Xếp hàng mua SGK là gì và vì sao phụ huynh TP.HCM lại quá tải?
Xếp hàng mua sách giáo khoa trong bối cảnh thiếu sách giáo khoa là tình trạng phụ huynh và học sinh phải chen chúc, chờ đợi dài tại các nhà sách để mua đủ bộ sách theo danh mục của trường, nhưng vẫn có nguy cơ không mua được đầy đủ vì một số đầu sách hết hàng hoặc cung ứng chậm, buộc họ phải quay lại nhiều lần hoặc đi nhiều nơi khác nhau để tìm đủ sách cần thiết trước năm học mới.
Những ngày cận năm học mới 2026-2027, nhiều phụ huynh TP.HCM phải xếp hàng dài mua SGK tại các điểm bán của nhà xuất bản giáo dục, mỗi ngày ghi nhận hơn 2.000 lượt khách khiến khu vực bán sách liên tục quá tải. Cảnh người dân xếp hàng dài dằng dặc tại cửa hàng 231 Nguyễn Văn Cừ sáng 24.8 cho thấy sức ép không hề nhỏ. Đây không chỉ là câu chuyện “mua sắm mùa tựu trường”, mà là dấu hiệu của một hệ thống cung ứng sách giáo dục vận hành chưa thực sự vì sự tiện lợi của phụ huynh mua sách.
Thiếu sách giáo khoa: lỗi ở phụ huynh hay sự lệch nhịp của hệ thống?
Ở nhiều nhà sách, phụ huynh xếp hàng mua SGK cho con từ sáng sớm, nhưng tới lượt lại nghe thông báo một số đầu sách đã hết, buộc phải chờ đợt cung ứng tiếp theo. Có người như chị Thanh Hiền phải đi tới 3 nhà sách trên các tuyến đường lớn mà vẫn chưa mua đủ sách tiếng Anh và lịch sử – địa lý lớp 4 cho con. Rõ ràng, thiếu sách giáo khoa không chỉ là cảm giác hoang mang, mà là trải nghiệm thực tế kéo dài nhiều ngày.
Một số ý kiến trách phụ huynh “sao không mua sớm”, nhưng cách nhìn này khá bất công. Chính phụ huynh cũng chỉ ra rằng nhiều khâu trong chuỗi cung ứng bị dồn lại: trường thông báo muộn, danh mục sách thay đổi, chính sách mượn sách chưa rõ, nhà sách lại chưa đủ đầu sách… mỗi chỗ chậm một ít, cuối cùng tất cả cùng dồn vào vài ngày cận kề tựu trường. Cảnh xếp hàng mua SGK như đi săn vé concert là kết quả của sự lệch nhịp giữa nhu cầu và kế hoạch cung ứng, không phải do phụ huynh thích chờ đến phút cuối mới mua.
Cung ứng sách giáo dục: con số 95% và khoảng trống 5% gây áp lực
Nhà xuất bản giáo dục tại TP.HCM cho biết đã xây dựng kế hoạch sản lượng 25,1 triệu bản SGK cho địa bàn, bao gồm cả các khu vực lân cận. Đến ngày 17/8, khoảng 24 triệu bản đã được chuyển đến phụ huynh, học sinh và nhà trường, đạt khoảng 95% kế hoạch; tỷ lệ cung ứng ở bậc tiểu học là 98%, THCS 90% và THPT 80%. Nghe qua, đây là một thành tích đáng kể – 95% không hề thấp.
Nhưng với phụ huynh, khoảng trống còn lại 5% lại chính là nỗi lo lớn nhất. Thiếu đúng vài cuốn, phụ huynh phải tiếp tục xếp hàng, đi nhiều nơi mà vẫn chưa đủ sách theo danh mục của con. Khi một điểm bán có đủ hàng, người mua tự dồn đến đó, tạo thành cảnh xếp hàng dài; trong khi những nơi khác lại thiếu vài tựa sách, khiến nguồn cung trên toàn hệ thống bị sử dụng không đều. Tình trạng này cho thấy bài toán không nằm ở tổng sản lượng, mà nằm ở khả năng phân bổ linh hoạt và cập nhật theo nhu cầu thực tế từng trường, từng khu vực.
Cam kết đủ sách trước 5/9: trấn an hay giải pháp thực chất?
Cơ quan giáo dục thành phố khẳng định đã làm việc với đơn vị cung ứng và cam kết SGK sẽ được cung ứng đầy đủ trước ngày khai giảng 5/9, nhà xuất bản cũng có cam kết bằng văn bản về việc bảo đảm đủ sách trước thời điểm này. Bộ giáo dục trước đó yêu cầu không để phát sinh tình trạng thiếu sách giáo khoa mà chưa có phương án xử lý, đồng thời giao các sở phối hợp với nhà xuất bản để xây dựng phương án cung ứng phù hợp, đầy đủ, kịp thời trước ngày 30.8.2026.
Đáng chú ý hơn, phụ huynh được khuyến nghị không nhất thiết phải tự xếp hàng mua SGK. Thay vào đó, họ có thể đăng ký nhu cầu mua thông qua nhà trường; trường có trách nhiệm tiếp nhận, tổng hợp và phối hợp với nhà xuất bản để cung ứng đúng đối tượng. Đây là bước đi hợp lý, nhưng chỉ phát huy tác dụng nếu nhà trường chốt danh sách sách sử dụng, số học sinh mua – mượn từ sớm và có cơ chế đối chiếu nhu cầu với đơn vị cung ứng để phát hiện nơi thiếu, điều chỉnh sớm. Cam kết chỉ là lời hứa; điều phụ huynh cần là quy trình cụ thể, có trách nhiệm rõ ràng và được thông báo kịp thời.
Giải pháp thực tế cho phụ huynh: bớt xếp hàng, tăng chủ động
Trong bối cảnh cung ứng sách giáo dục còn lệch nhịp, phụ huynh không nên phó mặc mình cho cảnh xếp hàng mua SGK mỗi năm. Việc đầu tiên là tận dụng kênh đăng ký qua nhà trường: đăng ký rõ nhu cầu mua, mượn, dùng lại sách của anh chị để nhà trường có số liệu chính xác mà làm việc với đơn vị cung ứng. Khi trường chậm thông báo hoặc danh mục sách thay đổi, phụ huynh cần chủ động hỏi sớm, không chờ tới sát ngày tựu trường mới “nghe sao mua vậy”.
Thứ hai, nên chia nhỏ việc mua: ưu tiên những cuốn cốt lõi, tìm giải pháp tạm thời như mượn, dùng chung hoặc photo trong vài tuần đầu nếu một số đầu sách hết hàng. Cuối cùng, phụ huynh có thể cùng nhau chia sẻ thông tin: khu vực nào còn sách, trường nào tổ chức đăng ký tập trung hiệu quả, phản ánh kịp thời những bất cập lên nhà trường và cơ quan quản lý. Cảnh xếp hàng mua sách giáo khoa “như đi săn vé concert” chỉ chấm dứt khi cả hệ thống – từ cơ quan quản lý, nhà xuất bản đến nhà trường – coi đây là nhiệm vụ cần được lên kế hoạch từ sớm, và phụ huynh được đặt đúng vị trí là người được phục vụ, không phải người chịu trận.
