Nâng cấp QL53 Vĩnh Long là gì và vì sao giải phóng mặt bằng trở thành bài test về niềm tin?
Nâng cấp QL53 Vĩnh Long là dự án cải tạo, mở rộng khoảng 41km Quốc lộ 53 đi qua 10 xã, gắn với công tác bồi thường dự án hạ tầng, giải phóng mặt bằng, tái định cư và di dời hạ tầng kỹ thuật, nhằm vừa nâng cao năng lực giao thông vừa bảo đảm quyền lợi người dân bị ảnh hưởng.
Điểm đáng chú ý là dự án không chỉ là câu chuyện kỹ thuật hay kết nối vùng đơn thuần. Đây là phép thử niềm tin giữa người dân với chính quyền địa phương: giải phóng mặt bằng có minh bạch, bồi thường có thỏa đáng, tái định cư có thực sự tốt hơn nơi ở cũ như cam kết hay không. Khi dự án nâng cấp 3 tuyến quốc lộ 53, 62, 91B được phê duyệt với tổng mức đầu tư lớn, Vĩnh Long chọn cách đi trước một bước: hoàn tất cắm cọc, chuẩn bị mặt bằng và khởi động tiểu dự án bồi thường trước cả khi Hiệp định vay được hoàn tất. Đây là lựa chọn mang tính chủ động hiếm thấy – và cũng là điểm then chốt cần phân tích.
Chiến lược: Chủ động mặt bằng trước, thi công sau để không chậm tiến độ
Ở nhiều dự án hạ tầng, thi công chậm không phải vì thiếu vốn hay thiếu nhà thầu, mà vì vướng giải phóng mặt bằng. Vĩnh Long dường như đã học kỹ bài học này. Ngày 29/9, tỉnh làm việc với đoàn Ngân hàng Thế giới về môi trường, xã hội và giải phóng mặt bằng trên tuyến QL53 và QL62 thuộc dự án 3 tuyến 53, 62, 91B kết nối vùng, thích ứng biến đổi khí hậu. Song song đó, Ban Quản lý dự án đường bộ miền Bắc đã hoàn tất cắm cọc giải phóng mặt bằng trên toàn tuyến 41km và bàn giao cho Trung tâm Phát triển quỹ đất cùng 10 xã, phường có dự án đi qua.
Theo thống kê, hơn 2.200 hộ gia đình và tổ chức bị ảnh hưởng, trong đó 218 hộ phải di dời. Nếu đợi đến khi Hiệp định vay hoàn tất mới bắt đầu, tiến độ khởi công cuối năm 2026 khó lòng khả thi. Việc tỉnh chủ động thành lập tiểu dự án bồi thường, hỗ trợ, tái định cư, đồng thời chuẩn bị cả mặt bằng khu tái định cư và phương án di dời hạ tầng kỹ thuật như điện, nước, cho thấy mục tiêu rất rõ: đến lúc vốn được giải ngân thì thi công có thể triển khai ngay, không bị “giam” bởi mặt bằng.
Bồi thường dự án hạ tầng và tái định cư: Khi điều kiện sống phải bằng hoặc tốt hơn
Điểm then chốt của bất cứ dự án nâng cấp QL53 Vĩnh Long nào không nằm ở chiều rộng nền đường, mà ở câu hỏi: người dân mất gì và được gì. Lãnh đạo tỉnh nhấn mạnh công tác bồi thường, hỗ trợ, tái định cư phải bảo đảm quyền lợi người dân, trong đó điều kiện sống sau giải phóng mặt bằng phải bằng hoặc tốt hơn trước. Đây không chỉ là câu khẩu hiệu; nó trở thành tiêu chí đánh giá toàn bộ chiến lược giải phóng mặt bằng của dự án.
