Quy hoạch Khánh Hòa: Bước ngoặt để trở thành thành phố trực thuộc Trung ương
Quy hoạch Khánh Hòa đến năm 2050, tầm nhìn 2075 là bản quy hoạch chung đô thị bao trùm toàn bộ tỉnh, định hướng phát triển theo mô hình đa cực, đa trung tâm, nhằm đưa Khánh Hòa trở thành đô thị loại I, thành phố hiện đại, thông minh, xanh và bền vững, đồng thời là trung tâm kinh tế biển, dịch vụ chất lượng cao và du lịch quốc tế, đáp ứng mục tiêu trở thành thành phố trực thuộc Trung ương vào giai đoạn tới.
Ngày 20/10, UBND tỉnh Khánh Hòa công bố đã nhận Quyết định 2007/QĐ-TTg phê duyệt quy hoạch chung đô thị Khánh Hòa đến năm 2050, tầm nhìn đến 2075 do Thủ tướng ký. Đây không chỉ là một văn bản kỹ thuật, mà là “tấm hộ chiếu” chính trị – pháp lý để Khánh Hòa bước vào cuộc đua trở thành thành phố trực thuộc Trung ương. Phó Chủ tịch UBND tỉnh Trần Hòa Nam khẳng định việc phê duyệt quy hoạch là nền tảng để hiện thực hóa mục tiêu này. Nói cách khác, ai quan tâm đến phát triển đô thị 2030 đều phải nhìn vào quy hoạch Khánh Hòa như một phép thử mới về tư duy không gian và tăng trưởng.
Chiến lược đa cực, đa trung tâm: Lựa chọn táo bạo nhưng hợp lý
Điểm khác biệt của quy hoạch Khánh Hòa là dứt khoát rời mô hình đô thị tập trung, chuyển sang cấu trúc “2 phân vùng phát triển – 3 cực động lực – 4 hành lang kết nối” trên nền chuỗi đô thị biển với Nha Trang là hạt nhân. Thay vì dồn mọi thứ về một trung tâm, tỉnh chấp nhận phân tán – nhưng là phân tán có tổ chức, có phân công chức năng. Đây là lựa chọn táo bạo, bởi nó đòi hỏi năng lực điều phối vùng mạnh hơn nhiều so với cách phát triển truyền thống.
Hai phân vùng được xác định rõ: phía đông là vùng động lực kinh tế biển với chuỗi đô thị ven biển, cảng biển, logistics, du lịch; phía tây là vùng nông – lâm nghiệp, đô thị sinh thái gắn với bảo tồn thiên nhiên và bản sắc văn hóa. Ba cực động lực gồm: Vân Phong (công nghiệp, logistics biển quy mô lớn), cụm Nha Trang – Cam Lâm – Cam Ranh (hành chính, dịch vụ, du lịch, công nghệ cao) và vùng đô thị Phan Rang cùng kinh tế phía nam (du lịch, văn hóa, năng lượng sạch, công nghiệp xanh). Nếu vận hành tốt, mạng lưới này giúp giảm áp lực cho Nha Trang, đồng thời mở thêm không gian phát triển mới cho toàn tỉnh.
Hạ tầng và dân số: Thách thức của mục tiêu 5,1 triệu dân
Quy hoạch đặt mục tiêu dân số Khánh Hòa tăng từ khoảng 2,7–2,8 triệu người vào năm 2030 lên 3,7–3,8 triệu năm 2040 và khoảng 5–5,1 triệu người vào năm 2050. Đây là bước nhảy rất lớn nếu so với quy mô hiện tại, đồng nghĩa áp lực khổng lồ lên hạ tầng, dịch vụ công và quản trị đô thị. Đất xây dựng đô thị dự kiến tăng từ khoảng 98.310–100.960 ha năm 2030 lên 176.860–179.810 ha vào năm 2050, cho thấy tỉnh chấp nhận mở rộng mạnh không gian đô thị để đón làn sóng dân cư và đầu tư.
Để không biến tăng trưởng thành quá tải, quy hoạch nhấn mạnh phát triển đồng bộ giao thông, cấp điện, cấp nước, thoát nước, xử lý chất thải và hạ tầng xã hội. Các trung tâm thương mại, dịch vụ, tài chính, đổi mới sáng tạo, công nghiệp công nghệ cao và năng lượng sạch được định hướng theo lợi thế từng khu vực, nhằm tăng tỷ trọng dịch vụ chất lượng cao, công nghiệp hiện đại và kinh tế biển. Câu hỏi then chốt là Khánh Hòa có kịp đầu tư hạ tầng “đi trước một bước” hay lại rơi vào vòng lặp quen thuộc: dân số tăng nhanh hơn khả năng phục vụ của đô thị.
Từ quy hoạch đến thành phố trực thuộc: Điều kiện nào quyết định thành bại?
Mục tiêu chính trị rõ ràng: đến năm 2030, Khánh Hòa đạt tiêu chí đô thị loại I với 15 đô thị; đến 2040 hình thành hệ thống 5 đô thị loại II; đến 2050 hoàn chỉnh 21 đô thị loại II, III và các khu theo cơ chế đặc thù. Song để trở thành thành phố trực thuộc Trung ương, con số không đủ; điều quyết định là chất lượng đô thị và năng lực quản trị. Quy hoạch đã tính đến thích ứng biến đổi khí hậu, bảo vệ môi trường, gìn giữ bản sắc văn hóa và nâng cao chất lượng sống người dân, nhưng thực thi mới là phép thử.
Một điểm đáng chú ý là quy hoạch có cả phần lấn biển khoảng 6.247 ha, nhưng được nhấn mạnh “không có nghĩa toàn bộ diện tích sẽ được phát triển ngay”, mà phải tiếp tục nghiên cứu hiệu quả đầu tư, điều kiện tự nhiên, năng lực hạ tầng và tác động môi trường. Đây là tín hiệu tích cực, cho thấy tỉnh ý thức được rủi ro của phát triển nóng. Nếu Khánh Hòa giữ được kỷ luật quy hoạch, ưu tiên chất lượng sống thay vì chạy theo dự án, mục tiêu phát triển đô thị 2030 và tầm nhìn Khánh Hòa 2050 hoàn toàn có cơ sở để tin tưởng.
Kết luận: Khánh Hòa đang thử nghiệm một mô hình đô thị mới cho cả nước
Nhìn tổng thể, quy hoạch Khánh Hòa không chỉ là câu chuyện nội bộ của một tỉnh ven biển. Với diện tích tự nhiên khoảng 8.706,75 km², bao trùm toàn bộ địa giới hành chính và vùng biển quản lý, tỉnh đang thử nghiệm một mô hình đô thị đa cực, đa trung tâm, gắn kinh tế biển với công nghiệp công nghệ cao, du lịch quốc tế và đô thị sinh thái. Nếu thành công, đây có thể trở thành hình mẫu cho các địa phương đang tìm đường thoát khỏi mô hình phát triển dàn trải, manh mún.
Tuy vậy, quy hoạch chỉ là điểm khởi đầu. Để biến tầm nhìn đến 2050, tầm nhìn xa hơn đến 2075 thành hiện thực, Khánh Hòa cần ba điều: kỷ luật thực thi quy hoạch, đầu tư hạ tầng đi trước và một chiến lược phát triển con người tương xứng với tham vọng thành phố trực thuộc Trung ương. Khi đó, câu hỏi không còn là “Khánh Hòa có lên thành phố trực thuộc được không?”, mà là “Khánh Hòa sẽ trở thành kiểu thành phố trực thuộc nào trong bản đồ đô thị Việt Nam”.
