Miễn phí sách giáo khoa tại Hà Nội: chính sách là gì và đang ở giai đoạn nào?
Chính sách miễn phí sách giáo khoa tại Hà Nội là chủ trương dùng ngân sách thành phố để mua, quản lý và cho học sinh, sinh viên tại các cơ sở giáo dục do địa phương quản lý mượn sách giáo khoa, giáo trình môn quốc phòng an ninh, qua đó giảm gánh nặng chi phí đầu năm học cho gia đình và từng bước xây dựng hệ thống thư viện sách dùng chung, thống nhất, được cung ứng thông qua đấu thầu và kiểm kê chặt chẽ theo quy định pháp luật. Điểm đáng nói là nhiều phụ huynh kỳ vọng chính sách này sẽ áp dụng ngay trong năm học 2026-2027, nhưng thông tin chính thức từ Sở Giáo dục và Đào tạo cho thấy Hà Nội chưa thể triển khai vì không còn đủ thời gian để hoàn thành quy trình mua sắm, lựa chọn nhà thầu theo Luật Đấu thầu. Việc lùi thực hiện khiến câu hỏi lớn đặt ra: tại sao một chính sách được coi là nhân văn và cấp thiết với phụ huynh lại phải chờ thêm ít nhất một năm học nữa?
Vì sao Hà Nội chưa thể miễn phí sách giáo khoa trong năm học 2026-2027?
Lý do cốt lõi không nằm ở việc Hà Nội thiếu quyết tâm, mà ở khâu kỹ thuật và thời gian để tổ chức đấu thầu theo đúng Nghị định 271/NĐ-CP về mua sắm sách giáo khoa. Nghị định yêu cầu các cơ sở giáo dục phải hoàn thành tiếp nhận, nhập kho, kiểm kê sách trước ngày 15/6 hằng năm và tổ chức cho học sinh mượn chậm nhất 15 ngày trước khai giảng. Với lịch năm học 2026-2027, thời điểm ban hành các kế hoạch hướng dẫn đã quá sát ngày tựu trường, gần như không còn “khoảng trống” thủ tục cho một gói mua sắm khổng lồ mang tính toàn thành phố. Một câu nói đáng chú ý trong tài liệu hội nghị: "Đối với năm học 2026-2027, do thời điểm hiện nay đã cận kề ngày khai giảng, không còn đủ thời gian để tổ chức lập dự toán, xây dựng kế hoạch và triển khai lựa chọn nhà thầu cung cấp sách giáo khoa bảo đảm đúng quy định pháp luật". Đây là sự thừa nhận khá thẳng thắn rằng bộ máy chưa kịp chuẩn bị, cho thấy điểm yếu cố hữu: chính sách tốt nhưng khâu tổ chức thực hiện còn chậm so với nhu cầu xã hội. Bối cảnh sắp xếp lại toàn bộ mạng lưới trường học càng làm tình hình phức tạp hơn. Chỉ trong một giai đoạn, số cơ sở giáo dục từ mầm non đến THCS thuộc quản lý UBND cấp xã giảm từ 2.163 xuống còn 938 trường, tương ứng giảm 56,6%. Tính chung toàn hệ thống, số đơn vị giáo dục giảm từ 2.343 xuống 1.092, tức giảm hơn một nửa. Việc “đại phẫu” mạng lưới trường học này khiến năng lực quản trị, thống kê nhu cầu sách, phân bổ kho sách phải làm lại gần như từ đầu.
Lộ trình triển khai từ năm học 2027-2028: hy vọng nhưng không nên kỳ vọng quá sớm
Theo kế hoạch, Sở Giáo dục và Đào tạo phối hợp Sở Tài chính đã tham mưu UBND thành phố văn bản thực hiện chính sách sách giáo khoa miễn phí, đồng thời đang xin ý kiến các sở, ngành và UBND cấp xã về phương án triển khai cụ thể. Văn bản nêu rõ: dự kiến thực hiện từ năm học 2027-2028 và bảo đảm đến năm học 2029-2030, tất cả học sinh, sinh viên tại các cơ sở giáo dục do thành phố quản lý đều được hưởng chính sách. Nghe qua, đây là một lộ trình tương đối tham vọng: chỉ trong vài năm, phủ toàn bộ hệ thống từ cấp mầm non đến sau phổ thông. Tuy nhiên, với thực trạng biên chế giáo viên hiện có 81.966 người, trong khi định mức là 98.596 và còn thiếu 8.666 giáo viên, áp lực ngân sách và tổ chức song song các chính sách (miễn phí sách giáo khoa, hỗ trợ bữa ăn bán trú, tuyển dụng giáo viên) là không nhỏ. Nếu phụ huynh kỳ vọng mọi thứ sẽ trơn tru ngay từ Hà Nội năm học 2027, đó có thể là kỳ vọng quá lạc quan. Điểm tích cực là thành phố đã xác định rõ mục tiêu: "đảm bảo đến năm học 2029-2030, tất cả học sinh, sinh viên học tại cơ sở giáo dục thành phố quản lý sẽ được hưởng thụ chính sách". Nhưng để biến câu chữ ấy thành sách trên tay từng học sinh, cần một hệ thống đấu thầu, kho vận và quản lý mượn – trả sách hoạt động hiệu quả, điều mà hiện nay mới ở giai đoạn xây dựng kế hoạch.
