Chỉnh trang khu Mả Lạng: Dự án đô thị đặt người dân làm trung tâm
Chỉnh trang khu Mả Lạng và Chợ Gà - Gạo là một dự án tái thiết đô thị quy mô lớn tại trung tâm TP.HCM, tập trung thay thế khu dân cư cũ xuống cấp bằng hệ thống nhà ở xã hội, hạ tầng kỹ thuật và hạ tầng xã hội đồng bộ, đồng thời bảo đảm tái định cư tại chỗ cho cư dân gắn bó lâu năm với khu vực này.
Ngày 29/8, TP.HCM khởi công dự án chỉnh trang khu Mả Lạng và Chợ Gà - Gạo trong khuôn khổ 11 công trình trọng điểm dịp Quốc khánh 2/9. Đây không chỉ là thêm một công trình “mừng ngày lễ”, mà là bước ngoặt trong cách thành phố tiếp cận phát triển đô thị: thay vì xóa trắng và đẩy người dân ra vùng ven, dự án chọn con đường khó hơn là tái định cư tại chỗ. Với tổng mức đầu tư khoảng 15.674 tỷ đồng theo hình thức PPP, hợp đồng BT, thành phố tuyên bố rõ đây là dự án chỉnh trang, không nhằm mục đích kinh doanh, ưu tiên cải thiện điều kiện sống và an sinh xã hội cho cộng đồng.
Quy mô đầu tư và tham vọng tạo không gian sống đồng bộ
Điểm đáng chú ý nhất của dự án là quy mô đầu tư và cách cấu trúc không gian sống đồng bộ thay vì chắp vá. Dự án được triển khai trên hai hạt nhân: khu Mả Lạng rộng khoảng 37.740,5m² ở phường Cầu Ông Lãnh và khu Chợ Gà - Gạo rộng khoảng 4.350m² ở phường Bến Thành. Đây là những “mảnh đất vàng” nằm ngay lõi trung tâm, lâu nay bị bỏ quên trong quá trình phát triển đô thị.
Tại Mả Lạng, cấu trúc mới bao gồm đầu tư hạ tầng kỹ thuật, hạ tầng xã hội, trường học liên cấp 1–2 và khu nhà ở phục vụ tái định cư. Dự kiến sẽ có khoảng 1.400 căn hộ nhà ở xã hội và 93 căn nhà ở thấp tầng dành cho cư dân hiện hữu. Ở Chợ Gà - Gạo, dự án bổ sung thêm khoảng 760 căn hộ nhà ở xã hội cùng hệ thống hạ tầng kỹ thuật, hạ tầng xã hội tương ứng. Khi hoàn thành vào năm 2029, cả hai khu vực được kỳ vọng chuyển mình từ những khu dân cư chật hẹp thành một không gian sống đồng bộ, có nhà ở, trường học, hạ tầng kỹ thuật và hạ tầng xã hội gắn kết với nhau.
Tái định cư tại chỗ: Khác biệt lớn so với những lần giải tỏa trước
Lợi thế lớn nhất của dự án chỉnh trang khu Mả Lạng nằm ở mô hình tái định cư tại chỗ – điều từng là “điểm yếu” trong nhiều chương trình tái định cư TP.HCM trước đây. Thay vì đưa người dân đến các khu nhà ở xa trung tâm, cắt đứt sinh kế và mạng lưới xã hội, dự án này cho phép họ tiếp tục sống ngay nơi quen thuộc nhưng trong điều kiện tốt hơn.
Những câu chuyện của bà Trần Thị Mỹ Vân hay chị Đặng Thị Huệ cho thấy vì sao cách tiếp cận này được người dân ủng hộ. Từ những căn nhà chỉ 15–36m², ẩm thấp, chật chội, nhiều thế hệ chen chúc trong không gian tạm bợ, họ chấp nhận rời đi, miễn là được trở lại sống trong khu tái định cư mới với hạ tầng hoàn chỉnh. Ở đây, chỉnh trang không chỉ là thay đổi mặt tiền đô thị mà còn là giữ lại cộng đồng. Người dân bị ảnh hưởng có cơ hội tiếp tục sinh sống tại khu vực quen thuộc, nhưng trong một không gian được quy hoạch đồng bộ hơn về nhà ở, hạ tầng, trường học và các công trình xã hội.
Dự án không nhằm mục đích kinh doanh: Lời khẳng định cần được kiểm chứng bằng thực tiễn
Thành phố khẳng định rõ ràng: dự án chỉnh trang khu Mả Lạng và Chợ Gà - Gạo nhằm cải thiện điều kiện sống, nâng cao mỹ quan và bảo đảm an sinh xã hội, không nhằm mục đích kinh doanh. Đại diện nhà đầu tư cũng nhấn mạnh đây là dự án mang ý nghĩa nhân văn với trọng tâm là tái định cư tại chỗ, không phải dự án thương mại thuần túy. Trong bối cảnh nhiều khu đất nội đô bị thương mại hóa tối đa, tuyên bố này là bước đi khác thường – và vì vậy, càng cần được giám sát chặt chẽ.
Với khoảng 2.160 căn hộ nhà ở xã hội và nhà ở phục vụ tái định cư, giá trị thực sự của dự án nằm ở những điều kiện đi kèm: hạ tầng được tổ chức lại, không gian công cộng cải thiện, trường học được xây dựng, giao thông và tiện ích đô thị đồng bộ hơn. Nếu những cam kết về chất lượng, tiến độ và ưu tiên cư dân hiện hữu được giữ trọn, đây có thể trở thành mô hình mẫu cho các chương trình tái định cư TP.HCM khác. Nếu không, nó có nguy cơ lặp lại câu chuyện quen thuộc: chỉnh trang trên giấy, nhưng người nghèo bị đẩy ra ngoài rìa phát triển đô thị.
Từ dự án Mả Lạng đến chiến lược phát triển đô thị công bằng hơn
Mả Lạng và Chợ Gà - Gạo chỉ là hai điểm trên bản đồ, nhưng cách thành phố xử lý chúng sẽ gửi tín hiệu rõ ràng về chiến lược phát triển đô thị: ưu tiên cộng đồng hay ưu tiên tối đa hóa giá trị đất đai. Việc HĐND thông qua chủ trương đầu tư ngày 19/6/2026 và UBND phê duyệt dự án ngày 26/8/2026 cho thấy đây là lựa chọn có tính toán, không phải quyết định vội vàng.
Ông Nguyễn Công Vinh, Phó chủ tịch UBND TP.HCM, nhấn mạnh khởi công dự án Mả Lạng, Chợ Gà - Gạo cùng các dự án nhà ở xã hội là bước đi thể hiện quyết tâm xóa bỏ những khu dân cư lụp xụp, ô nhiễm, tiềm ẩn nguy cơ cháy nổ, thay bằng không gian sống văn minh, an toàn. Nếu thành công, dự án sẽ chứng minh rằng chỉnh trang khu Mả Lạng là ví dụ cụ thể cho một mô hình phát triển đô thị nhân văn: đầu tư hạ tầng đi trước, không gian sống đồng bộ là mục tiêu, còn người dân – với quyền an cư và gắn kết cộng đồng – ở vị trí trung tâm. Đó là định hướng mà TP.HCM cần kiên trì nhân rộng, thay vì chỉ dừng lại ở một dự án mang tính biểu tượng.
