Xét học bạ đang thay thế thi tuyển đại trà ở nhiều nơi
Xét học bạ lớp 10 là phương thức tuyển sinh dùng kết quả học tập ở bậc THCS, đôi khi kết hợp địa bàn cư trú, để phân bổ học sinh vào trường THPT thay cho kỳ thi đại trà. Với năm học 2027–2028, Huế, An Giang, Lâm Đồng và Cà Mau đã công bố định hướng áp dụng cách này cho phần lớn trường công lập, đánh dấu một chuyển dịch đáng chú ý trong tuyển sinh lớp 10. Điểm chung không có nghĩa cả bốn địa phương đều vừa bỏ thi: Huế và An Giang dự kiến chuyển đổi, còn Lâm Đồng và Cà Mau tiếp tục duy trì phương thức xét tuyển đã áp dụng trước đó. Đây là lựa chọn có lý do thực tế: năm học vừa qua, cả nước có khoảng 1,5 triệu học sinh tốt nghiệp THCS, trong khi hệ thống trường THPT có gần 1,2 triệu suất học lớp 10. Khi chỗ học có hạn, điều quan trọng là phương án phải minh bạch và được công bố sớm.
Bốn địa phương, một xu hướng nhưng không cùng một lộ trình
Huế chọn hướng giảm thi rõ nhất: thành phố đồng ý chủ trương không tổ chức thi vào lớp 10 ở phần lớn trường công lập, thay bằng xét kết quả học tập THCS theo địa bàn để giảm áp lực và tạo điều kiện học gần nhà. Trong 37 trường THPT công lập, chỉ 3 trường có phương án tuyển sinh riêng do đặc thù hoặc cạnh tranh đầu vào. An Giang dự kiến chỉ thi tuyển vào trường chuyên, còn các trường không chuyên xét học bạ; học sinh có thể đăng ký tối đa hai nguyện vọng. Lâm Đồng và Cà Mau tiếp tục xét tuyển hệ đại trà như năm học trước. Ở Cà Mau, thi tuyển được duy trì tại hai trường chuyên; Lâm Đồng cũng giữ hình thức thi tuyển cho trường chuyên. Như vậy, thay đổi chủ yếu nằm ở cách tuyển sinh đại trà, chứ không phải xóa bỏ mọi kỳ thi.
Ngoại lệ ở Huế cũng đáng lưu ý: học sinh đăng ký vào Hai Bà Trưng và Nguyễn Huệ vẫn phải thi Toán, Ngữ văn, trong khi phương án của Trường THPT chuyên Quốc Học Huế chưa được công bố chi tiết. Đây là lời nhắc phụ huynh không nên hiểu “xét học bạ” là quy tắc áp dụng đồng nhất cho mọi trường.
Hà Nội còn chờ, TP.HCM tính phương án kết hợp
Hà Nội chưa công bố phương án tuyển sinh lớp 10 trong thông tin hiện có. Đại diện ngành giáo dục thành phố cho biết còn chờ Bộ Giáo dục và Đào tạo ban hành quy chế tiếp nhận học sinh đầu cấp rồi mới xây dựng phương án. Vì vậy, chưa có căn cứ để kết luận Hà Nội sẽ tiếp tục thi ba môn, chuyển sang hai môn hay chọn cách khác. TP.HCM thì đang nghiên cứu kết hợp thi tuyển và xét tuyển, với phương án cụ thể dự kiến được tính theo khu vực và trường. Ở chiều ngược lại, Hải Phòng đã công bố tiếp tục tổ chức thi tuyển cho cả trường công lập không chuyên và trường chuyên trong năm học 2027–2028. Các lựa chọn khác nhau phản ánh thực tế từng địa phương; chưa thể xem xét học bạ là hướng đi duy nhất trên toàn quốc.
Bối cảnh chính sách cũng đang thay đổi: Bộ Giáo dục và Đào tạo lấy ý kiến dự thảo quy chế, đề xuất ba phương thức gồm xét tuyển, thi tuyển hoặc kết hợp cả hai. Với nơi tổ chức thi vào lớp 10 trường không chuyên, Toán và Ngữ văn là hai môn bắt buộc dự kiến. Việc giảm số môn nhằm hạn chế áp lực và tránh để học sinh dồn sức quá mức vào một vài môn thi. Một số địa phương vì thế có thể cân nhắc giảm thi, tăng xét học bạ, nhưng mỗi quyết định vẫn cần chờ công bố chính thức.
Giảm áp lực chỉ có ý nghĩa khi tiêu chí đủ rõ
Bỏ kỳ thi đại trà có thể giúp học sinh bớt căng thẳng và tránh một kỳ thi quyết định trong thời gian ngắn. Nhưng xét học bạ cũng đặt ra câu hỏi về tính đồng đều giữa trường, địa bàn và cách đánh giá kết quả học tập. Nếu tiêu chí, cách tính điểm và phân bổ nguyện vọng không được giải thích rõ, áp lực có thể chuyển từ phòng thi sang nỗi lo về hồ sơ và cơ hội vào trường. Bởi vậy, công bố phương án sớm không phải việc phụ: học sinh và phụ huynh cần thời gian lập kế hoạch học tập, thay vì chạy theo tin chưa kiểm chứng. Với tuyển sinh trường chuyên, việc duy trì thi tuyển ở một số nơi cho thấy các địa phương vẫn muốn có cơ chế chọn riêng cho nhóm trường có tính cạnh tranh hoặc mô hình đặc thù.
Kết luận hợp lý lúc này không phải là kỳ thi vào lớp 10 sắp biến mất, mà là tuyển sinh đang phân hóa theo từng địa phương và từng loại trường. Huế, An Giang, Lâm Đồng, Cà Mau nghiêng về xét học bạ cho phần lớn hệ đại trà; trường chuyên vẫn có thể thi, còn Hà Nội chưa chốt phương án. Phụ huynh nên theo dõi thông báo chính thức của địa phương và trường dự định đăng ký. Chuyển cách tuyển chỉ thực sự giảm áp lực khi đi cùng quy định dễ hiểu, công bằng và được công bố đúng lúc.