Thực tế, khảo sát cho thấy 69 hộ có nhu cầu nhận đất tái định cư, dự kiến bố trí tại các khu tái định cư Long Hồ và Càng Long. Tỉnh đã giao Trung tâm Phát triển quỹ đất phối hợp sở, ngành chủ động chuẩn bị phương án tái định cư, nghiên cứu và tích hợp các tiêu chí, chính sách của Ngân hàng Thế giới vào dự thảo. Đây là điểm tích cực, vì nếu chính sách bồi thường dự án hạ tầng chỉ dựa vào khung trong nước mà bỏ qua chuẩn quốc tế, rủi ro khiếu nại, khiếu kiện kéo dài là rất lớn. Tuy nhiên, việc “bằng hoặc tốt hơn” phải được cụ thể hóa bằng diện tích, hạ tầng, dịch vụ công – chứ không thể chỉ là cam kết chung chung.
Tuyên truyền, tham vấn cộng đồng: Đồng thuận không tự nhiên mà có
Một chiến lược giải phóng mặt bằng khôn ngoan không chỉ nằm trên giấy tờ, mà phải đi vào từng cuộc họp ấp, từng buổi đối thoại với người dân. Vĩnh Long đã yêu cầu các xã, phường có dự án đi qua tăng cường tuyên truyền, vận động người dân đồng thuận, ủng hộ dự án nâng cấp QL53. Đồng thời, Ngân hàng Thế giới đề nghị sớm thống nhất phương án tái định cư, giải phóng mặt bằng và tổ chức tham vấn cộng đồng để đánh giá tác động môi trường.
Theo tỉnh, việc triển khai dự án 3 tuyến quốc lộ 53, 62, 91B là công trình trọng điểm, tạo động lực hạ tầng, an toàn giao thông và tăng khả năng thích ứng biến đổi khí hậu cho Đồng bằng sông Cửu Long. Nhưng lợi ích vùng sẽ khó thuyết phục nếu một hộ dân cảm thấy bị ép giá hay bị đưa đến nơi ở kém hơn. Việc tỉnh cam kết sau khi hoàn tất thủ tục sẽ khẩn trương phê duyệt phương án, lấy ý kiến người dân và chi trả ngay khi có đồng thuận là hướng đi đúng. Vấn đề là quá trình tham vấn phải thực chất, thông tin rõ ràng về quyền lợi, không biến thành thủ tục hình thức.
Kết luận: Chuẩn bị mặt bằng sớm chỉ có ý nghĩa nếu người dân được bảo vệ thực chất
Dự án nâng cấp QL53 Vĩnh Long dài khoảng 41km, tiêu chuẩn đường cấp III đồng bằng, vận tốc thiết kế 80 km/h với tổng mức đầu tư khoảng 2.573 tỷ đồng cho dự án thành phần 1, đi qua 10 xã từ Long Hồ đến Bình Phú. Đây là cơ hội hạ tầng hiếm có cho một địa phương. Việc tỉnh không chờ hoàn tất Hiệp định vay mà triển khai song song bồi thường, giải phóng mặt bằng, tái định cư và di dời hạ tầng kỹ thuật là lựa chọn mang tính chiến lược để bảo đảm tiến độ khởi công cuối năm 2026.
Tuy nhiên, thành công hay thất bại của chiến lược giải phóng mặt bằng sẽ được đo bằng số đơn khiếu nại, số hộ chấp nhận di dời mà vẫn ổn định sinh kế – không phải chỉ bằng mốc tiến độ. Chuẩn bị mặt bằng sớm là cần thiết, nhưng chỉ có giá trị khi đi kèm cơ chế bồi thường công bằng, tái định cư có dịch vụ, và quá trình tham vấn cộng đồng thực sự lắng nghe. Nếu Vĩnh Long giữ đúng cam kết “điều kiện sống bằng hoặc tốt hơn trước” và gắn chặt chuẩn mực của Ngân hàng Thế giới vào toàn bộ quá trình, nâng cấp QL53 có thể trở thành hình mẫu bồi thường dự án hạ tầng mới cho cả vùng Đồng bằng sông Cửu Long.
