Từ biểu tượng sức mạnh đến “thí nghiệm chịu đựng” trên biển
Khủng hoảng trên tàu sân bay USS Abraham Lincoln là một chuỗi vấn đề về điều kiện sống, thiếu thực phẩm và khủng hoảng sức khỏe tinh thần quân nhân nảy sinh từ đợt triển khai kéo dài bất thường tại Trung Đông, qua đó phơi bày những giới hạn vận hành và nhân sự của hạm đội tàu sân bay Mỹ hiện nay. Tàu sân bay USS Abraham Lincoln rời San Diego ngày 21/11/2025 cho một đợt triển khai dự kiến 7 tháng ở Thái Bình Dương, rồi bị điều gấp sang Trung Đông vào tháng 1 khi căng thẳng với Iran leo thang. Từ đó tới giữa tháng 8, khoảng 5.000 thủy thủ và lính thủy đánh bộ đã sống hơn 260 ngày trên biển, trong đó có 250 ngày không hề cập cảng. Đây không còn là “nhiệm vụ danh dự”, mà giống một phép thử xem con người chịu đựng được bao lâu trước khi gãy gục. Câu hỏi đặt ra: Mỹ trả giá gì cho lựa chọn ưu tiên hiện diện quân sự hơn an sinh của chính binh sĩ mình?
USS Abraham Lincoln điều kiện sống: nhà vệ sinh hỏng, nước nóng trục trặc, thức ăn ôi thiu
Nếu chỉ nghe phát biểu trấn an từ Lầu Năm Góc, người ta dễ hình dung USS Abraham Lincoln vẫn vận hành trơn tru với điều kiện sống ổn định. Thực tế từ phản ánh của thủy thủ và gia đình cho thấy điều ngược lại. Một dân biểu cho biết trên tàu xuất hiện phòng tắm ẩm mốc, hệ thống nước nóng và nhà vệ sinh bị hỏng, máy giặt ngưng hoạt động, khẩu phần ăn bị cắt giảm. Các thân nhân mô tả điều kiện vệ sinh kém, hệ thống đường ống hỏng hóc, rất ít lần ghé cảng, thủy thủ kiệt sức và thiếu thực phẩm tươi sống. Truyền thông Mỹ còn ghi nhận cảnh phòng tắm mốc meo, nước cấp trục trặc và thực phẩm bị hư hỏng, bao gồm cả thịt ôi thiu. Đây không chỉ là chuyện “không thoải mái”; đó là sự xuống cấp an toàn sinh học ngay trên một siêu tàu sân bay được cho là hiện đại bậc nhất thế giới.
Thiếu thực phẩm tàu chiến và cú sụp đổ tinh thần âm ỉ
Thiếu sữa, thiếu rau quả tươi, phải ăn đồ đông lạnh cũ và thịt có dấu hiệu ôi thiu trong nhiều tháng – đó là bức tranh mà thân nhân thủy thủ Lincoln phác lại về bữa ăn trên tàu, trong bối cảnh triển khai kéo dài tại Trung Đông hơn 260 ngày liên tục trên biển. Theo một người thân, một thủy thủ đã sụt tới 29 kg kể từ khi tàu ra khơi, kiệt sức vì tiếng ồn máy bay và sự rung lắc không ngừng của con tàu. Hải quân Mỹ thừa nhận chuỗi cung ứng thực phẩm bị “gián đoạn do hoạt động tác chiến”, nhưng lại bác bỏ có khủng hoảng sức khỏe tinh thần. Mâu thuẫn nằm ở chỗ: làm sao có thể coi là “bình thường” khi binh sĩ đói, mất ngủ, phải sống trong mùi ẩm mốc và thức ăn kém chất lượng? Đây chính là mầm mống của khủng hoảng sức khỏe tinh thần quân nhân, chứ không phải vài “sự cố cá biệt” như cách một số quan chức muốn gọi tên.
Khủng hoảng sức khỏe tinh thần quân nhân: khi ý định tự tử vang lên từ boong tàu
Ngày 11/8, báo chí quân sự ghi nhận ít nhất ba sự cố thủy thủ có hành vi tự tử: một người cố nhảy xuống biển, được giữ lại để theo dõi y tế, hai người khác được đồng đội can thiệp kịp thời. Gia đình nhiều thủy thủ kể rằng người thân của họ từng nghĩ đến việc nhảy khỏi tàu vì không chịu nổi điều kiện sống hiện tại. Đó không còn là những lời than vãn mà là tín hiệu báo động đỏ về khủng hoảng sức khỏe tinh thần quân nhân. Đô đốc Brad Cooper – Tư lệnh Bộ Chỉ huy Trung tâm – buộc phải thừa nhận ông “lo ngại về tinh thần binh sĩ” sau hơn 260 ngày hoạt động liên tục tại Trung Đông. Cùng lúc, Lầu Năm Góc vẫn khẳng định không có gia tăng vấn đề sức khỏe tinh thần, rằng thủy thủ được cấp nước sạch, điều hòa và bữa ăn “đủ chất”. Cách phủ nhận đó không thuyết phục, bởi số liệu tự tử suýt xảy ra và lời kể từ thân nhân tự nó đã là bằng chứng.
