Một công trình thay đổi hành trình qua đèo
Hầm Hải Vân là công trình giao thông ngầm xuyên dãy núi Hải Vân, nối Huế với Đà Nẵng, gồm các ống hầm dài hơn 6 km giúp phương tiện tránh cung đèo hiểm trở và rút ngắn đáng kể thời gian đi lại. Công trình này đáng chú ý không chỉ vì quy mô, mà còn vì nó giải quyết một trở ngại lâu năm của tuyến giao thông Bắc – Nam: con đèo dài hơn 21 km, nhiều khúc cua, thường có sương mù và chịu ảnh hưởng của mưa lớn, sạt lở. Trước khi có hầm, một chuyến vượt đèo có thể mất khoảng một giờ; đi xuyên hầm chỉ còn khoảng 10–15 phút. Lợi ích ấy không đơn thuần là tiết kiệm thời gian: người đi đường ít phải đối mặt với địa hình dốc và thời tiết khó lường. Kỷ lục của công trình vì vậy có ý nghĩa nhất khi được nhìn cùng những thay đổi cụ thể trong đời sống vận tải.
Hầm Hải Vân 1: khối đá hơn 20 tấn thử thách công trường
Hầm Hải Vân 1 khởi công tháng 8/2000 và được xây dựng bằng phương pháp NATM, kết hợp khảo sát địa chất, phun bê tông, neo đá và gia cố phù hợp với điều kiện từng đoạn. Đây là cách thi công đường hầm đòi hỏi theo dõi liên tục, bởi khối đá xung quanh vừa là địa chất cần kiểm soát, vừa tham gia chịu lực. Chỉ khoảng năm tháng sau khi khởi công, cửa hầm phía Nam gặp sạt lở: một khối đá nặng hơn 20 tấn cùng khoảng 600 m³ đất đá đổ xuống, tạo hốc sụt trên nóc hầm. Sự cố phơi bày rủi ro mà bản vẽ không thể loại bỏ. Sau khi đơn vị tư vấn nước ngoài rút lui, kỹ sư trong nước tiếp quản xử lý và mất khoảng bốn tháng để đưa công trường trở lại hoạt động. Vượt qua điểm sạt lở là một dấu mốc về năng lực, không kém phần quan trọng so với hoàn thành phần hầm.
Hầm Hải Vân 2: đất đá vùi lấp, tiến độ vẫn đi tới
Nhu cầu vận tải tăng khiến một ống hầm với hai làn xe lưu thông hai chiều dần bộc lộ giới hạn. Hầm Hải Vân 2 được triển khai để tăng năng lực khai thác và tách dòng xe theo hai hướng riêng biệt, mỗi ống có hai làn. Nhưng công trường lại đối mặt với một sự cố nghiêm trọng: ngày 21/6/2018, đất sụt và nước ngầm phun lên, hàng nghìn mét khối đất đá đổ xuống, vùi lấp một đoạn hầm dài hàng chục mét. Đây không phải gián đoạn nhỏ có thể khắc phục bằng cách đẩy nhanh tiến độ; địa chất và nước ngầm buộc đội ngũ thi công phải xử lý an toàn trước khi tiếp tục đào. Mũi khoan cuối cùng đào thông hầm ngày 7/10/2019, khép lại công đoạn xuyên núi phức tạp. Sau đó, công trường chuyển sang hoàn thiện kết cấu, lắp thiết bị và kiểm tra vận hành—một trình tự cho thấy hoàn thành không đồng nghĩa với vội vàng đưa công trình vào khai thác.
Kỷ lục có giá trị vì phục vụ được người đi đường
Hầm Hải Vân 1 khánh thành năm 2005 và tại thời điểm đó là hầm đường bộ dài nhất Đông Nam Á. Sau hơn bốn năm xây dựng, Hầm Hải Vân 2 khánh thành ngày 11/1/2021. Kỷ lục đường hầm Đông Nam Á là cột mốc đáng kể, nhưng không nên chỉ được hiểu như một con số để tự hào. Giá trị bền vững nằm ở việc công trình giúp rút ngắn hành trình, giảm rủi ro qua đèo và tổ chức giao thông hợp lý hơn nhờ phân tách hai chiều xe chạy. Hai lần gặp biến cố lớn cũng làm rõ một bài học: thi công xuyên núi không thể dựa riêng vào thiết bị hay thiết kế ban đầu; năng lực quan sát địa chất, điều chỉnh gia cố và ứng phó tại hiện trường mới quyết định công trường có thể đi tiếp hay không. Hầm Hải Vân lập kỷ lục vì dài, nhưng đáng nhớ hơn vì đã vượt qua những rủi ro thực tế để trở thành tuyến đi lại thiết yếu.
