lan để trở thành nguồn cung ô tô nguyên chiếc lớn nhất với 11.308 chiếc, gấp 3 lần tháng trước. Ở phân khúc xe dưới 9 chỗ, xe xuất xứ từ Indonesia áp đảo với 11.302 chiếc. Điều này cho thấy Indonesia không chỉ sản xuất cho mình, mà dùng lợi thế quy mô để chiếm thị trường láng giềng. Với tỷ lệ sở hữu ô tô còn thấp, quốc gia này có không gian tăng trưởng nội địa rất lớn, đồng thời duy trì vai trò cứ điểm xuất khẩu ô tô khu vực cạnh tranh trực tiếp với các trung tâm lâu năm như Thái Lan và Malaysia.
Cơ hội và cảnh báo cho Việt Nam trong cuộc đua ô tô ASEAN
Từ góc nhìn Việt Nam, sự trỗi dậy của sản xuất ô tô Indonesia vừa là cơ hội, vừa là lời cảnh báo. Việt Nam với 101 triệu dân, sức tiêu thụ khoảng 500.000 xe mỗi năm, cũng đang chuyển mình từ thị trường thuần tiêu thụ sang phát triển năng lực sản xuất nội địa. Nếu Indonesia chọn cách tận dụng quy mô để trở thành trung tâm lắp ráp ô tô truyền thống, Việt Nam lại đặt trọng tâm vào hệ sinh thái xe điện và chuỗi cung ứng mới. Hai chiến lược khác nhau, nhưng đều tranh giành vị trí trong chuỗi giá trị ô tô ASEAN. Sự mở rộng của công nghiệp ô tô Indonesia tạo ra áp lực cạnh tranh rõ ràng, buộc Việt Nam phải cải thiện chất lượng sản phẩm, năng lực công nghiệp hỗ trợ và chính sách thu hút đầu tư nếu không muốn bị khoá chặt vào vai trò thị trường tiêu thụ. Cơ hội tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng khu vực là có, nhưng chỉ thuộc về những nước dám đi nhanh và đi dài. Trong cuộc chơi mới, trung tâm công nghiệp ASEAN sẽ không chờ những nền kinh tế chậm chân.
