Từ lợi thế tự nhiên đến tham vọng trung tâm năng lượng xanh
Chiến lược năng lượng tái tạo Vĩnh Long là định hướng phát triển đồng bộ các nguồn điện sạch gió, mặt trời, sinh khối và điện rác, gắn với cảng biển, logistics, lưới truyền tải, hệ thống lưu trữ và thị trường tiêu thụ điện xanh để hình thành một trung tâm năng lượng xanh phục vụ sản xuất trong nước và điện xanh xuất khẩu. Vĩnh Long không che giấu tham vọng trở thành “trung tâm năng lượng xanh” của vùng khi tận dụng lợi thế biển, cảng và hạ tầng để mở rộng không gian phát triển, hướng tới trung tâm xuất khẩu năng lượng cho cả nước. Tỉnh hiện có tổng nguồn điện đang vận hành khoảng 5.518 MW, trong đó có các nguồn điện gió, điện mặt trời và khoảng 5.000 hệ thống điện mặt trời mái nhà; công suất cực đại đạt 968,8 MW, điện thương phẩm 8 tháng đạt khoảng 3,666 tỉ kWh, tăng 9,56% và đã đáp ứng nhu cầu sản xuất, kinh doanh và đời sống.
Kết nối cung – cầu điện xanh bằng mua bán điện trực tiếp
Điểm khác biệt trong chiến lược năng lượng tái tạo Vĩnh Long là không dừng ở câu chuyện công suất, mà tập trung xây dựng thị trường tiêu thụ điện xanh. Quan điểm chỉ đạo xuyên suốt của lãnh đạo tỉnh là phát triển năng lượng tái tạo phải gắn với phát triển phụ tải và thị trường tiêu thụ điện xanh. Chiều 17.9, Sở Công Thương tổ chức Hội nghị kết nối cung - cầu điện xanh, thúc đẩy sản xuất xanh và triển khai cơ chế mua bán điện trực tiếp (DPPA). Đây không phải hội nghị “phổ biến chính sách” mang tính hình thức, mà là bước đi để doanh nghiệp hiểu rõ mô hình, quy trình, đo đếm, cấu trúc hợp đồng, giá, chi phí, thanh toán và rủi ro trong giao dịch DPPA. Theo đại diện Cục Điện lực Nguyễn Quang Minh, cơ chế mua bán điện trực tiếp được triển khai theo hai hướng: qua đường dây riêng cho khách hàng từ 20.000 kWh/tháng và qua lưới điện quốc gia hoặc thị trường cho khách hàng từ 200.000 kWh/tháng.
Nguồn cung vượt xa nhu cầu: cơ hội cho điện xanh xuất khẩu
Bức tranh cung – cầu cho thấy vì sao Vĩnh Long buộc phải nghĩ xa hơn biên giới tỉnh, thậm chí hướng đến điện xanh xuất khẩu. Khảo sát 275 phiếu hợp lệ của Sở Công Thương cho thấy nhu cầu điện xanh dự kiến mới khoảng 155 triệu kWh/năm, trong khi 8 dự án năng lượng tái tạo có thể phân bổ khoảng 626 MW, tương đương 1,79 tỉ kWh/năm cho cơ chế mua bán điện trực tiếp, cao hơn 11–12 lần nhu cầu đã xác định. Khoảng cách này khẳng định nguồn cung không phải điểm nghẽn; điểm nghẽn nằm ở thị trường, hợp đồng và hạ tầng kết nối. Vĩnh Long vì thế định hướng kết nối nguồn điện, lưới điện, thị trường điện với sản xuất và xuất khẩu xanh, qua đó gắn phát triển năng lượng với thu hút đầu tư và nâng sức cạnh tranh của doanh nghiệp. Nói cách khác, điện xanh chỉ có ý nghĩa khi trở thành đầu vào cho sản xuất xanh và hàng hóa xuất khẩu xanh, thay vì “nằm chờ” trên giấy phép.
Chiến lược gắn điện xanh với sản xuất và logistics cảng biển
Tham vọng trung tâm năng lượng xanh của Vĩnh Long không thể tách rời mạng lưới hạ tầng và logistics. Tỉnh đang nghiên cứu Đề án phát triển trung tâm xuất khẩu năng lượng tái tạo đến năm 2030, định hướng năm 2050, gắn nguồn điện với lưới truyền tải, hệ thống lưu trữ, cảng biển và logistics. Sau hợp nhất, Vĩnh Long có lợi thế về biển, cảng, logistics cùng tiềm năng lớn về năng lượng tái tạo – nền tảng để thu hút các dự án năng lượng quy mô lớn, công nghệ hiện đại, phát thải thấp. Định hướng của tỉnh là kết nối trực tiếp nguồn điện với hoạt động sản xuất để tạo giá trị kinh tế và hỗ trợ doanh nghiệp đáp ứng các yêu cầu về môi trường. Hiệu quả điện xanh được yêu cầu đo bằng số doanh nghiệp sử dụng điện sạch, lượng sản phẩm xanh và giá trị kinh tế tạo ra, thay vì chỉ tính bằng công suất lắp đặt. Đây là cách tiếp cận thị trường, không phải cách nghĩ “thi đua công suất” quen thuộc.
Thách thức vận hành DPPA và ý nghĩa với người dân, doanh nghiệp
Vấn đề của Vĩnh Long giờ không còn là thiếu điện xanh, mà là biến nguồn cung thành thị trường bền vững. Doanh nghiệp quan tâm nhất đến khả năng dự báo chi phí trong suốt thời hạn hợp đồng DPPA, từ công thức điều chỉnh đến các khoản phí và cách xử lý phần sản lượng chênh lệch giữa nguồn phát và phụ tải. Đồng thời, quy trình đăng ký, đo đếm theo chu kỳ 30 phút, thanh toán và xuất hóa đơn phải đủ rõ ràng để giảm rủi ro pháp lý và tài chính. Tỉnh đã giao Sở Công Thương tổng hợp nhu cầu cung – cầu, phân loại vướng mắc, bố trí đầu mối hỗ trợ doanh nghiệp và chuyển lên cấp có thẩm quyền các vấn đề vượt thẩm quyền. Với người dân và doanh nghiệp địa phương, việc điện thương phẩm 8 tháng tăng 9,56% nhưng vẫn đáp ứng đủ nhu cầu sản xuất, kinh doanh và đời sống cho thấy nền tảng năng lượng đang được củng cố. Câu hỏi còn lại là Vĩnh Long sẽ đi nhanh đến đâu trong cuộc đua định vị mình như một trung tâm năng lượng xanh khu vực.
