Mả Lạng - Chợ Gà Gạo: chỉnh trang đô thị trung tâm hay cuộc đổi đời của cư dân
Dự án chỉnh trang đô thị khu Mả Lạng – Chợ Gà Gạo là chương trình cải tạo hai khu dân cư lâu năm, hạ tầng xuống cấp ngay giữa trung tâm TP.HCM, tập trung xây dựng nhà ở xã hội và tái định cư tại chỗ để tổ chức lại không gian sống và nâng cấp chất lượng cuộc sống cho hàng nghìn cư dân.Ngày 29/8, TP.HCM khởi công dự án chỉnh trang đô thị khu Mả Lạng và Chợ Gà Gạo, do Công ty Cổ phần Đầu tư và Kinh doanh nhà Khang Điền làm chủ đầu tư, trong khuôn khổ chuỗi công trình chào mừng Quốc khánh. Điều đáng nói không phải ở quy mô đầu tư khoảng 15.674 tỷ đồng, mà ở lựa chọn chính sách: không kinh doanh thương mại, ưu tiên nhà ở xã hội, giữ người dân ở lại chính nơi họ gắn bó. Đây là một bước đi hiếm hoi khi chỉnh trang đô thị TP.HCM không đồng nghĩa với xóa đi cộng đồng cũ, mà tìm cách nâng cấp nó.
Không gian sống chật chội và bài toán tái định cư tại chỗ
Mả Lạng và Chợ Gà Gạo là hai lát cắt điển hình của đô thị hóa tự phát: nhà 10–20m² chứa nhiều thế hệ, hạ tầng kỹ thuật, hạ tầng xã hội quá tải, nguy cơ mất an toàn phòng cháy chữa cháy hiện hữu. Trong bối cảnh đó, nếu chỉnh trang đô thị chỉ là xây cao ốc mới, người dân sẽ lại bị đẩy ra ngoại vi – câu chuyện quen thuộc của nhiều dự án trước đây. Điều làm dự án Mả Lạng – Chợ Gà Gạo khác biệt nằm ở yêu cầu "bảo đảm nơi ở mới của người dân bằng hoặc tốt hơn nơi ở cũ" và tổ chức tái định cư tại chỗ. Khi chị Đặng Thị Huệ phải rời căn nhà 15m² ẩm thấp, điều gia đình chị cần không chỉ là căn hộ sạch đẹp, mà là được tiếp tục sống trong cộng đồng quen thuộc, không bị cắt đứt khỏi mạng lưới sinh kế đã hình thành nhiều năm.
Nhà ở xã hội ở trung tâm: tiêu chuẩn mới cho chỉnh trang đô thị TP.HCM
Trên khu đất khoảng 3,8ha tại phường Cầu Ông Lãnh, dự án dự kiến xây chung cư nhà ở xã hội khoảng 38 tầng với khoảng 1.400 căn hộ cùng 93 căn nhà ở thấp tầng. Tại Chợ Gà Gạo, thêm khoảng 760 căn hộ nhà ở xã hội trên diện tích 4.350m². Tổng cộng khoảng 2.160 căn hộ nhà ở xã hội và nhà ở phục vụ tái định cư là một con số cho thấy nhà ở xã hội không còn bị đẩy ra ngoại ô, mà bước vào khu vực trung tâm. Đây là bước dịch chuyển quan trọng: thay vì để đất vàng chỉ dành cho căn hộ thương mại, TP.HCM chấp nhận dùng một dự án lớn để cải thiện điều kiện sống và bảo đảm an sinh xã hội, nâng cao mỹ quan đô thị. Nếu triển khai đúng cam kết không kinh doanh thương mại tại dự án này, thành phố đang đặt ra một tiêu chuẩn mới cho các dự án chỉnh trang đô thị sau này.
Tiếng nói người dân và rủi ro nếu lời hứa không được giữ đúng
Những chia sẻ của bà Trần Thị Mỹ Vân và chị Đặng Thị Huệ cho thấy kỳ vọng rất rõ: "Được tái định cư ngay tại đây thì tôi rất vui. Tôi là người đầu tiên muốn được đến khu tái định cư để ổn định cuộc sống" – đó không chỉ là mong muốn có nhà mới, mà là mong muốn không bị tách khỏi cộng đồng và không gian sống quen thuộc. Chính vì vậy, bài toán lớn nhất của dự án không nằm ở bản vẽ kiến trúc, mà ở năng lực thực thi chính sách bồi thường, hỗ trợ, bố trí tái định cư sao cho công bằng, minh bạch và đúng lời hứa người dân sẽ có nơi ở bằng hoặc tốt hơn nơi ở cũ. Nếu tiến độ bị kéo dài, chất lượng công trình không đạt, hoặc cơ chế phân bổ căn hộ nhà ở xã hội không minh bạch, niềm tin của cộng đồng vào các dự án chỉnh trang đô thị TP.HCM sẽ bị xói mòn.
Từ Mả Lạng – Chợ Gà Gạo đến tư duy phát triển đô thị bền hơn
Dự án được HĐND thông qua chủ trương tại Nghị quyết số 59/NQ-HĐND ngày 19/6 và UBND phê duyệt tại Quyết định số 5541/QĐ-UBND ngày 26/8, khởi công ngày 29/8, dự kiến hoàn thành, đưa vào sử dụng năm 2029. Mốc thời gian này cho thấy thành phố không coi đây là động tác "làm đẹp" nhân dịp lễ, mà là một chiến lược dài hơi để xử lý những khu dân cư cũ tồn tại nhiều năm. Khi hoàn thành, Mả Lạng và Chợ Gà Gạo sẽ không còn là những khu dân cư chật hẹp giữa trung tâm mà trở thành không gian quy hoạch đồng bộ hơn với nhà ở, trường học liên cấp, hạ tầng kỹ thuật và xã hội. Nếu dự án giữ đúng định hướng chỉnh trang, không kinh doanh, bảo vệ người dân và cộng đồng, nó sẽ là ví dụ thuyết phục cho một tư duy phát triển đô thị bền hơn: nâng cấp thay vì xóa bỏ, chia sẻ giá trị đất trung tâm thay vì để nó chỉ thuộc về nhóm có khả năng chi trả cao.