Tàu sân bay Mỹ vấn đề: từ Lincoln đến Gerald R. Ford và câu hỏi trách nhiệm chính trị
Khủng hoảng trên USS Abraham Lincoln không phải trường hợp lẻ loi, mà đang phơi ra những lỗ hổng hệ thống trong vận hành tàu sân bay Mỹ. Ngay cả lớp tàu mới như USS Gerald R. Ford cũng gặp nhiều bất cập kỹ thuật; các hệ thống mới được ca ngợi lại tỏ ra kém tin cậy trong môi trường hoạt động thực tế. Có sự cố cháy mà hệ thống chữa cháy tự động không kích hoạt, thủy thủ phải dập lửa thủ công hơn 30 giờ, khiến khoảng 600 người mất chỗ ngủ và hơn 200 người bị ngạt khói. Hệ thống xả thải chân không của hơn 650 nhà vệ sinh thường xuyên trục trặc. Trên nền đó, việc Lincoln phải gánh đợt triển khai kéo dài Trung Đông càng cho thấy chiến lược phụ thuộc quá lớn vào một số ít siêu tàu sân bay. 14 thượng nghị sĩ đã gửi thư yêu cầu Bộ trưởng Quốc phòng giải trình về cách xử lý đợt triển khai kéo dài, điều kiện sống trên tàu và nguồn lực y tế cho các trường hợp tự gây hại. Khi cả quốc hội phải lên tiếng, câu chuyện không còn là vài “tin đồn trên mạng”, mà là vấn đề trách nhiệm chính trị rất rõ ràng.
George Washington thay thế Lincoln: giải pháp chữa cháy hay vòng lặp bền vững?
Khi áp lực dư luận tăng, Lầu Năm Góc tuyên bố USS Abraham Lincoln sẽ sớm trở về trong khuôn khổ luân phiên lực lượng, còn USS George Washington được điều tới Trung Đông tiếp tục nhiệm vụ liên quan Iran. Trong thực tế, một tàu sân bay mới đang trên đường đến khu vực để thay thế Lincoln, sau khi xuất hiện thông tin hàng nghìn thủy thủ trên Lincoln phải chịu thiếu thực phẩm và điều kiện sinh hoạt khó khăn trong đợt triển khai kéo dài chín tháng. Bề ngoài, đó là tín hiệu đã “lắng nghe” phản ánh; nhưng về bản chất, chiến lược triển khai vẫn giữ nguyên: duy trì hiện diện bằng mọi giá, dù cái giá ấy được trả bằng sức khỏe thể chất và tinh thần của thủy thủ. Khi Tổng thống còn tuyên bố rằng đợt triển khai này “vẫn chưa đủ lâu”, người ta có quyền nghi ngờ cam kết cải thiện điều kiện sống. Nếu không thay đổi triệt để cách đánh giá rủi ro con người trong kế hoạch tác chiến, bất cứ con tàu nào thay chỗ Lincoln cũng có nguy cơ lặp lại vòng xoáy: triển khai kéo dài, thiếu thốn vật chất, rồi khủng hoảng tinh thần.
Kết luận: Sức mạnh hạm đội không thể xây trên nền thủy thủ kiệt quệ
Từ câu chuyện USS Abraham Lincoln điều kiện sống xuống cấp, thiếu thực phẩm tàu chiến đến khủng hoảng sức khỏe tinh thần quân nhân, có thể thấy sức mạnh hạm đội tàu sân bay Mỹ đang dựa trên một nền tảng mong manh hơn họ muốn thừa nhận. Áp lực triển khai kéo dài Trung Đông khiến những lỗ hổng về hậu cần, kỹ thuật và chăm sóc con người đồng loạt lộ ra. 14 thượng nghị sĩ yêu cầu giải trình và việc điều USS George Washington thay thế chỉ là bước đầu của quá trình tự soi lại chiến lược. Nếu quân đội không coi sức khỏe tinh thần, điều kiện sinh hoạt, nước sạch và bữa ăn của thủy thủ là một phần không thể tách rời của “sẵn sàng tác chiến”, thì mọi khẩu hiệu về “siêu cường hải quân” đều rỗng nghĩa. Siêu tàu sân bay có thể mang hàng chục máy bay, nhưng chỉ cần vài trăm con người trên đó mất niềm tin, toàn bộ sức mạnh ấy trở nên đáng ngờ.
