Khủng hoảng tâm thần hải quân: khi boong tàu hóa thành nhà tù thép
Khủng hoảng tâm thần hải quân trên tàu sân bay USS Abraham Lincoln là tình trạng suy sụp tinh thần sâu rộng của khoảng 5.000 thủy thủ và lính thủy đánh bộ, bị đẩy đến giới hạn chịu đựng sau đợt triển khai quân sự dài hạn, hơn 200 ngày liên tiếp không được cập cảng để nghỉ ngơi, tiếp tế và chăm sóc sức khỏe đúng mức. Đằng sau những khẩu hiệu về sức mạnh hải quân là một thực tế khó chấp nhận: boong tàu khổng lồ có thể vận hành chiến dịch Epic Fury nhằm vào Iran, nhưng lại không bảo vệ nổi sức khỏe thủy thủ Mỹ đang ngày càng kiệt quệ. Khi một số người phải được can ngăn khỏi việc nhảy xuống biển, câu chuyện không còn là vài "sự cố" cá biệt mà là dấu hiệu của một hệ thống ưu tiên nhiệm vụ hơn con người. Đây là điểm khởi đầu của khủng hoảng đạo lý, không chỉ khủng hoảng tinh thần.
Triển khai quân sự dài hạn và những ngày không bờ bến trên biển
Đợt triển khai của USS Abraham Lincoln được thiết kế như một nhiệm vụ 7 tháng ở Biển Đông, bắt đầu từ tháng 11/2025, nhưng nhanh chóng biến dạng thành chuỗi hải trình không hồi kết khi tàu bị điều sang biển Arab và rồi gắn chặt với chiến dịch Epic Fury nhắm vào Iran. Theo báo cáo, con tàu đã hơn 200 ngày không cập cảng, lập kỷ lục về số ngày hoạt động liên tục trên biển. Một kỷ lục được ca tụng trong ngôn ngữ quân sự, nhưng lại là bản án tâm lý đối với những người phải sống trong không gian chật hẹp, thiếu riêng tư, thiếu kết nối gia đình và luôn trong trạng thái sẵn sàng chiến đấu. Gia đình thủy thủ kể lại những tin nhắn tuyệt vọng như “hy vọng ngày mai mình sẽ không thức dậy”, mô tả trực tiếp mức độ suy sụp tinh thần mà triển khai quân sự dài hạn này gây ra.
Điều kiện sống xuống cấp: sức khỏe thủy thủ Mỹ bị hy sinh cho nhiệm vụ
Khủng hoảng tâm thần không diễn ra trong chân không; nó được nuôi dưỡng bởi điều kiện sống tồi tệ ngay trên tàu chiến mà lẽ ra phải là biểu tượng công nghệ và hậu cần. Các thủy thủ USS Abraham Lincoln bị phản ánh phải tắm trong nhà tắm mốc, dùng nhà vệ sinh hỏng, nhiều tuần không có nước nóng, ăn những bữa chỉ gồm nửa cốc cơm và hai bánh tortilla, trong khi cửa hàng trên tàu thiếu xà phòng, chất khử mùi, kem đánh răng. Những mô tả về nước nhiễm bẩn, đường ống trục trặc và nguồn thực phẩm thiếu hụt cho thấy đây không chỉ là bất tiện mà là vi phạm chuẩn tối thiểu về sức khỏe. Đáng báo động hơn, bác sĩ trên tàu được cho là đã cảnh báo rằng nếu không sớm cập cảng, "mọi người sẽ bắt đầu mất kiểm soát" – một nhận định thẳng thắn về mức độ rủi ro tâm thần.
Chính trị và sự phủ nhận: Lầu Năm Góc đang né tránh trách nhiệm?
Trước những lời kêu cứu từ hơn 200 thân nhân, cuộc gặp với quyền Bộ trưởng Hải quân Hung Cao và lá thư chất vấn của Thượng nghị sĩ Richard Blumenthal đã biến USS Abraham Lincoln thành tâm điểm chính trị. Blumenthal nêu thẳng hàng loạt vấn đề, từ thiếu nhu yếu phẩm, nước nhiễm bẩn, hệ thống nước hỏng, đến sức khỏe tâm thần sa sút và lo ngại an toàn trên boong. Tuy vậy, Bộ trưởng Quốc phòng Pete Hegseth lại khẳng định các báo cáo "hoàn toàn bị bóp méo" và Hải quân Mỹ nói chưa ghi nhận gia tăng ý định tự sát. Sự đối lập gay gắt giữa lời kể chi tiết của gia đình, phóng sự báo chí và phản ứng phủ nhận từ Lầu Năm Góc làm dấy lên câu hỏi: quân đội có minh bạch về khủng hoảng tâm thần hải quân, hay đang bảo vệ hình ảnh chiến lược bằng cách làm mờ nỗi đau người lính?
Thay tàu có đủ để chấm dứt khủng hoảng sức khỏe tinh thần?
Trước áp lực dư luận, Lầu Năm Góc đang triển khai kế hoạch thay thế USS Abraham Lincoln bằng tàu sân bay USS George Washington, vốn đã rời Đà Nẵng và đang di chuyển qua eo biển Malacca để tiến vào Ấn Độ Dương. Đây là bước đi giảm tải kỹ thuật rõ ràng, nhưng câu hỏi chính trị mà Thượng nghị sĩ Blumenthal đặt ra vẫn còn nguyên: hải quân sẽ duy trì nhóm tác chiến tàu sân bay ở Trung Đông trong 12–24 tháng tới như thế nào nếu yêu cầu nhiệm vụ không đổi? Nếu chỉ thay con tàu mà không thay cách nhìn nhận sức khỏe thủy thủ Mỹ, khủng hoảng tâm thần sẽ đơn giản được chuyển từ boong này sang boong khác. Một chính sách triển khai quân sự dài hạn không tính đủ chi phí tinh thần, không đảm bảo điều kiện sống tối thiểu và không lắng nghe tín hiệu tự sát là một chính sách có lỗi. Giải pháp thật sự phải bắt đầu từ việc ưu tiên con người hơn kỷ lục hoạt động.