Năm học 2026-2027: phụ huynh cần chuẩn bị gì khi sách giáo khoa chưa được miễn phí?
Sự trì hoãn chính sách trong năm học 2026-2027 có tác động rất trực tiếp: phụ huynh vẫn phải chủ động mua sách giáo khoa cho con, thay vì trông chờ vào sách mượn từ nhà trường. Điều này cần được nhìn thẳng: ngân sách gia đình cho sách giáo khoa năm nay không giảm, dù truyền thông từng gợi mở kỳ vọng về miễn phí sách. Do đó, phụ huynh chuẩn bị kế hoạch tài chính cho khoản này vẫn là việc bắt buộc. Trong khi chưa được miễn phí sách giáo khoa, một số chính sách hỗ trợ khác được triển khai. Ví dụ, thành phố hỗ trợ bữa ăn bán trú cho học sinh tiểu học theo 2 nhóm, trong đó nhóm 1 được ngân sách hỗ trợ 100% suất ăn, nhóm 2 được hỗ trợ 70% và phụ huynh đối ứng phần chênh lệch 12.000 đồng/ngày để đảm bảo suất ăn tối thiểu 40.000 đồng/ngày. Tuy đây là tín hiệu tốt cho chi phí nuôi dưỡng, nhưng không thay thế được nhu cầu giảm gánh nặng chi phí sách đầu năm học. Nhìn từ góc độ người dân, câu chuyện không chỉ là tiền sách, mà là sự ổn định và khả năng dự đoán chính sách. Khi một chính sách như miễn phí sách giáo khoa được công bố lộ trình nhưng chưa rõ cơ chế triển khai từng năm, phụ huynh có xu hướng "thận trọng": coi đó là lợi ích tương lai chứ không đưa vào bài toán tài chính hiện tại. Thái độ thực tế này là hợp lý trong bối cảnh bộ máy vẫn đang vừa sắp xếp mạng lưới trường, vừa tuyển hàng nghìn giáo viên, vừa chuẩn bị kế hoạch đấu thầu sách.
Kết luận: chính sách đúng hướng nhưng cần tốc độ và minh bạch hơn
Nhìn tổng thể, chính sách miễn phí sách giáo khoa của Hà Nội là bước đi đúng, nhân văn và phù hợp xu thế coi giáo dục phổ thông là dịch vụ công cơ bản mà Nhà nước phải bảo đảm. Tuy nhiên, việc không triển khai được trong năm học 2026-2027 cho thấy khoảng cách giữa ý tưởng chính sách và năng lực thực thi vẫn khá lớn. Về phía chính quyền, điều cần thiết lúc này không chỉ là hoàn thiện lộ trình đến 2029-2030 mà còn phải công khai từng bước đi: năm học nào áp dụng cho khối nào, mức ngân sách dự kiến, phương thức phát sách, trách nhiệm trường – phụ huynh khi mượn – trả. Càng cụ thể, phụ huynh càng dễ tin rằng miễn phí sách giáo khoa không chỉ là khẩu hiệu. Về phía phụ huynh, lựa chọn an toàn cho Hà Nội năm học 2027 và các năm ngay trước mắt là không trông chờ chính sách để quyết định khoản chi sách giáo khoa. Hãy xem đây là phần hỗ trợ nếu đến, chứ không phải điều kiện tiên quyết. Chỉ khi cả hai phía – nhà nước và gia đình – cùng tiếp cận câu chuyện bằng thái độ thực tế như vậy, chính sách sách giáo khoa mới có cơ hội đi vào đời sống một cách bền vững, thay vì là một lời hứa kéo dài qua nhiều năm học.
