Dự án chống ngập 10.000 tỷ đồng: không chỉ là công trình thủy lợi
Dự án giải quyết ngập do triều khu vực TPHCM là một tổ hợp công trình thủy lợi và hạ tầng thoát nước quy mô lớn, được thiết kế đồng bộ để kiểm soát triều cường cao, giảm ngập úng nội đô, hỗ trợ tiêu thoát nước mưa, cải tạo môi trường kênh rạch và nâng cao khả năng ứng phó biến đổi khí hậu cho toàn bộ khu vực bờ hữu sông Sài Gòn và trung tâm thành phố. Điểm đáng chú ý là dự án đã đạt trên 95% tiến độ, sau nhiều năm đình trệ vì vướng pháp lý và phương án thanh toán cho nhà đầu tư. Việc Thủ tướng Lê Minh Hưng trực tiếp thị sát hiện trường ngày 13/10 và yêu cầu “năm nay TPHCM dứt khoát phải xong dự án chống ngập 10.000 tỷ đồng” cho thấy đây không còn là một dự án hạ tầng thông thường, mà là phép thử về năng lực quản trị đô thị và quyết tâm chính trị trong chống ngập TPHCM.
Hai mũi giáp công: hệ thống ngăn triều và kênh Tham Lương
Chiến lược chống ngập TPHCM lần này không dựa vào một công trình đơn lẻ, mà là sự kết hợp của hai dự án trọng điểm: hệ thống ngăn triều 10.000 tỷ đồng và dự án xây dựng hạ tầng, cải tạo môi trường kênh Tham Lương - Bến Cát - Rạch Nước Lên. Dự án ngăn triều giai đoạn 1 gồm 6 cống kiểm soát triều lớn (Bến Nghé, Tân Thuận, Phú Xuân, Mương Chuối, Cây Khô, Phú Định) cùng 2 cống nhỏ Cầu Kinh và Bà Bướm, kết hợp khoảng 6–7km đê kè và hệ thống bơm công suất lớn. Trong khi đó, kênh Tham Lương là dự án cải tạo kênh dài nhất thành phố với tổng mức đầu tư khoảng 9.030 tỷ đồng, hơn 63km tuyến kênh và giao thông dọc bờ kè; đến nay đã hoàn thành khoảng 62km kè và 48km đường giao thông dọc hai bên kênh. Hai dự án này tạo thành trục hạ tầng thoát nước vừa kiểm soát triều cường, vừa mở đường cho dòng nước mưa thoát nhanh, thay vì bị giữ lại trong một mạng lưới kênh rạch xuống cấp.
Từ chống ngập đến tái thiết đô thị và thích ứng khí hậu
Điểm mạnh nhất của tổ hợp dự án chống ngập TPHCM là cách tiếp cận tích hợp: chống ngập, cải tạo môi trường, chỉnh trang đô thị và ứng phó biến đổi khí hậu diễn ra song song, chứ không tách rời. Khi hoàn thành, hệ thống ngăn triều được kỳ vọng bảo vệ diện tích khoảng 570km² với khoảng 6,5 triệu dân trước nguy cơ ngập do triều cường cao, đồng thời chủ động ứng phó biến đổi khí hậu cho khu vực bờ hữu sông Sài Gòn và trung tâm thành phố. Không chỉ chặn nước, công trình còn điều tiết mực nước kênh rạch, nâng cao khả năng tiêu thoát nước mưa, hỗ trợ trữ nước khi mưa lớn kết hợp triều cường, hạn chế xâm nhập mặn, chống sạt lở và cải thiện cảnh quan đô thị. Nói cách khác, đây là một bước chuyển từ tư duy “chống ngập tình huống” sang xây dựng năng lực thích ứng dài hạn, nơi hạ tầng thoát nước trở thành xương sống cho chất lượng sống và tăng trưởng kinh tế đô thị.
Áp lực dân số, đô thị hóa và yêu cầu về một hệ thống thoát nước thông minh
Sự cấp bách của các dự án chống ngập TPHCM không chỉ đến từ những con nước triều cường cao, mà từ sức ép tích tụ nhiều năm: dân số tăng nhanh, đô thị hóa mạnh, hạ tầng thoát nước và xử lý nước thải không theo kịp. Thành phố đặt mục tiêu giai đoạn 2026–2030 giải quyết triệt để các điểm ngập đô thị, giảm 50% thiệt hại do ngập lụt, số hóa dữ liệu tại các điểm xung yếu, nâng tỷ lệ thu gom nước thải đô thị lên khoảng 80% và tỷ lệ nước thải được xử lý đạt quy chuẩn lên 40–45%. Trong bối cảnh đó, hệ thống cống kiểm soát triều, đê kè, bơm lớn cùng nhà điều hành, quan trắc và điều khiển tự động không chỉ là công trình kỹ thuật, mà là nền tảng cho một hệ thống thoát nước thông minh, có dữ liệu và khả năng phản ứng nhanh. Nếu vận hành tốt, đây sẽ là minh chứng rằng thành phố giàu nhất Việt Nam có thể xử lý bài toán ngập bằng khoa học dữ liệu và quy hoạch dài hạn, thay vì những giải pháp chắp vá.
Thời điểm quyết định: từ công trường đến niềm tin của 6,5 triệu dân
Hiện nay, dự án ngăn triều đã đạt khoảng 95–97% khối lượng, với khoảng 1.500 nhân sự được huy động thi công ngày đêm, phấn đấu hoàn thành vào tháng 11 và đưa vào vận hành cuối năm. Theo báo cáo nhà đầu tư, công trình sẽ được bảo hành trong 5 năm sau khi vận hành, một cam kết cần được giám sát chặt chẽ để tránh tình trạng “xong là xong” thường thấy ở các dự án hạ tầng. Thủ tướng trực tiếp kiểm tra, tặng quà động viên đơn vị thi công và cùng lãnh đạo thành phố thống nhất xử lý dứt điểm các vướng mắc, yêu cầu hoàn thành trong năm nay. Nhưng điều người dân quan tâm không chỉ là mốc thời gian, mà là hiệu quả thực tế: liệu những phường từng chìm trong nước như Xóm Chiếu, Khánh Hội, Tân Thuận, Bình Đông, Nhà Bè, Bình Chánh… có thoát cảnh ngập sau mỗi trận mưa kết hợp triều cường? Dự án này sẽ chỉ thực sự thành công khi người dân cảm nhận được sự thay đổi trong đời sống hàng ngày, chứ không chỉ qua những con số trên báo cáo.
